II SA/Sz 1106/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Starosty G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu utraty prawa własności nieruchomości p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Starosta G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. , nr [...] w sprawie ustalenia odszkodowania na rzecz B. M. i M. M., z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha położonych w obrębie ewidencyjnym D., gm. G., wydzielonych z przeznaczeniem pod drogę krajową (ulicę główną ruchu przyspieszonego w ciągu planowanej drogi krajowej [...]). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości [...] zł od wniesionej skargi Starosta G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że przedmiotowa skarga wniesiona została w ramach wykonywanych zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. W ramach dotacji przyznanej na rok 2017 na finansowanie zadań zleconych, zostały przyznane środki w wysokości [...] zł, z przeznaczeniem na realizację zadań dotyczących utrzymania i zagospodarowania nieruchomości Skarbu Państwa. Z uwagi na fakt, iż przyznana dotacja okazała się niewystarczająca Wojewoda Z. przekazał na ten cel dodatkowe środki w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na regulację stanu prawnego, [...] zł z przeznaczeniem na aktualizację opłat za udostępnienie nieruchomości SP oraz [...] zł na pokrycie kosztów należnego odszkodowania za nieruchomości wydzielone pod drogi publiczne, które z mocy prawa przeszły na własność SP, a które to odszkodowanie stało się wymagalne na mocy zaskarżonej decyzji Wojewody Z. Organ pomimo generowania przychodów z tytułu gospodarowania zarządzanym majątkiem, dysponuje jedynie ograniczoną ilością środków finansowych na realizację zadań z zakresu administracji rządowej, określoną w dotacji przyznanej na dany rok. Zadania wykraczające poza podstawowy katalog zadań dot. utrzymania i zagospodarowania nieruchomości SP możliwe są do realizacji jedynie po uzyskaniu dodatkowych środków. Natomiast odszkodowanie stanowiące przedmiot niniejszej decyzji nie zostało w dotacji na 2017 r. uwzględnione, skutkiem czego wszelkie koszty związane z realizacją tego zadania mogą zostać uiszczone jedynie po ewentualnym przekazaniu przez Wojewodę dodatkowych środków. Z uwagi na wniesioną skargę organ wystąpił do Wojewody o przekazanie dodatkowych środków niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego. W odpowiedzi na powyższe Wojewoda wskazał, że z uwagi na brak dodatkowych środków, które pozwoliłyby na zwiększenie planu dotacji dla jednostki nie ma obecnie możliwości pozyskania dodatkowych środków, celem opłacenia wpisu. W oświadczeniu o majątku i dochodach Starosta wskazał, że nie posiada rachunków bankowych, ani żadnych środków. W sprawie zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej "P.p.s.a." osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy strona ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W literaturze wskazuje się, że uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, tj. skarżącemu, organowi, a także uczestnikowi postępowania (M.Niezgódka-Medek, w: B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M. Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. II Zakamycze 2006, s.549). Przyjęcie powyższego stanowiska nie oznacza jednak, że wniosek Starosty G. o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie spełnia przesłankę wskazaną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W szczególności nie jest trafny argument podniesiony w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że organ nie może uiścić wpisu w niniejszej sprawie z uwagi na brak środków finansowych przewidzianych na ten cel w ramach dotacji przyznanych na rok 2017. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., I FZ 567/06). Warto dodać, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, odmowa prawa pomocy następuje również w przypadkach, gdy dana jednostka nie wykorzystuje dostępnych możliwości zdobycia koniecznych środków. W tym kontekście pozytywne rozpoznanie wniosku Starosty G. o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym (postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. Z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Go 655/09). Wskazać należy także, na wyrażony w doktrynie pogląd, że niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim wypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 246 § 2 P.p.s.a. Przy czym nie ma żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie Państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (J.P.Tarno, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2008, s.591). Skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, administracja publiczna jest obowiązana przewidywać ewentualność takich wydatków. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Podsumowując stwierdzić należy, że wniosek Starosty G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Z uwagi na powyższe w oparciu o przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.