II SA/Sz 1107/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 23 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 7 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M.R. na opisane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W terminie przewidzianym do wniesienia skargi kasacyjnej, we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z ojcem, który wymaga całodobowej opieki i otrzymuje emeryturę rolniczą z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł. Razem z ojcem wnioskodawca ponosi następujące koszty: podatek od nieruchomości – [...] zł, prąd – [...] zł, woda – [...] zł, gaz – [...] zł, ubezpieczenie KRUS – [...]zł, ubezpieczenie budynków mieszkalnych i gospodarczych – [...]zł, lekarstwa – [...]zł, ponadto: środki czystości, opał na zimę, dojazdy ojca do lekarzy itd. Skarżący otrzymuje dotację rolniczą w wysokości [...] zł. Posiadany majątek to budynek mieszkalny o powierzchni [...]m2, w tym mieszkanie o powierzchni [...]m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] m2. Dodatkowo skarżący wskazał, że z dotacji rolniczej opłaca nawozy – [...] tys. zł, paliwo – [...] tys. zł, opryski chemiczne – [...] tys. zł, wobec czego na życie pozostaje mu niewiele. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, M.R. nadesłał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca – Z.R., przekazy pocztowe emerytury ojca w kwocie [...] zł, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości, decyzje w sprawie przyznania płatności przyznające płatność w wysokości [...] zł oraz [...] zł, decyzję ustalającą roczny limit do zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w wysokości [...] zł, faktury za zakup paliwa, faktury za prąd na kwoty [...] zł, wyciąg z konta bankowego w Banku [...], faktury na zakup nawozów, saletry i itp. na kwoty [...] tys. zł, faktury za zakup lekarstw na kwoty [...] zł. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 2 lipca 2015 r., odmówił M.R. ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący jest ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Na podstawie art. 262 powołanej wyżej ustawy, przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy, po przeanalizowaniu dokumentów przedłożonych przez skarżącego, uznał, że w niniejszej sprawie nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Pismem zatytułowanym "zażalenie" skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o przyznanie mu adwokata z urzędu. Skarżący wskazał w uzasadnieniu sprzeciwu, że sąd nie uwzględnił pełnej dokumentacji, która została dostarczona, tj. nakładów na gospodarkę rolną, które przewyższają dochody uzyskiwane z niej. Skarżący ponosi ponadto dodatkowe wydatki związane z opieką nad chorym ojcem m.in. na lekarstwa, częste leczenie szpitalne, dojazdy do lekarzy itp. Wszystkie dochody uzyskiwane z gospodarstwa przeznaczane są na leczenie ojca. W związku z powyższym, skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z zatrudnieniem adwokata z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W ocenie sądu, okoliczności, na które powołuje się skarżący w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, pozwalają stwierdzić, że nie wykazał on dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z ojcem, który jest emerytem i otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł. Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu otrzymuje dotacje bezpośrednie w łącznej kwocie ok. [...] tys. zł. Miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem kształtują się na poziomie ok. [...]zł (prąd, woda, gaz, lekarstwa). Z przesłanego wyciągu z konta bankowego wynika, że na dzień [...] dysponował on kwotą [...] tys. zł. Otrzymywane dotacje skarżący wydatkuje na prowadzenie gospodarstwa rolnego, co potwierdzają przesłane faktury na zakup nawozów, saletry i itp., jednakże na uwadze należy mieć również fakt, że prowadzenie gospodarstwa rolnego o powierzchni 15 ha daje też możliwość osiągnięcia odpowiednich przychodów z produkcji rolnej. W piśmie z dnia [...] (sprzeciwie) skarżący jednoznacznie wskazał, że uzyskuje dochody z prowadzonej działalności rolnej, z zastrzeżeniem że nie przewyższają one nakładów na nią i są w całości przeznaczane na leczenie ojca skarżącego. Jednak w żadnym miejscu, pomimo wezwania z dnia [...], skarżący nie wskazał, w jakiej wysokości uzyskuje dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Brak tego rodzaju informacji powoduje, że niemożliwe jest dokonanie szczegółowej analizy sytuacji materialnej skarżącego, w tym dokonanie zestawienia wysokości przychodu z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej względem ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków na jego utrzymanie. W świetle ww. okoliczności należy uznać, że twierdzenia skarżącego dotyczące jego rzeczywistych możliwości finansowych oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie są wiarygodne. Niemożność pokrycia kosztów związanych ze skorzystaniem z usług profesjonalnego pełnomocnika nie została, w oceni sądu, wiarygodnie udokumentowana. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawcę, w szczególności dotyczące dochodu uzyskiwanego z prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.