II SA/Sz 1114/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie dodatkowej opłaty rocznej z tytułu niezagospodarowania w terminie nieruchomości postanawia : odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie A.A. pismem z dnia 26 października wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia 15 lipca 2014 r. w sprawie odmowy uchylenia decyzji tego organu ustalającej dodatkową opłatę roczną z tytułu niezagospodarowania w terminie nieruchomości gruntowej, położonej w [...]. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że mieszka wraz z żoną, [...] letnim synem i teściową w [...], a dochód rodziny stanowi emerytura teściowej w kwocie [...] zł netto i stypendium syna w kwocie [...] zł, ponieważ skarżący i jego żona nie pracują od lutego 2013 r., kiedy to rozwiązali stosunek pracy bez wypowiedzenia z winy pracodawcy. W związku z tym, że nie wydano im świadectw pracy, nie są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. Skarżący oświadczył, że wraz z żoną są właścicielami budynku o pow. ok. 180 m2 zajętego przez komornika sądowego i działki rekreacyjnej w W. Wnioskodawca posiada także mieszkanie w D. o pow. 30 m2, również zajęte przez komornika i nieruchomość rolną o pow. 0,65 ha w D. Nie ma żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący wyjaśnił, że do czasu rozstrzygnięcia sporu z byłym pracodawcą oraz z Bankiem pozostaje na utrzymaniu teściowej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył wyciągi ze swojego konta bankowego, odpis swojego i żony zeznania podatkowego za 2013 r., kopię decyzji ZUS z marca 2014 r. o waloryzacji emerytury teściowej, kserokopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, dotyczącą mieszkania w D. i decyzji w sprawie podatku rolnego. Mimo wezwania, skarżący nie przedłożył decyzji w sprawie podatku od nieruchomości w której mieszka wraz z rodziną, ani żadnych dokumentów dotyczących kosztów utrzymania tej nieruchomości. Nie przedłożył również decyzji w sprawie podatku od należącej do niego nieruchomości przy ul. [...]. Wnioskodawca oświadczył, że jego żona nie korzysta z rachunku bankowego, a on nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania w D., gdyż nie jest ono zamieszkane i nie generuje kosztów. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1114/14 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówił zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie, wskazując między innymi, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, by rzeczywiście znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczony został skarżącemu w dniu 5 marca 2015 r. W dniu 12 marca 2015 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) A.A. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w związku z powyższym, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), utraciło ono moc. W sprzeciwie skarżący podał, że ubiegająca się o zwolnienie strona nie musi przedstawić wszystkich dowodów potwierdzających jej stan niemożności wypełnienia obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a tylko czyni to w takim zakresie, który dostatecznie wykazuje trudną sytuację ekonomiczną, uniemożliwiającą na etapie rozstrzygania o zwolnieniu ponoszenia kosztów. Zdaniem A.A., w dostateczny sposób wykazał, że jego rodzina utrzymuje się obecnie z dochodów teściowej, które stanowi emerytura w wysokości około 1.250 zł (z dodatkiem pielęgnacyjnym), a którą dodatkowo obniża zajęcie komornicze. Przez 9 miesięcy w roku stypendium naukowe otrzymuje syn skarżącego. Skarżący oświadczył również, że nie uzyskuje wraz z żoną innych dochodów, co potwierdziły zeznania PIT. W tych okolicznościach, w ocenie wnioskodawcy, nie miałoby sensu przeprowadzanie dowodu na okoliczność kosztów utrzymania, jeżeli na jedną osobę w rodzinie przypada dochód w wysokości 300 zł miesięcznie, nie licząc stypendium syna w okresie roku akademickiego, który studiuje w odległości 60 km od miejsca zamieszkania. A.A. oświadczył również, że wykazał, iż obecnie nie ma możliwości zbycia nieruchomości, bowiem dwie z nich nie posiadają wartości rynkowej, gdyż od lat nikt nie chce ich nabyć, a pozostałe nieruchomości zostały zajęte. W ocenie wnioskodawcy, całkowicie chybiony jest zarzut, że nie wykazano kto jest właścicielem nieruchomości, w której skarżący mieszka z rodziną. Gdyby stanowiła ona własność skarżącego lub jego rodziny, skarżący złożyłby stosowne oświadczenie w tym przedmiocie. Tymczasem jako właściciele tej nieruchomości w księdze wieczystej dla niej prowadzonej ujawnione zostały osoby trzecie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie wyjaśnić trzeba, że prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone bowiem zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zaliczyć te, które ze względu na stan ubóstwa i ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podkreślić również należy, że to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz do wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Lakoniczne, bądź budzące wątpliwości przedstawienie sytuacji finansowej strony wnioskującej o prawo pomocy może spotkać się z negatywnymi konsekwencjami w postaci stwierdzenia niewykazania przesłanek do jej udzielenia. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku A.A. o przyznanie prawa pomocy oraz w treści sprzeciwu, w ocenie Sądu, nie daje podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenie o jego sytuacji majątkowej budzi bowiem uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Z treści wniosku oraz z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że skarżący i jego żona od blisko dwóch lat nie pracują, mieszkają w nieruchomości należącej do osób trzecich, posiadają cztery nieruchomości, z których dwie nie mają wartości rynkowej, a pozostałe dwie zostały zajęte przez komornika sądowego. Ponadto nie posiadają innego majątku, czy oszczędności i pozostają na utrzymaniu teściowej skarżącego. Z powyższego ma wynikać, że skarżący, jego żona, teściowa i dorosły syn (student, który uczy się w innej miejscowości) utrzymują się z emerytury (z dodatkiem pielęgnacyjnym) w wysokości 1.250 zł. Przede wszystkim wskazać trzeba, że przesłane przez skarżącego dokumenty nie dają wiarygodnych informacji na temat jego aktualnej sytuacji materialnej, gdyż dotyczą 2013 roku (zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, zeznanie o wysokości dochodu), a nadesłana kserokopia wyciągu z konta bankowego jest nieczytelna. Skarżący składając sprzeciw nie zaktualizował informacji w tym zakresie. Wnioskodawca nie wskazał przy tym wysokości koniecznych wydatków niezbędnych do codziennego utrzymania oraz czy z powodu braku dochodu ma jakiekolwiek zaległości w uiszczaniu opłat związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziny, czy korzysta z pomocy społecznej, czy syn otrzymuje stypendium socjalne. Z treści wniosku oraz ze sprzeciwu nie wynika także, czy skarżący i jego żona podejmują próby podjęcia pracy. Wątpliwości może bowiem budzić fakt, że jako osoby bardzo dobrze wykształcone (nauczyciele akademiccy) od ponad dwóch lat pozostają na utrzymaniu innej osoby z rodziny. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że zarówno on jak i jego żona nie korzystają z usług Powiatowego Urzędu Pracy "gdyż nie spełniają kryteriów ustawowych, z powodu braku świadectw pracy", które nie zostały wydane przez ostatniego pracodawcę. Tymczasem brak świadectwa pracy, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r., poz. 149), nie stanowi przeszkody zarejestrowania się jako osoba poszukująca pracy. Takich starań jednak skarżący i jego małżonka nie podjęli, ograniczając sobie tym samym, z własnej woli, potencjalną możliwości uzyskania oferty pracy z Powiatowego Urzędu Pracy i zarobkowania. Skarżący, pomimo posiadania takich możliwości, nie wykazał, aby podejmował wraz z małżonką próby wynajęcia mieszkania w D. lub części budynku w B. W takiej sytuacji trudno uznać, że uzyskanie przez skarżącego środków niezbędnych dla prowadzenia postępowania przed Sądem, było, ze względu na sytuację życiową skarżącego, niemożliwe. Ponadto wyjaśnić należy, że nie jest rolą Sądu prowadzenie postępowania dowodowego, które wyręczałoby stronę w obowiązku na tyle szczegółowego przedstawienia i udokumentowania sytuacji majątkowej, aby możliwa była ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. To bowiem wnioskodawca ma obowiązek wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej udzielenie prawa pomocy. W błędzie jest również skarżący twierdząc, że ubiegająca się o zwolnienie strona nie musi przedstawić wszystkich dowodów potwierdzających jej stan niemożności wypełnienia obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a tylko czyni to w takim zakresie, który dostatecznie wykazuje trudną sytuację ekonomiczną, uniemożliwiającą na etapie rozstrzygania o zwolnieniu ponoszenia kosztów. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, oceniając sytuację materialną, rodzinną i finansową osoby ubiegającej się o przyznanie w istocie dofinansowania z budżetu państwa należy dokonać oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przepis art. 255 P.p.s.a. nakłada bowiem na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 2) wyciągi lub wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) wypisy z rejestrów urzędowych, 4) odpis aktualnych bilansów, 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat, 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. A zatem obowiązek wykazania przez wnioskodawcę jego sytuacji majątkowej jest jak najbardziej uzasadniony i ma oparcie w obowiązujących przepisach. Brak jakiegokolwiek wyjaśnienia zasady zamieszkiwania, niestanowiącej własności skarżącego nieruchomości, może świadczyć o tym, że mieszkanie to jest przez skarżącego odpłatnie wynajmowane. Niewskazanie miesięcznych wydatków związanych z zajmowaniem ww. nieruchomości oraz innych stałych kosztów utrzymania, należało uznać za próbę uniknięcia wyjaśnień o rzeczywiste źródło utrzymania skarżącego i jego rodziny, bowiem mogło okazać się, że rzeczywiście wydatkowane środki przewyższają wysokość deklarowanych dochodów. W ocenie Sądu, sposób sformułowania wniosku i informacje zawarte sprzeciwie, stanowiące w gruncie rzeczy powtórzenie informacji zawartych we wniosku z dnia 22 grudnia 2014 r. – prowadzą do wniosku, że skarżący nie przedstawił wyczerpująco swojej sytuacji materialnej, a wskazał jedynie, wybiórczo, okoliczności mogące świadczyć o jego złej kondycji finansowej. Może to świadczyć o tym, że dysponuje środkami, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, których wysokość, na obecnym etapie postępowania, wynosi 200 zł tytułem wymaganego wpisu od skargi. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.