II SA/Sz 1116/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 maja 2015 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., [...] Burmistrz C. przyznał M. G. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na rzecz dzieci: L., K., W. oraz W. G. na okres od [...] r. Następnie, decyzją z dnia [...] r.,[..] Burmistrz C. uchylił decyzję własną z dnia z dnia [...] r. Organ wyjaśnił, że w dniu [...] r. wpłynęło pismo z Urzędu Marszałkowskiego Województwa , informujące, że w przypadku rodziny M.G. od dnia [...] r. zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Marszałek Województwa decyzją z dnia [...] r., [...] na podstawie art. 104 ustawy z dnia1 4czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), art. 21, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456) orzekł, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wypłacony M. G. na rzecz dzieci L. K., W. i W. G. w okresie od [...] r. w łącznej kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ opisał przebieg postępowania w sprawie, dodatkowo wskazał, że pismem z dnia [...] r., w związku z brakiem dokumentów niezbędnych do ponownego rozpatrzenia wniosku za okres ustalonej koordynacji, skarżąca została wezwana do jego uzupełnienia, z pouczeniem, że w przypadku nieuzupełnienia wniosku o niezbędne dokumenty, zostanie on pozostawiony bez rozpoznania. Powyższego wezwania skarżąca nie wykonała, w związku z czym pismem z dnia [...] r. została powiadomiona, że jej wniosek pozostawia się bez rozpatrzenia oraz, że zostało z urzędu wszczęte postępowanie w celu ustalenia, czy pobrane świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi. Uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Marszałek po przytoczeniu treści art. 30 ust. 2 pkt 2 ww. wskazał, że mąż skarżącej – A. G. w dniu [...] r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Niemiec, o czym pomimo zawartego w decyzji z dnia [...] r. pouczenia, skarżąca nie poinformowała organu. Powyższe doprowadziło do wypłaty polskich świadczeń rodzinnych, uchylenia decyzji przyznającej świadczenia przez MGOPS w C., przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Marszalkowi Województwa i w dalszej konsekwencji pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia, a w konsekwencji uznania, że świadczenia pobrane w okresie od [...] r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. W odwołaniu od decyzji M.G. wyjaśniła, że w czasie pobierania zasiłku rodzinnego w Polsce jej mąż nie miał za granicą żadnych dochodów oraz nie pobierał tam zasiłku rodzinnego, a więc wysokość zarobków w jej rodzinie nie przekraczała kryterium dochodowego. Do odwołania skarżąca dołączyła zaświadczenie w języku niemieckim, z którego wynikało, wg twierdzeń odwołującej się, że jej mąż nie pobierał zasiłku rodzinnego z chwilą rozpoczęcia działalności gospodarczej oraz z informacją, że nie wiadomo, czy zasiłek będzie wypłacony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Po opisaniu dotychczasowego przebiegu postępowania oraz przepisów mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, Kolegium wyjaśniło, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy. Świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 31 października 2013 r. to świadczenia wypłacone w sytuacji uregulowanej w przepisie art. 23a ust. 5 ww. ustawy, zgodnie z którym, gdy marszałek województwa w sytuacji o której mowa w ust. 2 (wyjazd członka rodziny do państwa, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne) ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mąż odwołującej się wyjechał do Niemiec po wydaniu decyzji z dnia 20 listopada 2012 r. przyznającej świadczenia rodzinne na rzecz dzieci, od dnia 7 marca 2013 r. pracuje i podlega ubezpieczeniu społecznemu na terenie Niemiec. Z uwagi na powyższe w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co przesądza o uznaniu świadczeń rodzinnych wypłaconych skarżącej w okresie od [...] r. za świadczenia nienależnie pobrane. Końcowo organ poinformował skarżącą, że może zwrócić się do organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, z wnioskiem o ich umorzenie albo rozłożenie na raty. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. M. G. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną interpretację i uznanie, że świadczenie rodzinne wypłaconej jej w okresie po dniu [...] r. do końca okresu zasiłkowego stanowiło świadczenie nienależne. W oparciu o powołany przepis oraz orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wywiodła, że za nienależnie pobrane świadczenia można uznać jedynie te świadczenia rodzinne, które zostały wypłacone za te same okresy w Polsce oraz w innym państwie członkowskim. Inna wykładania powołanego przepisu mogłaby doprowadzić do wniosków niedających się pogodzić z zasadami racjonalności prawodawcy oraz regułami wykładni systemowej przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych. Zgodnie z zasadami opisanymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady, w przypadku zbiegu praw do świadczeń, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo, przy czym uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo. Reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny. Natomiast mąż skarżącej we wskazanym okresie nie pobierał świadczeń rodzinnych w Niemczech, co potwierdza przedłożone organowi zaświadczenie ze strony niemieckiej. W tej sytuacji brak podstaw do uznania przyznanego w Polsce świadczenia za nienależne, tylko i wyłącznie z powodu wyjazdu męża skarżącej do Niemiec. Skarżąca zarzuciła dodatkowo, iż wbrew twierdzeniom organu I instancji zarówno ona i jej mąż dostarczyli Marszałkowi Województwa dokumenty pozwalające na orzeczenie w zakresie przysługującej im pomocy w formie zasiłku rodzinnego oraz wniosła o zobowiązanie Marszałka do przedłożenia w całości dokumentacji dotyczącej ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie zasiłkowym 2012/2013. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując zajęte stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość zastosowanej procedury. Sąd, rozpatrując sprawę nie podejmuje zatem merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa, lecz ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji podlegającej ocenie. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zaś - w myśl art. 135 P.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., mocą której organ utrzymał w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] r. w sprawie ustalenia, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wypłacony na rzecz dzieci skarżącej: L. G., K. G., W. G. oraz W. G. w okresie od [...] r. w kwocie [..] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Przepis ten stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (ust. 2 pkt 3). Powołany w ust. 2 pkt 3 przepis art. 23a ust. 5 stanowi, że w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy jak i z akt administracyjnych załączonych do skargi wynika, że Marszałek Województwa w piśmie z dnia [...] r. zawiadomił Burmistrza C., że mąż skarżącej A. G. od [...] r. wykonuje pracę na własny rachunek na terenie Niemiec oraz, że w przypadku rodziny skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tych względów M., jako organ właściwy do "ponownego" rozpoznania wniosku o świadczenia rodzinne w okresie zasiłkowym 2012/2013 od [...] r. począwszy, pismem z dnia [...] r., zobowiązał M. G. do dostarczenia wymienionych w tym piśmie dokumentów, a wśród nich dokumentu o dochodzie netto uzyskanym w pierwszym pełnym miesiącu pracy A. G. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na terenie Niemiec. Dokumentu tego skarżąca w wyznaczonym terminie nie przedłożyła. Nie wniosła również o przedłużenie tego terminu, chociażby ze względu na trudności z uzyskaniem dokumentu. Z akt sprawy wynika, że posiadała dokumenty w języku niemieckim dotyczące należności dla dzieci lecz przedłożyła je Marszałkowi dopiero wraz z odwołaniem od kolejnej decyzji tego organu z dnia [...] r. w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Nieprzedłożenie dokumentów z instytucji niemieckich w terminie określonym w piśmie z dnia [...] r. skutkowało pozostawieniem wniosku M. G. o przyznanie świadczeń rodzinnych od [...] r. bez rozpatrzenia. Dodać przy tym należy, że Burmistrz C. decyzją z dnia [...] r. uchylił – na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - od dnia [...] r. własną decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami L., K., W. i W. G.. W tej sytuacji, mając na uwadze treść art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia wypłacone przez Burmistrza C. od dnia, w którym miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do końca okresu zasiłkowego, tj. do [...] r. stały się, co słusznie uznały organy, świadczeniami nienależnie pobranymi. W świetle przepisów art. 23a ust.6 i 7 powołanej wyżej ustawy przedłożenie przez skarżącą wszystkich dokumentów wymienionych w piśmie Marszałka z dnia [...] r. skutkowałoby bądź to wydaniem decyzji w przedmiocie świadczeń przez ten organ, bądź też zwrotem dokumentów do organu właściwego (Burmistrza C.). Brak dokumentu dotyczącego zatrudnienia A. G. na terenie Niemiec uniemożliwił Marszałkowi podjęcie działań uregulowanych w art. 23a ust. 6 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czego skutkiem są decyzje Marszałka Województwa z dnia [...] r. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że pełnomocnik skarżącej słusznie powołuje się na przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, którego przepisy mają na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego. Nie jest bowiem intencją prawodawcy wspólnotowego oraz krajowego pozbawianie osób uprawnionych ich prawa do świadczeń rodzinnych bądź to w kraju, bądź też w innym miejscu na terenie Wspólnoty. To jednak na osobach ubiegających się o świadczenia ciąży obowiązek przedłożenia dokumentów, według zasad określonych w prawodawstwie krajowym, umożliwiających ustalenie przez organy orzekające w sprawie, w jakim kraju świadczenia te będą pobierane. Decyzja, której legalność Sąd oceniał w niniejszym postępowaniu, nie jest skutkiem wadliwego stosowania prawa przez organy, lecz efektem zaniechania skarżącej polegającego na dostarczeniu w zakreślonym terminie dokumentu umożliwiającego ponowne ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych w związku z wyjazdem męża skarżącej do pracy na terenie innego kraju Wspólnoty. Brak tego dokumentu uniemożliwił organowi właściwemu (Marszałkowi Województwa) ustalenie prawa skarżącej do świadczeń, a wobec uchylenia decyzji dotyczącej tego samego okresu zasiłkowego przez Burmistrza przestał istnieć akt legitymujący skarżącą do pobierania świadczeń rodzinnych na dzieci w Polsce. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., nie stwierdziwszy naruszeń prawa skutkujących uchyleniem zaskarżonych decyzji, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę M. G. oddalił jako nieuzasadnioną.