II SA/Sz 1118/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. C. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 16 stycznia 2019 r. oddalającego Jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, umorzenia odsetek oraz odroczenia terminu płatności. p o s t a n a w i a: odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza G. z dnia [...] r. o odmowie H. C. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł oraz odsetek. Wyrok został wydany po rozpoznaniu sprawy na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019 r. na której był obecny skarżący. Po ogłoszeniu sentencji wyroku i wskazaniu zasadniczych powodów rozstrzygnięcia, Przewodniczący pouczył stronę, że pisemne uzasadnienie ogłoszonego wyroku zostanie doręczone na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku oraz pouczył o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej. Jak wynika z akt skarżący otrzymał również zawiadomienie o terminie rozprawy, w którym pouczono stronę, że w sprawach w których oddalono skargę sporządza się uzasadnienie wyroku wyłącznie na wniosek strony, zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku oraz, że zgłoszenie (złożenie) wniosku po tym terminie jest czynnością bezskuteczną. Jednocześnie pouczono stronę, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Wyrok stał się prawomocny z dniem 16 lutego 2019 r. Pismem z dnia 11 marca 2019 r., wniesionym do Sądu w dniu 12 marca 2019 r., skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do odwołania się od wyroku. W treści pisma skarżący podał, że termin odwołania od wyroku minął 22 stycznia 2019 r., a 8 marca 2019 r. minął termin złożenia wniosku o nadesłanie wyroku z uzasadnieniem. W okresie tym skumulowały się i nawarstwiły wszystkie sprawy dotyczące jego sytuacji i sytuacji rodziny, ogromny stres związany z procesem w sądzie i całą ta sytuacją. Skarżący oświadczył, że jest osobą po 60, nie zna się na prawie, nie posiada żadnego doświadczenia w sprawach sądowych i błędnie zrozumiał pouczenia w trakcie rozprawy. Termin uchybił z przyczyn niezależnych od niego. Skarżący dołączył własnoręcznie sporządzoną skargę od wyroku z dnia 16 stycznia 2019 r. Z treści tego pisma zatytułowanego "skarga" skierowanego do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nazywając wyrok decyzją zaskarża orzeczenie WSA w całości, zarzuca mu naruszenie prawa i wnosi o jego uchylenie. Zdaniem skarżącego Sąd dokonał wadliwej analizy zebranych w sprawie materiałów uznając, że w jego sytuacja rodzinna i finansowo-bytowa nie jest wyjątkowa i nie występują w niej żadne przesłanki i okoliczności które wykluczałyby możliwość spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownej, wnikliwej i szczegółowej analizy. Skarżący podał, że w dniu 7 marca 2019 r. w WSA w Szczecinie odbyła się podobna sprawa w której to Sąd cofnął sprawę do Burmistrza do ponownej analizy. Postanowieniem z dnia 13 marca 2019 r. referendarz sądowy ustanowił, na wniosek skarżącego, adwokata z urzędu. W dniu 18 kwietnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego adw. N. M. wniosła pismo zatytułowane "sprostowanie wniosku strony z dnia 11 marca 2019 r. wraz z wnioskiem ewentualnym o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku". W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wskazała, że wniosek strony z dnia 11 marca 2019 r. zatytułowany: "Wniosek strony o przywrócenie terminu odwołania od wyroku", obejmuje wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 stycznia 2019 r. Powyższe wynika z treści złożonego przez skarżącego pisma, w którym wskazuje na upływ terminu do złożenia wniosku o "nadesłanie wyroku z uzasadnieniem". Skoro bowiem intencją skarżącego jest przywrócenie terminu odwołania od wyroku, to uznać należy, że wobec braku uprzedniego wniosku strony w przedmiocie uzasadnienia wyroku (a w konsekwencji też jego sporządzenia i doręczenia, co stanowić mogłoby "inną przyczynę" niedopuszczalności skargi kasacyjnej, uzasadniającą jej odrzucenie na podstawie art. 178 p.p.s.a.), w istocie taki był jego zamiar i taki skutek wywołać miał złożony wniosek. Jednocześnie pełnomocnik, z najdalej idącej ostrożności, na podstawie art. art. 86 i 87 p.p.s.a., wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 stycznia 2019 r. wydanego w przedmiotowej sprawie i doręczenie odpisu wyroku wraz z jego pisemnym uzasadnieniem. Jednocześnie pełnomocnik złożył przedmiotowy wniosek. Uzasadniając wniosek, adwokat wskazał, że okoliczności przytoczone przez skarżącego (brak wiedzy prawniczej, doświadczenia w sprawach sądowych i stresu w sądzie, skutkujących wadliwym zrozumieniem pouczeń) potwierdza już sama treść przedmiotowego pisma. H. C. o ile ma obecnie świadomość konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku celem zaskarżenia tego wyroku, to nadal błędnie liczy terminy i wadliwie przyjmuje, że najpierw - dnia 22 stycznia 2019 r. minął termin "odwołania od decyzji" - podczas gdy, to z dniem 23 stycznia 2019 r. upływał termin, ale do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Natomiast skarżący nieprawidłowo podaje też, że 8 marca 2019 r. minął termin złożenia wniosku o nadesłanie wyroku z uzasadnieniem. Założenia uczynionego przez skarżącego w tym drugim zakresie nie sposób jednak wyjaśnić. Już z charakteru składanych przez H. C. pism prima facie wynika, że nie on je sporządza pismem odręcznym, lecz czyni to inna osoba. Skarżący jedynie składa swój podpis pod spisaną przez tą inną osobę treścią. Nie posiadając więc żadnej wiedzy prawniczej, wykonując prostą, nie umysłową, ale fizyczną pracę dozorcy, skarżący nie legitymuje się przymiotami, które uzasadniałyby wytknięcie jemu zawinienia w niedotrzymaniu terminu (okoliczności podane w piśmie skarżącego - wniosek z dnia 21.05.2018 r. - w aktach sprawy k. 36-36). Stopień skomplikowania procedur i ogromny stres spowodowany świadomością ewentualnej konieczności zwrotu pobranych świadczeń - przy istniejącej, skrajnie złej sytuacji materialnej skarżącego i prowadzonych egzekucjach komorniczych - spowodował całkowity brak przyswojenia pouczeń wypowiedzianych dla skarżącego zbyt szybko i niewyraźnie podczas rozprawy w dniu 16 stycznia 2019 r. Gdyby bowiem skarżący pouczenia podane na rozprawie otrzymał na piśmie, z pewnością podjąłby potrzebne czynności w trybie i terminie przewidzianymi w ustawie. Dotychczas bowiem skarżący reagował stosownie do otrzymywanych na piśmie decyzji i zawartych w nich pouczeń. Brak możliwości przyswojenia ustnych pouczeń przekazanych na rozprawie, spowodował naruszenie zasady pogłębiania zaufania organów państwa wyrażonej w art. 8 kpa oraz do obowiązku udzielania informacji faktycznej i prawnej z art. 9 kpa, jak też pośrednio zasady wyjaśniania zasadności decyzji z art. 11 kpa. O przywróceniu terminu wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17.12.2001 r., I SA 1268/00 stwierdzając, że w rozpatrywanej w nim sprawie, pouczenie dla stron postępowania, które nie mają obowiązku znać prawa, może budzić wątpliwości. Jednakże nieznajomość prawa nie może powodować ujemnych skutków, a obowiązkiem organu jest wyjaśnienie stronom stanu prawnego, ich praw i obowiązków w sposób dla nich jasny i zrozumiały, co wynika z art. 9 kpa. Odmowa przywrócenia terminu w sytuacji nieoczywistego dla stron postępowania pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia decyzji jest niezgodna z prawem. W tym stanie rzeczy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego i wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest uzasadniony i konieczny. Ewentualnie, w razie odmiennej interpretacji pisma skarżącego z dnia 11 marca 2019 r. oraz stwierdzenia braku podstaw do przywrócenia terminu na podstawie tego wniosku, podaję, że przeszkoda do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 stycznia 2019 r. ustała w związku z wyznaczeniem dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, zawiadomionego o powyższym w dniu 17 kwietnia 2019 r. Złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w przedmiotowej sprawie uzasadnione jest przesłankami niezawinionymi przez skarżącego, a przedstawionymi powyżej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej jako p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 87 p.p.s.a., tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, dochowanie terminu do wniesienia wniosku oraz dopełnienie uchybionej czynności. Z powyższych przepisów wynika, że jednym z warunków formalnym merytorycznego rozpoznania wniosku jest jego wniesienie w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu. Datą, od której należy liczyć termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, jest także data uzyskania przez zainteresowaną osobę wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od daty uzyskania wiadomości o tym, że czynność, w tym przypadku wniesienie skargi, została dokonana z uchybieniem terminu. W rozpoznawanej sprawie nie jest możliwe ustalenie na podstawie akt sprawy, czy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został zachowany. Przede wszystkim dlatego, że jako podstawę uchybienia terminowi skarżący, jak i jego pełnomocnik, podają nieznajomość przepisów prawa i niezrozumienie pouczeń oraz stres i skomplikowaną sytuację rodzinną i finansową i skumulowane w związku z tym problemy. Skarżący nie wskazał jednak daty powzięcia informacji co do sposobu zaskarżenia wyroku oddalającego skargę w taki sposób, że wiedział jakie czynności należy podjąć chcąc zaskarżyć wyrok. Z akt sprawy także nie wynika w którym momencie skarżący faktycznie dowiedział się o uchybieniu terminu, czy miało to miejsce np. w dniu 7 marca 2019 r. w którym skarżący był w sądzie na rozprawie wraz z pełnomocnikiem z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję SKO w S. z [...] r., na którą to sprawę powołuje się w skardze kasacyjnej sporządzonej własnoręcznie w dniu 11 marca 2019 r., czy też uzyskał wiedzę w innym czasie przed datą złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Sąd ustalił, że sprawa ze skargi H. C. na ww. decyzję wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, jest zarejestrowana pod sygnaturą akt II SA/Sz 1130/18. W dniu 7 marca 2019 r. na rozprawie, na której obecny był skarżący z pełnomocnikiem, ogłoszony został wyrok uchylający decyzje organów obu instancji. Sąd stwierdził, że uzupełnianie danych z wniosku w zakresie dochowania terminu do jego wniesienia, w sytuacji gdy skarżący w zasadzie może podać każdą datę w której uzyskał właściwe i czytelne, według niego, pouczenie o trybie zaskarżania wyroków, bez możliwości żadnej weryfikacji takiej informacji ze strony Sądu, jest niepotrzebne z punktu widzenia ekonomiki procesowej. Należy wyjaśnić, że Sąd od początku zakwalifikował wniosek skarżącego z dnia 11 marca 2019 r. jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 16 stycznia 2019 r., gdyż jest on warunkiem zaskarżenia wyroku skargą kasacyjną a tego w istocie domaga się strona, a poza tym skarżący napisał ogólnie o przywrócenie terminu do "odwołania się od wyroku", co można odczytać jako prośbę o umożliwienie mu podjęcia wszelkich czynności zmierzających do zaskarżenia wyroku, z którym nie zgadza się, a którego treść znał już przecież w dniu jego ogłoszenia tj. 16 stycznia 2019 r. Treść wniosku skarżącego, co do zasady prawidłowa i czytelna, potwierdza, że skarżący chcąc skorzystać z instytucji przywrócenia terminu miał świadomość, że termin ten zaniedbał. Przy czym uchybienie nie dotyczy terminu wniesienia skargi kasacyjnej, którą może wnieść tylko profesjonalny pełnomocnik. Z powyższych względów sugestia pełnomocnika, aby przyjąć moment ustania przyczyny uchybienia terminowi przez skarżącego dzień 17 kwietnia 2019 r., kiedy jako pełnomocnik otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go do reprezentowania skarżącego nie może być uwzględniona. Z podanych przyczyn Sąd pominął kwestię terminowości wniosku i rozpoznał go merytorycznie. W judykaturze wykształcił się pogląd, że w sytuacji gdy nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, czy termin ten został zachowany, to obowiązkiem sądu jest wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 13 listopada 2013 r. sygn. akt II OZ 974/13 Lex nr 1398284). W myśl art. 87 § 2 P.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W przepisie tym nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu Sądu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a więc jeżeli dochowała ona należytej staranności. Stąd też stwierdzić należy, że o braku winy można mówić w sytuacji, gdy dana przeszkoda w dokonaniu czynności, skonfrontowana z obiektywnymi miernikami staranności, prowadzi do wniosku, iż zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania, nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Podkreślić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. W ocenie Sądu okoliczności wskazane przez skarżącego i następnie przez jego pełnomocnika oraz wynikające z akt sprawy nie przekonują, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący, wbrew twierdzeniom pełnomocnika, otrzymał z Sądu pisemne pouczenie o sposobie i trybie zaskarżenia wyroku oddalającego skargę. Nastąpiło to w piśmie stanowiącym zawiadomienie o terminie rozprawy z dnia 29 listopada 2018 r. (vide: karta 19 akt sądowych). Tak więc twierdzenie pełnomocnika, że gdyby strona otrzymała pisemne pouczenie to zareagowałaby prawidłowo nie znajduje tu uzasadnienia. Słusznie zauważa pełnomocnik, że skarżący dotąd reagował adekwatnie i w terminie do otrzymanych na piśmie decyzji i pouczeń w nich zawartych. Należy podkreślić, że w sprawie sądowej skarżący także w terminie i ze zrozumieniem treści pism sądowych odpowiadał na wezwania, czy zawiadomienia Sądu. Należy zaznaczyć, że pouczenie o trybie i sposobie skarżenia wyroku oddalającego skargę, skarżący uzyskał w dniu 16 stycznia 2019 r. na rozprawie, po ogłoszeniu wyroku. Z protokołu rozprawy nie wynika aby skarżący sygnalizował niezrozumienie pouczenia, jak i nie wynika, aby składał prośbę o ponowne wypowiedzenie przez sędziego pouczenia, bądź o jakikolwiek wyjaśnienia w tym zakresie. Natomiast skarżący wypowiadał się do protokołu w sprawie swojej skargi, składając oświadczenia i wyjaśnienia (vide: protokół karta 25 i 26 akt sądowych). Zdaniem Sądu, dbałość o własne interesy i staranność oznacza podjęcie wszelkich kroków zmierzających do wyjaśnienia kwestii niejasnych czy niezrozumiałych w każdej sprawie, w szczególności gdy strona jest niezadowolona ze sposobu załatwienia ważnej dla niej sprawy. Skarżący w dniu 16 stycznia 2019 r. dowiedział się o niekorzystnym dla niego orzeczeniu i już w tym dniu, jeśli nie zrozumiał pouczenia z rozprawy, miał możliwość po rozprawie (zakończona o godz. 9.30) uzyskania informacji o sposobie zaskarżenia takiego wyroku osobiście w Wydziale Informacji Sądowej, lub w każdy następny dzień telefonicznie. Bierna postawa strony, przy wiedzy, że dotąd skarżący odpowiadał w terminie na wszelkie wydawane w jego sprawie sądowoadministracyjnej decyzje, czy wezwania, zgodnie z pouczeniami, wskazuje raczej na okoliczność, że skarżący nie miał zamiaru odwoływać się od ww. wyroku. W ocenie Sądu można domniemywać, że dopiero pozytywne orzeczenie dla strony w drugiej sprawie skarżącego, wydane w dniu 7 marca 2019 r. w podobnym przedmiocie sprawy administracyjnej, stało się impulsem do podjęcia działań zmierzających do wzruszenia niekorzystnego wyroku w niniejszej sprawie, poprzez jego zaskarżenie skargą kasacyjną. Stąd też wniosek o przywrócenie terminu do "odwołania" się od pierwszego wyroku z wydanych w sprawach skarżącego. Należy mieć na uwadze, że pomimo tego, iż skarżący powołuje się we wniosku na nieznajomość prawa i nieporadność w tych kwestiach to jednak już w dniu 12 marca 2019 r. wysyła do Sądu należycie wypełniony i uzasadniony wniosek o prawo pomocy oraz co do istoty prawidłowo reaguje na uchybienie terminu odpowiednim wnioskiem o jego przywrócenie. Przypomnieć należy, że pouczenie o prawie pomocy skarżący otrzymał jeszcze wcześniej niż pouczenie o trybie i terminie zaskarżenia wyroku oddalającego skargę, bo w dniu 6 listopada 2018 r. wraz z wezwaniem do uzupełnienia braku formalnego skargi, które zresztą wykonał zgodnie z pouczeniem, w terminie składając w sekretariacie Wydziału Informacji Sądowej własnoręczny podpis pod skargą. Nie sposób się zgodzić z pełnomocnikiem, że skarżący zupełnie myli pojęcia z prawa, ponieważ skarżący w skardze od wyroku z dnia 11 marca 2019 r. używa słów "decyzja" i "wyrok" zamiennie, nazywając w pierwszej części pisma wyrok – decyzją Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z podaniem sygnatury i właściwej daty orzeczenia, a w uzasadnieniu wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku. W świetle przedstawionych okoliczności, przyjmując obiektywny miernik staranności, nie można uznać, aby okoliczności przedstawione we wniosku stanowiły podstawę do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 16 stycznia 2019 r. Sąd stwierdził, że ani skarżący ani pełnomocnik strony nie uprawdopodobnili braku winy skarżącego w niedochowaniu terminu i nie zostało uwiarygodnione, że skarżący zadbał w sposób należyty o własne interesy. Z tych względów, Sąd postanowił odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi, o czym orzekł na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.