II SA/Sz 1119/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę Decyzją z dnia [...] Naczelnik Wydziału Komunikacji i Dróg Starostwa działając z upoważnienia Starosty, na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) w związku z § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2004 r. Nr 2, poz. 15 ze zm.) skierował S. Z. posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami , na badania lekarskie. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że podstawę wydania decyzji stanowiło dostarczone przez S. Z. orzeczenie, w którym zaliczono go do stopnia niepełnosprawności i wskazano na konieczność sprawowania nad nim stałej opieki drugiej osoby. Starosta uznał orzeczenie za wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Od powyższej decyzji odwołał się S. Z. wnosząc o jej uchylenie. Odwołujący się podniósł, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera wskazanie co do konieczności sprawowania nad nim stałej okresowej opieki drugiej osoby, a nie jak podał organ I instancji - stałej opieki drugiej osoby. Powyższe stanowi istotną różnicę, gdyż opieka jest mu niezbędna jedynie przy realizacji wydanych przez lekarzy zaleceń dietetycznych i korzystaniu ze sprzętów i materiałów medycznych. Dalej wyjaśnił, że powodem dla którego ubiegał się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności było uzyskanie karty parkingowej, pomimo to żaden z lekarzy orzeczników nie miał jakichkolwiek obiekcji odnośnie jego zdolności do prowadzenia pojazdów mechanicznych, nawet gdy powoływał się na współistnienie choroby. S. Z. podkreślił, że znaczny stopień niepełnosprawności został przyznany mu na rok oraz przebytej. Jednakże obecnie czuje się na tyle dobrze, że może prowadzić " ". Jest osobą samodzielną i zaangażowaną zawodowo. Od kilkunastu lat przejeżdża średnio ok. km rocznie i nie posiada żadnych punktów karnych. Jeździ nowym i nowoczesnym samochodem, w związku z czym pomimo nawet pewnego osłabienia chorobami, jego uczestnictwo w ruchu drogowym nie stanowi niebezpieczeństwa. W ocenie skarżącego, skierowanie na badania jest rezultatem szykan stosowanych wobec niego przez Naczelnika Wydziału Komunikacji i Dróg Starostwa spowodowanych faktem wystąpienia o wydanie karty parkingowej jako osobie niepełnosprawnej. Po rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że stan zdrowia kierowcy jest istotnym czynnikiem bezpieczeństwa ruchu drogowego. W celu niedopuszczenia do kierowania pojazdem osób, których stan zdrowia stanowiłby zagrożenia dla innych uczestników ruchu ustawodawca wprowadził obowiązkowe badania lekarskie, w tym kontrolne. Stosownie do art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz § 2 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, starosta uprawniony jest do skierowania na badania lekarskie osobę, w przypadku której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu. W ocenie organu informacją, która stanowi podstawę do istnienia wątpliwości co do możliwości kierowania przez S. Z. pojazdem jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zaliczające go do stopnia znacznego. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób z związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że akta sprawy wskazują, że skarżący jest osobą, która przeszła ciężką chorobę związaną ze znacznym osłabieniem organizmu. W celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem niezbędne było więc przeprowadzenie badań lekarskich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną S. Z. podniósł zarzut niewłaściwego zastosowania podstawy prawnej, tj. art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Według skarżącego, tryb postępowania wobec osób posiadających prawo jazdy i legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności został określony w art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy. Tymczasem badający go lekarze orzecznicy nie dopatrzyli się żadnych zastrzeżeń co do jego stanu zdrowia, mogących powodować przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, w związku z czym nie wystosowali zawiadomienia umożliwiającego wydanie skierowania na badania lekarskie w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy. Zdaniem skarżącego, również powołanie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami przez organy było nieuprawnione, gdyż jest to akt niższej rangi, który nie może ingerować w sferę ustawy. Z kolei zastosowanie przepisu art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy, który jest przepisem ogólnym i odnoszącym się głównie do kierujących nie posiadających jeszcze prawa jazdy skarżący uznał za działanie celowe i przejaw stosowanego wobec niego " ". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", przy czym wbrew przekonaniu skarżącego, przyjęcie w realiach niniejszej sprawy tego przepisu jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie stanowi błędu. Stosownie do art. 122 ust 1 ustawy, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega: 1) osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy; 2) osoba ubiegająca się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem cofniętego ze względu na stan zdrowia; 3) kierujący pojazdem skierowany przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli: a) uczestniczy w wypadku drogowym, w następstwie którego jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, b) kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu; 4) kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia; 5) osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie do kierowania tramwajem, skierowana decyzją starosty na podstawie zawiadomienia właściwych organów orzekających o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy; 6) kandydat na instruktora lub egzaminatora osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest to, że skarżący jest osobą niepełnosprawną i posiadającą uprawnienia do kierowania pojazdami. Jak wynika ze skargi, w przekonaniu skarżącego, powyższe okoliczności wykluczają możliwość zastosowania art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy. W związku z wywodami skargi w pierwszej kolejności należy wskazać, że w trybie art. 122 ust. 1 pk1-6 ustawy, badaniu lekarskiemu mogą podlegać zarówno osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy, tj. dokumentu stwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdem silnikowym (art. 88 ust. 1 ustawy) jak i osoby, które takim dokumentem już się legitymują. Każda z przesłanek wymienionych w pkt 1-6 art. 122 ust. 1 ustawy stanowi samodzielną i wystarczającą przesłankę do skierowania na badania lekarskie. Z literalnego brzmienia art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika, że skierowaniu na badania lekarskie decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia podlega kierujący pojazdem. W ocenie Sądu, wyrażenie "kierujący pojazdem" użyte w tym przepisie odnosi się do osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami. W myśl art. 2 pkt 20 ustawy kierujący oznacza osobę, która kieruje pojazdem lub zespołem pojazdów. W świetle przepisów ustawy do kierowania pojazdem wymagane jest uzyskanie stosownych uprawnień. W art. 87 ust. 1 ustawy wskazano, że kierującym może być osoba, która osiągnęła wymagany wiek i jest sprawna pod względem fizycznym i psychicznym oraz spełnia jeden z następujących warunków: 1) posiada wymagane umiejętności do kierowania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu ruchu drogowego i nienarażający kogokolwiek na szkodę oraz wymagany dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem; 2) odbywa, w ramach szkolenia, naukę jazdy odpowiednio przystosowanym pojazdem pod nadzorem instruktora; 3) zdaje egzamin państwowy odpowiednio przystosowanym pojazdem pod nadzorem egzaminatora. Z zestawienia tych dwóch przepisów wynika, że kierujący to osoba, która spełniła przesłanki z art. 87 ust. 1 ustawy i uzyskała prawo jazdy, a tym samym jest uprawniona do prowadzenia pojazdów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym również przyjmuje się, że przez kierującego pojazdem należy rozumieć osobę, która chociaż w danym momencie nie prowadzi pojazdu, do którego kierowania niezbędne jest prawo jazdy określonej kategorii, jednakże będąc do tego uprawnioną, w każdym momencie taką możliwość posiada (wyrok WSA z dnia 19 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 822/10, lex nr 953237). Tak więc za chybione uznać należy stanowisko skarżącego, że art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy odnosi się do osób ubiegających się o wydanie prawa jazdy. Chybiony jest również pogląd, że osoby, która uzyskała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie można skierować na badania w sytuacji nasuwających się zastrzeżeń co do stanu zdrowia. W ustawie brak jest uregulowania, które wyłączałoby możliwość zastosowania art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy co do osób z orzeczoną niepełnosprawnością. Takim przepisem nie jest powołany przez skarżącego art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy, gdyż w sposób odmienny określa podmiot jak i przesłankę skierowania na badania lekarskie. W przypadku art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy podmiotem tym jest kierujący, a przesłanką - nasuwające się zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy jako podmiot wskazuje natomiast osobę niepełnosprawną posiadającą potwierdzone uprawnienia do kierowania pojazdami lub tramwajami, a przesłankę - zawiadomienie właściwych organów orzekających o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Pomiędzy omawianymi unormowaniami nie występują żadne wzajemne relacje, które umożliwiłyby zastosowanie reguł kolizyjnych. Omawiane przepisy są równorzędne, zatem art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy nie jest przepisem ogólnym względem art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy. Każde z tych uregulowań może stanowić samodzielną podstawę decyzji w przypadku spełnienia przewidzianych w nich przesłanek. Brak jest zatem podstaw prawnych do uznania, że w stosunku do osoby wobec której orzeczono o stopniu niepełnosprawności jedynym dopuszczalnym trybem postępowania jest tryb określony w art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy. Należy podkreślić, że zakres podmiotowy art. 122 ust. 1 pkt 4 jest szerszy niż wynikający z art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy. Niewątpliwie pojęcie "kierującego" obejmuje swym zakresem również osoby niepełnosprawne posiadające prawo jazdy. Tak więc sam fakt, że kierującym jest osoba niepełnosprawna nie stanowi przeszkody w rozpoznaniu sprawy w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy. Tym samym za niedopuszczalną uznać trzeba prezentowaną w skardze wykładnię zawężającą analizowanego przepisu. W rezultacie stwierdzić należy, że skierowanie na badania lekarskie takiej osoby może nastąpić, stosownie do okoliczności sprawy, bądź na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 bądź art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy. Jak słusznie zauważył skarżący, w przedmiotowej sprawie Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie wystosował do Starosty zawiadomienia, o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy. Jednakże brak stosownego zawiadomienia nie oznacza, że skarżący posiada wymaganą sprawność do kierowania pojazdami. Zawiadomienie organów właściwych do orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy, jest jedną z sytuacji przewidzianych przez ustawodawcę uprawniającą starostę do wydania decyzji o skierowaniu niepełnosprawnego kierowcy na badania lekarskie. Drugą natomiast jest istnienie zastrzeżeń co do stanu zdrowia. Wbrew wywodom skargi, analiza ustalonego w sprawie stanu faktycznego doprowadziła Sąd do uznania, że słusznie organy oparły swoje stanowisko w sprawie na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy oraz przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15 ze zm.), zwanym dalej "rozporządzeniem". Powołane rozporządzenie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 123 ustawy, która upoważniała ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia w nim między innymi szczegółowych warunków i trybu kierowania na badania lekarskie i ich przeprowadzania w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi oraz kierowania tramwajami. Stosownie do art. 87 ust. 1 Konstytucji RP rozporządzenia są źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl § 2 ust. 5 rozporządzenia starosta może również skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Powyższy przepis nie pozostaje w sprzeczności z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy, a stanowi tylko jego uszczegółowienie, doprecyzowując przesłankę nasuwających się zastrzeżeń co do stanu zdrowia. W orzecznictwie przyjmuje się, że podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego. Zastrzeżenia muszą być konkretne i wynikać z obiektywnych faktycznych okoliczności, którym trudno z góry zaprzeczyć, bez dodatkowej, medycznej weryfikacji stanu zdrowia kierowcy (por. wyrok NA z dnia 17 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 156/11, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA z dnia 5 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 445/11, Lex nr 1104416). Do okoliczności powodujących zastrzeżenia należą m.in. zaburzenia psychiczne, stany chorobowe, upośledzenia czy brak niektórych organów lub funkcji. Należy podzielić pogląd organu, że uzyskanie orzeczenia zaliczającego skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz wskazującego na konieczność pomocy drugiej osoby stanowi podstawę do istnienia wątpliwości co do możliwości kierowania pojazdem. Znaczny stopień niepełnosprawności orzekany jest przy naruszeniu sprawności organizmu, co wynika z art. 4 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721). Ponadto należy zwrócić uwagę, że w orzeczeniu wskazano, że skarżący spełnia przesłankę określoną w art. 8 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a zatem ma obniżoną sprawność ruchową. Słusznie również wskazał organ odwoławczy, że akta sprawy potwierdzają okoliczność przejścia przez skarżącego ciężkiej choroby związanej ze znacznym osłabieniem organizmu oraz operacji usunięcia niektórych organów. Dodatkowo sam skarżący wskazuje na posiadanie choroby polegającej na występowaniu bólu mięśni kończyn dolnych pojawiającego się podczas wysiłku. Powyższe okoliczności niewątpliwie z dużym prawdopodobieństwem wskazują na możliwość obniżenia sprawności fizycznej skarżącego, a zatem na istnienie podstawy prawnej do skierowania skarżącego na badania lekarskie. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie dyskryminuje skarżącego, gdyż znajduje oparcie w przepisach prawa, których celem jest zagwarantowanie bezpieczeństwa w ruchu drogowym innym uczestnikom jak i osobie kierowanej na badania lekarskie. Tak więc poddanie się badaniu, które służy wyjaśnieniu wpływu okoliczności ustalonych przez organ na możliwość kierowania pojazdami, leży nie tylko w interesie publicznym ale również i interesie skarżącego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.