II SA/Sz 112/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 marca 2018 r. sprawy ze skargi D. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza W. z dnia [...] r. nr [...] Wnioskiem z dnia [...] r. D. J. wystąpił o rozłożenie na raty po [...] zł miesięcznie "zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych pieniędzy z funduszu alimentacyjnego". Dodatkowo skarżący wniósł także o umorzenie postępowania komorniczego ewentualnie jego zawieszenie "w celu otwarcia rachunku bankowego, na którym zostanie zlecony stały comiesięczny przelew na konto MOPS w W.", a nadto o umorzenie odsetek powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ponieważ powstały one nie z jego winy. Burmistrz W. decyzją z dnia [...] r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia powstałego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie - powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń – w całości jako bezprzedmiotowe. Ponadto, w pkt 2 decyzji odmówił umorzenia lub zawieszenia postępowania komorniczego. Burmistrz wskazał, że rozstrzygnięcie w sprawie rozłożenia zobowiązania z funduszu alimentacyjnego na raty oraz umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie nastąpiło decyzją z dnia [...] r. wobec czego postępowanie prowadzone w tym samym przedmiocie jest bezprzedmiotowe. Z akt sprawy wynika, że dłużnik ma możliwości zarobkowe i tym samym finansowe aby wywiązywać się ze zobowiązań alimentacyjnych, bowiem utrzymuje się z prac dorywczych, z których średni miesięczny dochód wynosi [...] zł, nie ma na utrzymaniu innych osób i nie zgłasza problemów zdrowotnych, natomiast na swoje utrzymanie ponosi koszty w wysokości [...] zł miesięcznie. Mimo, że sam wykazuje, iż ma warunki do płacenia alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie, świadomie wstrzymuje się od dokonywania wpłat. Z tych względów organ uznał, że nie ma przesłanek do umorzenia postępowania komorniczego, bądź jego zawieszenia, aby dłużnik mógł ominąć zajęcie komornicze rachunku bankowego, ponieważ nie ma pewności, że będzie on wywiązywać się ze swoich zobowiązań, skoro nie robił tego do chwili obecnej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku z uwagi na to, że uzasadnienie wspomnianego rozstrzygnięcia zawiera nieprawdziwe informacje. Kierownik OPS w W. rozpatrywał sprawę wniosku z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podczas gdy skarżący nigdy takiego wniosku nie składał. Wniósł on o uchylenie decyzji z dnia [...] r. z uwagi na to, że OSP w W. umorzyło to postępowanie opierając się na wadliwej decyzji z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego, decyzję należało uchylić z powodu zastosowania nieprawidłowego sposobu rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosków złożonych przez stronę. Decyzja w przedmiocie rozłożenia zaległości na raty oraz umorzenia odsetek została wydana przez organ I instancji w dniu [...] r., strona wniosła od niej odwołanie i obecnie sprawa ta jest rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które wyda w tej sprawie osobną decyzję. W tym zakresie należało wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., a nie decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania. Okoliczność, że wcześniej zostało wszczęte postępowanie przedmiotowo tożsame istniała bowiem od momentu złożenia drugiego wniosku strony, a co za tym idzie postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe w trakcie postępowania w rozumieniu przepisów art. 105 § 1 k.p.a. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2017 r. (sygn. akt II OSK 1773/15) organ wyjaśnił, że ustawodawca wymienia w przepisie art. 61a § 1 k.p.a. dwie przesłanki dające podstawę do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, z których pierwszą jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą – zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji stanowi tę drugą przesłankę. Kolegium uznało, że decyzję należało uchylić także w zakresie odmowy zawieszenia lub umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na zastosowanie niewłaściwego trybu postępowania. Rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosków, które należy rozpatrzyć postanowieniem oraz decyzją, nie mogą zostać zawarte w tym samym orzeczeniu organu administracji publicznej. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], Burmistrz W. na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., art. 127 § 1 i 2 k.p.a., art. 30 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 3 i pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 489) odmówił wszczęcia postępowania z wniosku D. J. z dnia [...] r. w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że obecnie toczą się dwa inne postępowania tj. na podstawie wniosku z dnia [...] r. oraz na podstawie wniosku z dnia [...] r. - przedmiotowo tożsame - w sprawie rozłożenia zadłużenia skarżącego na raty oraz umorzenia odsetek. Postępowanie prowadzone jest z wniosku złożonego najwcześniej tj. z dnia [...] r. W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżący podniósł, że pierwszy wniosek został złożony [...] r. i do dnia dzisiejszego nie został rozpatrzony. Po nim były wydawane wadliwe decyzję, które zostały uchylone i unieważnione. Po pierwszym wniosku zostały złożone kolejne wnioski, które nie były tożsame z pierwszym wnioskiem. Były rozszerzeniem np. o umorzenie odsetek, które nie powstały z winy skarżącego. Pierwszy wniosek nie obejmował umorzenia odsetek, natomiast kolejny już tak. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., postanowieniem z dnia [...] r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 61 § 1 i art. 61a § 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżący wnioskami z dnia [...] r., [...] r. i [...] r. zwrócił się do organu I instancji o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenie odsetek powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń. Wymieniony w tej samej sprawie złożył zatem łącznie 3 wnioski. Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia gdy w tej samej sprawie (tożsamej przedmiotowo i podmiotowo) toczy się już uprzednio wszczęte postępowanie. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2017 r. (sygn. akt VII SA/Wa 755/16), Kolegium uznało, że przez inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Chodzi tu miedzy innymi o takie sytuacje gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. D. J., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na ww. postanowienie. Zdaniem skarżącego organ I instancji bez żadnej podstawy prawnej odmówił wszczęcia postępowania z jego wniosku z dnia [...] r., zaś Kolegium utrzymało postanowienie tego organu w mocy. Organ I instancji nie wykonał zaleceń organu II instancji zawartych w decyzji z dnia [...] r., zgodnie z którymi przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne było dokonanie ponownej oceny zgromadzonych dowodów i ustalenie czy rozłożenie zadłużenia na raty oraz umorzenie odsetek nie będzie w istocie korzystniejsze dla organu niż odmowa przychylenia się do wniosku strony. Skarżący podkreślił, że nie było żadnego tożsamego wniosku, który został rozpatrzony. Nie zostały ujawnione wszystkie istotne dla wydania decyzji okoliczności, nie został zgromadzony kompletny materiał dowodowy, dowody i fakty zostały ocenione w sposób nieprawidłowy. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza W. Sąd stwierdził, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego była kwestia prawidłowości odmowy wszczęcia postępowania z wniosku D. J. z dnia [...] r. w przedmiocie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek. Zdaniem organów obu instancji, skarżący złożył w tej samej sprawie 3 tożsame ze sobą w wnioski: z dnia [...] r., [...] r. i [...] r. - o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenie odsetek powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń. Ponieważ obecnie toczy się postępowanie wszczęte z wniosku złożonego najwcześniej, tj. z dnia [...] r. zatem zachodzi sytuacja, w której w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy. Wobec tego, zdaniem organów, w sprawie zachodzą przesłanki z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn. W ocenie organów, inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w cytowanym przepisie to takie sytuacje, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Zdaniem Sądu, o ile należy zgodzić się z organem, że wcześniejsze wszczęcie i prowadzenie postępowania z wniosku identycznego z wnioskiem złożonym w rozpoznawanej sprawie stanowiłoby przeszkodę do wszczęcia kolejnego postępowania, o tyle nie sposób zgodzić się z Kolegium, że wnioski z dnia [...] r. oraz [...] r. są ze sobą tożsame. Jak słusznie zauważyło Kolegium, skarżący łącznie złożył trzy wnioski: z dnia [...] r. Pierwszy z nich dotyczy rozłożenia na raty zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w oparciu o decyzję nr [...] z dnia [...] r. (przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego rzecz S. J. i A. J. na okres od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. w kwotach po [...] zł miesięcznie). Kolejny wniosek – z dnia [...] r. jest to wniosek o "umożliwienie wpłaty na konto MOPS w W. zadłużenia w miesięcznych ratach po [...] zł" oraz o umorzenie odsetek naliczonych od zaległości od dnia [...] r. W piśmie tym skarżący podał numer [...], a zatem numer, który widnieje w piśmie Burmistrz W. z dnia [...] r., zawierającym informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (na rzecz S. J. i A. J. od dnia 1 października 2016r. do 30 września 2017 r. w kwotach po [...] zł miesięcznie) oraz o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu wspomnianych świadczeń wypłacanych osobie uprawnionej (zaległość na dzień [...] r. określono na [...] zł). Ostatni z wymienionych wniosków – z dnia [...] r. jest wnioskiem o "umożliwienie wpłaty w ratach po [...] zł miesięcznie do 28 dnia każdego miesiąca bezpośrednio na konto MOPS w W. zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych pieniędzy z funduszu alimentacyjnego", a także o umorzenie odsetek powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z tego funduszu oraz o umorzenie postępowania komorniczego ewentualnie jego zawieszenie w celu otwarcia rachunku bankowego, na którym zostanie zlecony comiesięczny przelew na konto MOPS w W.. Organ uznając, że wymienione wyżej wnioski są ze sobą tożsame rozpoznał pierwszy z nich (wydając w dniu [...] r. decyzję o rozłożeniu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł na raty), natomiast decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie wszczęte na podstawie wniosku z dnia [...] r. (jako bezprzedmiotowe) a nadto postanowieniem z tego samego dnia odmówił wszczęcia postępowania z wniosku z dnia [...] r. W ocenie Sądu, takie działanie organu doprowadziło do sytuacji, w której został rozpoznany wyłącznie wniosek o rozłożenie na raty spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w oparciu o decyzję z dnia [...] r.). Natomiast bez rozpoznania pozostał wniosek o umorzenie odsetek oraz rozłożenie na raty w zakresie objętym wnioskiem z [...] r. Podkreślenia wymaga przy tym, że pierwszy ze złożonych przez skarżącego wniosków – z dnia [...] r. nie zawierał wniosku o umorzenie odsetek, a zatem brak było podstaw do orzekania w tym zakresie. Na marginesie jedynie należy dodać, że Sądowi wiadomym jest z urzędu, iż wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r. (sygn. akt II SA/Sz 113/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...] r. nr [...] W tej sytuacji wniosek skarżącego z dnia [...] r. nadal pozostaje nierozpoznany. Z treści art. 61a k.p.a. wynika, że gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, na które służy zażalenie. Przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zatem brak przymiotu strony u wnoszącego podanie lub zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, czyli takich które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu organy błędnie przyjęły, że taka sytuacja zachodzi z uwagi na tożsamość wniosków skarżącego z dnia [...] r. oraz [...] r. pomimo, że – z przyczyn, o których była mowa powyżej – o takiej tożsamości nie może być mowy. W ten sposób doszło w sprawie do naruszenia art. 61a § 1 k.p.a., które niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy w tym zakresie, organ uwzględni wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, w razie wątpliwości ustali dokładnie jaki był zakres wniosku z dnia [...] r. i rozpozna ten wniosek w zakresie nieobjętym innymi wnioskami.