II SA/Sz 1122/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 maja 2010 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] K. K. (syn) występując w imieniu własnym oraz swojego rodzeństwa pismem z dnia [...] r. zwrócił się do Wojewody o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. Nr [...] Prezydium Rady Narodowej orzekającej o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej z budynkami o ogólnym obszarze [...] ha położonej we wsi [...] gm. [...] pow. [...], a stanowiącej własność K. K. (ojca) zmarłego w dniu [...] r. Jednocześnie wnioskodawca zwrócił się o zwrot nieruchomości na rzecz spadkobierców. Uzasadniając wniosek K. K. podał, że powyższa nieruchomość została przejęta na Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin. Tymczasem organ powołując się na zadłużenie gospodarstwa nie ustalił zaopatrzenia emerytalnego. W tej sytuacji zdaniem wnioskodawcy oraz jego rodzeństwa powyższa decyzja naruszyła przepisy, a w konsekwencji interesy zarówno ówczesnego właściciela oraz jego dzieci, które zostały w ten sposób pozbawione majątku. Ponadto wnioskodawca poinformował organ, że zwrotem zainteresowani są również pozostali spadkobiercy t.j.: J. K., J. K., J. K., B. S., Z. O., K. K., E. K., H. R., W. G., Z. K., M. K., a pełnomocnictwa zostaną dostarczone w najbliższym terminie. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Wojewoda przekazał według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek K. K., podnosząc przy tym, że nie posiada kompetencji w tego typu sprawach. Zgodnie z zapisem znajdującym się pod rozstrzygnięciem powyższe postanowienie otrzymali: K. K., K. K., H. R., S. K., E. K., Z. O., J. K., J. K., B. S., Z. K., T. K., A. K., M. J., J. K., M. K., B. K., J. K., T. G., M. K., Z. G., J. G., D. G. Postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności opisanej wyżej decyzji, które to rozstrzygnięcie zostało doręczone K. K. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając w trybie art. 127 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. Nr [...] Prezydium Rady Narodowej orzekającej o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej z budynkami o ogólnym obszarze [...] ha położonej we wsi [...] gm. [...] pow. [...], a stanowiącej na podstawie aktu nadania Nr [...] z dnia [...] r. i orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa Nr [...] z dnia [...] roku własność K. K. urodzonego dnia [...] r. Kolegium merytorycznie rozpatrując wniosek K. K. podało, że objęta wnioskiem decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. z 1962 r. Nr 38, poz. 166). Ustalono ponadto, że wszelkie scalone zadłużenia przejętej nieruchomości zgodnie z pismem Skarbowego Urzędu Komorniczego w [...] z dnia [...] r. wynosiły [...] zł co stanowiło [...] % wartości przejętych gruntów. W tej sytuacji w związku z powyższymi zadłużeniami przekraczającymi 75 % wartości przejmowanych gruntów nie ustalono zaopatrzenia emerytalnego. Organ pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie i zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie decyzji. Zaopatrzenia emerytalnego odmówiono wobec wysokiego zadłużenia przekraczającego 75 % wartości przejętego gruntu, podlegającego uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do zaopatrzenia emerytalnego i jego wysokości. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone K. K., który zwrócił się do Kolegium o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Uzasadniając swoje stanowisko organ podał, że z treści decyzji z dnia [...] r. oraz z akt administracyjnych wynika bezspornie, że przedmiotowa nieruchomość rolna z budynkami przejęta została na własność Państwa w całości na wniosek K. K. (ojca), który pismem z dnia [...] r. skierowanym do Prezydium Rady Narodowej oświadczył, że zrzeka się całkowicie wszelkich praw do gospodarstwa, którego jest właścicielem. Kolegium podało ponadto, że zadłużenie gospodarstwa przekraczające 75 % wartości przejmowanych gruntów nie miało jednak znaczenia dla prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Niezależnie bowiem od zadłużenia gospodarstwa K. K. (ojcu) nie przysługiwało prawo do zaopatrzenia emerytalnego z uwagi na wiek, w którym przejęcie nastąpiło, gdyż w tej dacie właściciel nieruchomości miał [...] lat, a ustawa przyznawała prawo do zaopatrzenia emerytalnego, jeśli przed przejęciem nieruchomości lub w ciągu 5 lat od jej przejęcia osiągnął wiek: mężczyzna – 65 lat, a kobieta – 60 lat. Powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone K. K. w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r. K. K., siostra K. K., zwróciła się, za pośrednictwem organu, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Jednocześnie dołączyła do wniosku postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] roku o stwierdzeniu nabycia spadku po H. K., w którym stwierdzono że z mocy ustawy spadek nabyli: w [...] części wdowiec K. K. oraz w części [...] dzieci t.j: K. K., K. K., W. G., H. R., S. K., E. K., Z. O., J. K., B. S., J. K., J. K., M. K., S. K.. Uzasadniając wniosek K. K. podniosła, że jako spadkobierczyni zmarłego K. K. została uznana przez Wojewodę, za stronę postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] r., bowiem otrzymała pismo organu, informujące o przekazaniu sprawy do Kolegium. Następnie podała, że na etapie prowadzenia postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarówno ona, jak i jej rodzeństwo zostali pominięci przez Kolegium i nie otrzymali już żadnej korespondencji. Ponadto oświadczyła, że wcześniej niniejszą sprawą zajmował się jeden z jej braci- K. K., który otrzymał odpis decyzji z dnia [...]r., jednakże zrezygnował z możliwości złożenia skargi do Sądu. Następnie uzupełniając brak formalny wniosku skarżąca nadesłała skargę z dnia [...] r. W uzasadnieniu skargi podała, że Kolegium w decyzji z dnia [...] r. nie analizowało posiadanych dokumentów, w tym nie zwróciło uwagi na fakt, że jej mama H. K. do dnia [...] roku, w którym umarła, była w związku małżeńskim z K. K. Skarżąca w tym czasie miała ukończone 18 lat i podała ojca do sądu o alimenty na małoletnie dzieci, a następnie została ich pełnoprawnym opiekunem, natomiast ojciec został pozbawiony praw rodzicielskich, a ponadto w niespełna miesiąc po śmierci H. K. ożenił się ponownie. Jednocześnie skarżąca wskazała, że przed śmiercią mamy ukończyła szkołę rolniczą, była też pełnoletnia i gotowa, aby przedmiotowe gospodarstwo przejąć. K. K. w piśmie z dnia [...] r. stanowiącym uzupełnienie skargi wskazała, że Kolegium powinno zbadać, czy decyzja Prezydium nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy wniosek o przejęcie gospodarstwa złożył tylko jeden ze współwłaścicieli. Skarżąca podniosła, że jej ojciec K. K. nie był jedynym właścicielem nieruchomości, bowiem po śmierci H. K. spadkobiercami i współwłaścicielami nieruchomości rolnej stały się jej dzieci. Wobec powyższego wniosek o przejęcie nieruchomości byłby skuteczny, wówczas gdy zostałby podpisany przez skarżącą (występującą w imieniu własnym oraz swojego małoletniego rodzeństwa). W ocenie skarżącej organy rażąco naruszyły prawo poprzez pominięcie jej oraz rodzeństwa jako stron postępowania, w sytuacji gdy z wniosku wynikało, że ojciec chciał oddać gospodarstwo po śmierci żony, a ponadto, że płaci alimenty na rzecz małoletnich dzieci, co wskazywało na spadkobierców po zmarłej żonie, którzy nie byli w ogóle wzięci pod uwagę w trakcie postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także rozważenie, czy K. K. przysługuje interes prawny w zaskarżaniu decyzji Kolegium. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] Sąd przywrócił termin do wniesienia skargi przez K. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. Decyzja jako wydana z naruszeniem przepisów o właściwości nie mogła pozostać w obrocie prawnym, przez co skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej zawarte. W myśl art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzje: bądź uchyla ją w całości lub w części, bądź stwierdza jej nieważność w całości lub w części w razie zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1) k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. W sprawie uchybiono przepisom o właściwości, bowiem w sprawie rozstrzygał organ nie będąc do tego właściwym. W tych okolicznościach, wobec ujawnienia uchybień powodujących stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, zbędnym stało się merytoryczne ustosunkowanie się do zarzutów skargi. Sąd przed wypowiedzeniem się co do merytorycznych zarzutów skargi zobligowany jest najpierw do skontrolowania, czy nie zachodzą wady kwalifikowane decyzji, a wobec stwierdzenia takich uchybień należało wyeliminować z obrotu prawnego wadliwe akty. Skład orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Rady Narodowej na podstawie ustawy z 28 czerwca 1962r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin nie jest samorządowe kolegium odwoławcze. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...]r. sygn. [...] wskazano, że właściwość organów administracji rządowej do weryfikacji wydanych wówczas decyzji należy badać w ten sposób, że zasadnicze znaczenie musi mieć to, czy ostateczna decyzja w stosunku do której toczy się obecnie postępowanie w sprawie stwierdzenia jej nieważności, została wydana przez organ "szczebla podstawowego czy wojewódzkiego". Jeżeli decyzję ostateczną wydał organ I instancji, organem właściwym do stwierdzenia jej nieważności będzie wojewoda. Jeżeli zaś decyzja będąca przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności została wydana przez organ II instancji, organem właściwym do orzekania o nieważności będzie minister. Analiza orzecznictwa NSA w kwestii właściwości organów do rozpoznania tego typu sprawy (tj. stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstw rolnych) prowadzi do wniosku, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie jest właściwe do rozpoznania wniosku K. K. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Prezydium Rady Narodowej z [...]r.. Jako, że z zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika, że decyzja Prezydium Rady Narodowej jest ostateczna to sprawę winien załatwić Wojewoda. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Konsekwencją stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszoinstancyjnej było stwierdzenie, że decyzje te nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku - art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.