II SA/Sz 1130/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat M. D. kwotę [...] ([...]) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją wydaną w dniu [...] r., [...] z upoważnienia Prezydenta Miasta S., Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, w oparciu o przepis art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn.zm.), § 1 pkt 1 ppkt a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), odmówił przyznania K. B. specjalnego zasiłku celowego na dofinasowanie do zakupu żywności i opłaty rachunku za gaz. Organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód wnioskującego wynosi [..] zł (1/12 dochodu uzyskana ze sprzedaży mieszkania w wys. [...] zł, zasiłek stały w wys. [..] zł) i przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. [..] zł. Posiadany dochód w ocenie organu pozwala stronie we własnym zakresie zaspokoić zgłoszone potrzeby. Dodatkowo organ wyjaśnił, że pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego może, lecz nie musi być przyznana, a przyznawane zasiłki nie muszą w całości pokrywać kosztów zaspokojenia zgłoszonej potrzeby. W 2013 r. Ośrodek zrealizował świadczenia w postaci zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych w wysokości [..] zł, przy czym liczba rodzin uprawnionych do tych świadczeń za 2013 r. wynosiła [..] zł, a średnia wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na rodzinę wynosiła miesięcznie [..] zł. W roku 2014 na realizację zadań w zakresie wymienionych zasiłków Ośrodek dysponuje budżetem w wysokości [..] zł. Od przedmiotowej decyzji K. B. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.. Skarżący wniósł o zmianę, bądź ponowne rozpatrzenie jego wniosków złożonych do MOPR oraz zarzucił naruszenie jego praw określonych w przepisie art. 10 K.p.a. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i decyzją z dnia [..] r., [..] utrzymało ją w mocy. Mając na uwadze przepisy ustawy o pomocy społecznej, zebrany materiał dowodowy oraz ograniczone środki finansowe na ten cel Kolegium wywiodło, że zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na określony cel bytowy. Przyznanie tego zasiłku jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem właściwego organu, zatem leży w granicach uznania administracyjnego właściwego organu. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację wnioskującego: prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w S. orzeczono wobec niego eksmisję z zajmowanego lokalu ze wskazaniem do lokalu socjalnego, orzeczeniem z dnia [...] r. został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do [..] r., utrzymuje się z pomocy społecznej, jest rozwiedziony, nie ma kontaktu z dziećmi, a jego rodzice nie żyją. Odnośnie mieszkania po zmarłych rodzicach skarżący oświadczył, że zostało ono sprzedane, a uzyskane pieniądze zostały przeznaczone na leczenie chorego na nowotwór brata oraz zakup mieszkania dla drugiego brata. Z kwoty [...] tys. zł uzyskanej ze sprzedaży mieszkania, duża jej część przeznaczona została na spłatę długów w wysokości [..] tys. zł. Z aktu notarialnego sprzedaży mieszkania przedłożonego przez brata skarżącego (skarżący pomimo zobowiązania nie przedłożył aktu notarialnego umowy sprzedaży lokalu) wynika, że mieszkanie sprzedano za kwotę [...] tys. i podzielono ją pomiędzy trzech braci po [..] zł. Z zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia [...] r. wynika, że na dzień sprzedaży nie było zaległości w opłatach za eksploatację i utrzymanie lokalu. Kolegium podkreśliło, że do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 powołanej ustawy nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny, natomiast uzyskany przez skarżącego dochód w kwocie [...] zł należy wliczyć do dochodu osoby samotnie gospodarującej – w sposób określony w przywołanym przepisie, tj. [...] zł ([...] zł : [...] zł zasiłku stałego), zatem przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. K. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S.. Skarżący zarzucił Kolegium pominięcie podnoszonych przez niego faktów w odwołaniu od decyzji organu I instancji, gdzie wykazywał wyrywkową wiedzę MOPR odnośnie zaistniałej sytuacji, złamanie przepisu art. 10 K.p.a. oraz pominięcie przepisów prawa spadkowego (wydania pieniędzy na inny cel, niż przewidziany w ustawie i konsekwencje takiego postępowania). W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 267 ze zm.) sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a). Kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego dostarczyła podstaw do uznania, że w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym uchybiono przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182 z późn.zm.). Odnosząc się w pierwszej kolejności do uzasadnienia rozstrzygnięcia organu I instancji podkreślić należy przede wszystkim, że wniosek skarżącego z dnia [..] r. dotyczył przyznania mu zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu żywności oraz opłaty rachunku za gaz. Tak więc podstawę prawną żądania skarżącego stanowił przepis art. 39 ust. 1 powołanej ustawy stanowiący, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl zaś art. 39 ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Z kolei w myśl art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Tymczasem organ I instancji w swej decyzji w ogóle nie rozstrzygnął wniosku skarżącego w zakresie jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Pamiętać bowiem należy, że skarżący złożył wniosek o przyznanie mu zasiłku celowego i ten właśnie wniosek należało rozpoznać. Organ będąc związany wnioskiem strony nie może samodzielnie modyfikować treści żądania strony, a tym samym zakresu i przedmiotu sprawy zainicjonowanej złożonym wnioskiem. W sentencji decyzji brak jest jakiegokolwiek odniesienia się organu do treści wniosku. Rozstrzygnięcie zawarte w sentencji dotyczy wyłącznie specjalnego zasiłku celowego, o który skarżący w ogóle nie wnosił. O ile co do zasady w razie oddalenia wniosku o zasiłek celowy organ może rozważyć możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ww. ustawy, o tyle wymagało to wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji. W swych rozważaniach organ I instancji skupił się na kwestii dochodu wnioskującego, a następnie po przedstawieniu sytuacji budżetowej Ośrodka Pomocy, odmówił przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Powyższe uchybienie występujące w decyzji organu I instancji, nie zostało dostrzeżone przez organ odwoławczy. Co prawda Kolegium, prawidłowo w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia odniosło się zgodnie z wnioskiem skarżącego do zasiłku celowego, jednakże skoro już decyzja organu I instancji nie odpowiadała wymogom art. 107 § 1 i 3 K.p.a., ponieważ nie zawierała prawidłowej sentencji i odpowiedniego uzasadnienia, organ odwoławczy winien był tę decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylić i orzec co do istoty sprawy. Powyższego organ odwoławczy nie uczynił. Podkreślić również należy, że istota postępowania odwoławczego polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy, wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia tej samej sprawy. Skoro Kolegium wydało decyzję w innej przedmiotowo sprawie (zasiłek celowy) aniżeli organ I instancji (specjalny zasiłek celowy), to decyzje te są pod względem tożsamości sprawy rozbieżne i naruszają art. 15 K.p.a. Wskazane uchybienia procesowe, jakich dopuściły się organy obu instancji, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organy ponownie rozpoznając sprawę zastosują się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia.