II SA/Sz 1136/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia[...], działając na podstawie art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362), zmienił własną decyzję z dnia [...] ustalającą odpłatność za pobyt L.K. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w ten sposób, że od dnia [...] ustalił odpłatność w następujących częściach: - w wysokości [...]% dochodu zainteresowanej L.K., tj. [...] zł miesięcznie, - ze strony córki R.K. kwotę [...] zł miesięcznie, - ze strony córki T.K. kwotę [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że L.K. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Koszt utrzymania mieszkańca w Domu wynosi obecnie [...] zł. Wysokość odpłatności za pobyt ulega zmianie od [...] w związku ze zmianą dochodu R.K. spowodowaną rozwiązaniem z dniem [...] umowy wynajmu mieszkania, które jest współwłasnością L.K., T.K. oraz R.K.. Następnie organ powołując się na wywiad środowiskowy przeprowadzony u T.K. ustalił, że dochód na osobę w rodzinie zobowiązuje ją do ponoszenia odpłatności za pobyt matki L.K. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Przedstawiając sposób wyliczenia miesięcznego dochodu rodziny i zestawiając go z kryterium dochodowym oraz przywołanymi w podstawie prawnej decyzji przepisami ustawy o pomocy społecznej organ ustalił m.in., że T.K. winna uiszczać comiesięcznie kwotę [...] zł tytułem pobytu matki L.K. w Domu Pomocy Społecznej, będącą różnicą pomiędzy kosztami utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w [...] a kwotą [...]% dochodu pensjonariuszki i kwotą uiszczaną przez R.K. T.K. wniosła od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w którym podała, że jej sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie kosztów utrzymania mamy w Domu Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł. T.K. wyjaśniła, że na konto MOPS wpłaca [...] zł miesięcznie i stać ją tylko na to, aby raz w miesiącu przyjechać z [...] do mamy w odwiedziny. Strona podała, że w okresie [...] przebywała na świadczeniu przedemerytalnym, więc niższe dochody spowodowały konieczność korzystania z pożyczek i kredytów. Dlatego prócz comiesięcznych opłat za rtv, czynsz, energię elektryczną, telefon, ponosi wydatki związane ze spłatą rat w wysokości [...] zł. Odwołująca się zwróciła uwagę, że mąż [...] lata pracuje w [...], więc faktycznie prowadzą [...] gospodarstwa domowe, co dodatkowo podnosi koszty utrzymania. Mąż ma [...] lat i jego stan zdrowia nie jest najlepszy i musi korzystać z usług specjalistów i to najczęściej z wizyt prywatnych. T.K. dodała, że przez [...] lat opiekowała się chorą mamą, która w [...] r. przebyła [...]. Jednak ze względu na drastyczne pogorszenie się stanu zdrowia mamy wymaga ona całodobowej opieki, której wraz z siostrą nie były już w stanie jej zapewnić. T.K. stwierdziła, że nie kwestionuje powołanych przez organ pierwszej instancji przepisów ustawy ale nie może zrozumieć wydanej decyzji w stosunku do jej mamy, osoby urodzonej w [...] ze "starym portfelem" emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy w wyniku złożonego odwołania, decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 b ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało treść art. 54 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i stwierdziło, że z akt sprawy wynika, że dochód na osobę w rodzinie Państwa K. wynosi [...] zł i jest wyższy od [...]% kwoty kryterium dochodowego stanowiącego kwotę [...] zł. Ponadto, po wniesieniu ustalonej opłaty w wysokości [...] zł pozostanie do dyspozycji rodziny kwota [...] zł, tj. na osobę [...] zł i jest to kwota wyższa od kwoty [...] zł jaką zakreśla ustawa do pozostawienia na osobę w rodzinie po wniesieniu opłaty za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej. Opisaną wyżej decyzję T.K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie i zmianę odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej L.K. Skarżąca wskazała, że nie kwestionuje ustawy na którą powołuje się Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ale niezrozumiała jest dla niej nagła decyzja o zmianie warunków odpłatności za pobyt mamy w DPS, w wyniku której ma pokryć w [...]% różnicę między całkowitym kosztem pobytu w DPS a opłatą, którą ponosi mama w wysokości [...]% jej emerytury. T.K. oświadczyła, że gdyby jej sytuacja materialna pozwalała na całkowitą opłatę pobytu mamy w DPS nie szukałaby pomocy w państwowym DPS, a zapewniłaby jej pobyt z własnych środków w prywatnym DPS. W jej ocenie, decyzja na podstawie której za pobyt mamy ma płacić kwotę [...] zł, przy jej i męża dochodach, jest bardzo niesprawiedliwa. Podczas gdy na utrzymanie jednej osoby DPS pobiera [...] zł, jej i mężowi pozostaje po [...] zł na osobę, czyli razem [...] zł., z której musi pokryć podstawowe opłaty (czynsz, energia elektryczna, rtv, telefon, Internet, lekarstwa), koszty dojazdu do Domu Pomocy Społecznej w [...] co najmniej raz w miesiącu oraz spłacać zaciągnięte [...] pożyczki i kredyt. Po uiszczeniu wszystkich tych wydatków pozostałaby kwota [...] zł na osobę, czyli znacznie niższa niż wynosi minimum socjalne. Skarżąca podniosła również, że mąż od [...] pracuje w [...] i przyjeżdża do domu dwa razy w miesiącu pokrywając koszty przejazdu w wysokości [...] zł miesięcznie. Faktycznie więc prowadzą dwa gospodarstwa domowe, co podraża koszty utrzymania. T.K. stwierdziła, że nie uchyla się od obowiązku alimentacji wobec rodziców wynikającego z ustawy jednak uważa, że obciążenie jej tak wysokimi kosztami jest bardzo krzywdzące. W ocenie skarżącej, mając na uwadze społeczną sprawiedliwość, jej [...] - letnia, schorowana mama, po przejściu na emeryturę ze starego portfela, zasługuje na pomoc ze strony państwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje Z uwagi na wyrażone w skardze żądanie "zmiany odpłatności za pobyt" w Domu Pomocy Społecznej L.K. celowym jest wyjaśnienie skarżącej w pierwszej kolejności kompetencji sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W toku tak dokonywanej kontroli decyzji administracyjnych, w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organy przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, sąd w zależności od wagi tego uchybienia orzeka np. o uchyleniu zaskarżonej decyzji albo o stwierdzeniu jej nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy). Przepisy prawa nie dają sądom administracyjnym uprawnień do zastępowania organów administracji i wydawania merytorycznych rozstrzygnięć przyznających, zmieniających albo odbierających stronom jakiekolwiek świadczenia, czy uprawnienia. Z tych względów Sąd nie mógł rozpoznać żądania "zmiany wysokości opłaty" za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem doprowadziła Sąd do uznania, że skarga jest zasadna ale z innych przyczyn niż te, które zostały podniesione w jej uzasadnieniu. Przedmiotem zaskarżenia stała się decyzja utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] ustalającą wysokość odpłatności za pobyt L.K. w Domu Pomocy Społecznej w [...] m.in. dla T.K., będącej córką pensjonariuszki ww. Domu. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało treść przepisów ustawy o pomocy społecznej w oparciu o które dokonało ustalenia wysokości odpłatności jaką winna ponosić skarżąca (tj. art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 61 ust. 2 pkt 2) a następnie wskazało wysokość wyliczonego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, wysokość kryterium dochodowego i kwotę, która pozostanie do dyspozycji na osobę w rodzinie po wniesieniu opłaty za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej. Lektura uzasadnienia kontrolowanej decyzji doprowadziła skład orzekający do wniosku, że organ nie odniósł się w nim do argumentacji i oczekiwań wyrażonych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Poza krótkim przytoczeniem przepisów Kolegium nie podjęło próby przedstawienia stronie dlaczego nie uwzględniło odwołania i zawartych w nim wyjaśnień. Sposób sformułowania uzasadnienia zaskarżonej decyzji daleki jest od roli jaką powinna spełniać ta część rozstrzygnięcia, tj. przekonywania stron o trafności zajętego przez organ stanowiska w sprawie i przyczyn z powodu których oczekiwania lub zarzuty strony odwołującej się nie mogły zostać uwzględnione. Zaprezentowana w zaskarżonej decyzji forma i treść uzasadnienia nie zawiera odniesienia się do przyczyn i motywów złożenia odwołania podanych przez stronę skarżącą. Pomimo zatem, że organ odwoławczy formalnie rozpoznał ponownie sprawę lecz nie rozpoznał w istocie zarzutów odwołania. Istotny jest w tym przede wszystkim to, że uwadze organu uszła potrzeba rozważenia i odniesienia się do podniesionej w odwołaniu kwestii odrębnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącą i jej męża. W odwołaniu T.K. podała m.in., że "Mój mąż [...] lata pracuje w [...], więc faktycznie prowadzimy [...] gospodarstwa domowe, co dodatkowo podnosi koszty utrzymania". Tożsame oświadczenie skarżąca zamieściła w skardze wyjaśniając, że mąż od [...] pracuje w [...] i przyjeżdża do domu dwa razy w miesiącu, więc faktycznie prowadzą dwa gospodarstwa domowe. Obowiązkiem organu odwoławczego było odniesienie się do tego stwierdzenia, tym bardziej, że wykazywana przez skarżącą okoliczność prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnienia skarżącej należałoby ocenić w kontekście definicji takich pojęć jak: "rodzina", "dochód na osobę w rodzinie", "dochód rodziny", "osoba samotnie gospodarująca", które zostały zamieszczone w art. 6 ust. 1 pkt 3, 4, 10 i 14 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno ustosunkować się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów i zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. wskazać fakty, które uznało za udowodnione, dowody na których się oparło oraz przyczyn z powodu których nie uznało zasadności argumentów strony. Swoją ocenę organ obowiązany był oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W rozpoznawanej sprawie wymogów tych organ w sposób należyty nie wypełnił, naruszając tym samym art. 7 k.p.a., art., 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zobowiązane będzie uwzględnić powyższe uwagi Sądu. Jednocześnie Sąd wyjaśnia skarżącej, że formułując w postępowaniu administracyjnym argumenty odwołujące się do zasad sprawiedliwości społecznej, czy też zasad współżycia społecznego, winna mieć na uwadze, że zasady te w procesie stosowania prawa przez organy administracji publicznej mogą być brane pod uwagę wówczas, gdy przepisy prawa dopuszczają możliwość podejmowania decyzji pod kątem tych właśnie zasad. Naczelną zasadą działania organów administracji publicznej jest zasada praworządności, a więc działania w granicach i na podstawie prawa je obowiązującego, bez względu na subiektywną ocenę słuszności przyjętych rozwiązań prawnych. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie przesądzając ostatecznego wyniku sprawy, wobec uznania, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję naruszyło przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.