II SA/Sz 1140/10

Dnia 30 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Dolecki po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011 wniosku W. Z. i Z. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z Ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W dniu [...] r. W. Z. i Z. Z. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia w stosunku do W. Z. i Z. Z. opłaty adiacenckiej w wysokości [...] złotych z tytułu wzrostu wartości nieruchomości oznaczonej, jako działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonej w P.. Zarządzeniem z dnia [...] r., Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wezwał W. Z. oraz Z. Z. do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od złożonej przez nich skargi, w kwocie [...] złotych. W dniu [...] r. W. Z. oraz Z. Z. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Na utrzymaniu mają dwie córki w wieku szkolnym – [...]-letnią. Poza tym skarżąca jest po operacji [...], natomiast Z. Z. w najbliższym czasie będzie przebywał w sanatorium. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o pow. [...] ha. Wnioskodawcy posiadają oszczędności w kwocie [...] złotych. Utrzymują się z gospodarstwa rolnego, którego dochód określili na kwotę [...] tys. zł rocznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczyli, że wskazane we wniosku mieszkanie położone jest we wsi P. i ponoszą oni koszty jego utrzymania. Nie korzystają z dotacji z tytułu prowadzonego gospodarstwa. Natomiast działki o numerach [...] nie zostały sprzedane. W kwestii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości oświadczyli, iż do dnia udzielenia odpowiedzi na wezwanie z niewiadomych przyczyn decyzji tej jeszcze nie otrzymali, natomiast zaświadczenie o wysokości dochodu uzyskiwanego z prowadzonego gospodarstwa rolnego otrzymają w późniejszym terminie. Dodatkowo załączyli wyciąg z rachunku osobistego za okres od [...] r. oraz rachunek za prąd na kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] r., doręczonym skarżącym, jak wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru w dniu [...] r., referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił W. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że analiza materiału dowodowego nie potwierdza trudnej sytuacji skarżących , a rzeczywiste możliwości płatnicze budzą wątpliwości. Wnioskodawcy wskazali bowiem, że ich roczny dochód osiągany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi ok. [...] tys. złotych, co miesięcznie daje kwotę ok.[...] złotych. Tymczasem z przesłanego wyciągu bankowego wynika, że skarżący miesięcznie spłacają ratę kredytu w wysokości [...] złotych na poczet I. Dodatkowo należy doliczyć koszty na bieżące utrzymanie rodziny, opłatę rachunków. Na uwadze należy mieć również wskazaną kwotę oszczędności. W ocenie referendarza powyższe ustalenia w zakresie osiąganych miesięcznych dochodów i wydatków pozwalają przyjąć, że dochody skarżących, bądź też posiadane przez małżonków oszczędności są znacznie wyższe niż wynikające ze złożonych oświadczeń i dokumentów. W związku z powyższym, powołane okoliczności skutkują uznaniem za niewiarygodne oświadczeń złożonych przez W. Z. i Z. Z. w przedmiocie dochodów rodziny i posiadanych zasobów pieniężnych. Od powyższego postanowienia, w dniu [...] r. W. Z. oraz Z. Z. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw. W uzasadnieniu pisma podnieśli, że dla uzupełnienia informacji o możliwości ponoszenia przez skarżących kosztów sądowych Sąd wezwał skarżących do złożenia m. in. odpisu decyzji o podatku rolnym i zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego, ponieważ innej działalności skarżący nie prowadzą. Zdaniem skarżących Sąd zasadnie uznał, że są to podstawowe dokumenty określające nasz rodzinny dochód z jedynego źródła. Wobec powyższego, zdaniem W. Z. i Z. Z., bezspornym jest, że obiektywny brak tych dokumentów – z winy urzędu gminy, na co skarżący nie mają wpływu – skutkował tym, że Sąd wydał postanowienie na podstawie domysłów i nadinterpretacji dokumentów pozostałych – wtórnych. Powyższe sprawiło, że Sąd dokonał niepełnej i nierzetelnej oceny stanu rzeczy, co jest niedopuszczalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "ustawą"). Zgodnie z art. 259 § 1 i 3 i art. 260 w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy, od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, dane postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie wymogi formalne wniesienia sprzeciwu zostały spełnione, w wyniku czego utraciło moc postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2011 r., a kwestia przyznania prawa pomocy stała się przedmiotem rozpoznania Sądu. W zakresie analizy podstaw prawnych instytucji prawa pomocy podkreślenia wymaga, iż w myśl art. 245 § 1-3 oraz art. 246 § 1 ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołana ustawa w art. 246 § 3 zastrzega, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Konsekwencją przyjętych rozwiązań jest, iż powyższa instytucja prawna, stanowiąc wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez jego strony (art. 199 ustawy), ma charakter szczególny i znajduje zastosowania jedynie wówczas, gdy niemożność poniesienia kosztów postępowania w całości lub w części wynika z przesłanek natury obiektywnej. Wykazanie zaś istnienia tych przesłanek spoczywa na stronie. W świetle powyższego, dokonując badania przedłożonego przez W. Z. i Z. Z. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, jak również okoliczności wynikających z przedłożonych na wezwanie referendarza dokumentów oraz podniesionych w złożonym w sprawie sprzeciwie wskazać należy, że w ocenie Sądu skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów lub jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie oraz rodziny. W rozpatrywanej sprawie podkreślenia wymaga, że sami skarżący w złożonym oświadczeniu wskazali, że ich roczny dochód osiągany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi ok. [...] tys. złotych. Wobec braku wyraźnego wskazania należy przyjąć wartość uśrednioną, co daje kwotę [...] złotych miesięcznie. Jednocześnie, na co zwrócił w wydanym przez siebie orzeczeniu referendarz sądowy, skarżący w ramach odpowiedzi na wystosowane wezwanie, przedłożyli wyciągi z posiadanego rachunku bankowego za miesiąc [...]. Z wyciągów tych wynika, że co miesiąc skarżący dokonują, na rzecz I. P. przelewu kwoty [...] złotych tytułem spłaty rat zaciągniętego kredytu. Powyższa okoliczność, przy uwzględnieniu wskazanych wydatków na prąd, a także wydatków niezbędnych na utrzymanie [...] rodziny, rodzi uzasadnioną wątpliwość, co do wiarygodności wskazanych kwot deklarowanych dochodów. Nie ma przy tym znaczenia podniesiona przez skarżących w złożonym sprzeciwie okoliczność, że referendarz rozpoznał wniosek bez wnioskowanych dokumentów, których skarżący nie przedłożyli bez swojej winy. Wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia związane były przede wszystkim z dokonywaną spłatą kredytu, którego miesięczne raty znacznie przewyższają kwotę deklarowanego dochodu. Podatek od nieruchomości, jedynie zwiększałby łączną wysokość wydatków ponoszonych przez skarżących, co przekładałoby się jednocześnie na większą różnicę pomiędzy dochodami a wydatkami. Wzrost tej różnicy, wobec faktu regularnej spłaty rat kredytu powiększałby tylko dysproporcję pomiędzy deklarowaną kwotą dochodów, a dokonywanymi faktycznie wydatkami. W przedmiocie z kolei zaświadczenia o dochodach gospodarstwa skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza wskazali, że przeszkodą w uzyskaniu tego zaświadczenia w terminie był pobyt w ośrodku sanatoryjnym Z. Z., i że zaświadczenie to zostanie dosłane w późniejszym terminie. Pomimo to, skarżący nie przedłożyli stosownego zaświadczenia przy okazji składanego sprzeciwu, powołując się, że dokument ten miałby istotne znaczenie dla rozpatrzenia ich wniosku. Podkreślić zatem należy, że to strona wnioskująca winna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W razie nie spełnienia tego obowiązku istnieją podstawy do odmowy stronie przyznania powyższego uprawnienia. Nadmienić warto również, w kontekście zaciągniętych kredytów, że ich spłata nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Podkreślić warto również, że podmiot udzielający skarżącym kredytu ocenił ich sytuację finansową, jako odpowiednią do przyznania kredytu, umożliwiającą ponoszenie obciążeń z nimi związanych. Skarżący nie wskazali natomiast, by mieli jakiekolwiek problemy ze spłatą kredytu z uzyskiwanych dochodów, co potwierdza zarówno okoliczność regularnej ich spłaty, jak też fakt, że skarżący posiadają także oszczędności w zadeklarowanej kwocie [...] złotych. Powyższe prowadzi w ocenie Sądu do konkluzji, że złożone przez skarżących oświadczenie o sytuacji majątkowej i dochodach skarżących nie pozwala na odzwierciedlenie Ich rzeczywistej sytuacji finansowej, a skarżący nie wykazali w sposób przekonujący, iż nie są w stanie ponieść całkowitych czy też jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.