II SA/Sz 1145/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2006 r. sprawy ze skargi Spółki A. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za pobór wody i wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi za I kwartał [...]r. I. u c h y l a zaskarżoną decyzję II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu III. z a s ą d z a od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Spółki A. w [...] kwotę [...](... ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Marszałek Województwa decyzją z dnia [...] r., [...], na podstawie art. 273 ust. 1 pkt. 2 i 3, art. 275, art. 284 ust. 1, art. 285, art. 288 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62 poz. 627 ze zm.), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska /Dz.U. Nr 279, poz. 2758/ oraz art. 104 Kpa: 1/ ustalił Spółce A. w [...] wysokość opłaty za pobór wody i wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi za I kwartał [...]r. na kwotę [...] zł w tym za: pobór wód = [...] zł wprowadzanie ścieków = [...] zł 2/ zobowiązał stronę do wpłaty kwoty [...] zł na wskazane konto w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. 3/ stwierdził, że wyniki obliczeń załączone są do decyzji i stanowią jej integralną cześć. W uzasadnieniu decyzji Marszałek wskazał, że na podstawie zapisów z komputerowej bazy danych ustalono, iż strona nie wniosła należnej opłaty za pobór wody w I kwartale [...] r. Po zweryfikowaniu ewidencji przedłożonej przez stronę, organ I instancji ustalił wysokość opłaty za pobór wody w I kwartale [...]r. w kwocie [...] zł oraz za wprowadzenie ścieków w wysokości [...] zł z zastosowaniem stawek określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wyjaśnił, że przy obliczaniu opłaty dla obiektów [...] dla wody pobranej na cele hodowli zwierząt oraz uprawy roślin zastosowano stawkę dla kodu "C" – woda pobrana na inne cele. Taka kwalifikacja jest zgodna ze stanowiskiem Ministerstwa Środowiska wyrażonym w piśmie DIOŚ-oa-p/44/3985/05/SM. Organ I instancji wskazał też, że błędne jest twierdzenie strony, iż ścieki z oczyszczalni [...], gdzie znajduje się zakład przetwórstwa mięsa, są ściekami z urządzeń kanalizacyjnych miast i wsi. Przetwórstwo mięsa to przemysł mięsny i w związku z tym ścieki te zaliczono do kodu "C" – ścieki przemysłowe. W dniu [...]r. Spółka A. uiściła opłatę w kwocie [...] dlatego do zapłaty pozostało [...] zł z tytułu poboru wód wraz z odsetkami za zwłokę. Spółki A. w odwołaniu od tej decyzji zarzuciła, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności przez brak wskazania konkretnych, jednoznacznych przepisów uzasadniających jej wydanie. Odwołująca się zarzuciła, że decyzję wydano w oparciu dowolne stanowisko Marszałka jak i Ministra Środowiska. Nieprawidłowa kwalifikacja prawa stanu faktycznego, doprowadziła do błędnych i nieuprawnionych ustaleń stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Do odwołania strona załączyła kopie własnych pism z dnia [...]r., [...]r, z [...]r. i [...]r., składanych organowi I instancji w toku postępowania. Z pism tych wynika między innymi, że w ocenie Spółki A. nie jest ona zakładem przemysłowym, gdyż swoją działalność gospodarczą prowadzi w oparciu o przepisy Prawa Spółdzielczego, a w zakresie odpowiedzialności za korzystanie ze środowiska zgodnie z art. 3 pkt 20 lit. "b" ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska /Dz.U. Nr 62, poz. 627/ sytuuje się jako podmiot korzystający ze środowiska, tj, jako jednostka organizacyjna nie będąca przedsiębiorcą, w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999r. Prawo działalności gospodarczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 273 ust 1 pkt 2 i 3 oraz art. 288 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz.627 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Spółki A., z siedzibą w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, wskazał, że zgodnie z art. 288 ustawy Prawo ochrony środowiska w razie nieuiszczenia przez podmiot korzystający ze środowiska opłaty, albo uiszczenia opłaty w wysokości nasuwającej zastrzeżenia, marszałek województwa wymierza opłatę w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub kontroli oraz wyników kontroli Wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska. W rozpatrywanej sprawie Spółki A. nie uiściła należnej kwoty z tytułu poboru wody oraz odprowadzania ścieków za I kwartał [...] r., co uzasadniało ustalenie tej opłaty przez organ I instancji. W dalszej części uzasadnienia Kolegium podniosło, że zgodnie z § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 279, póz. 2758) jednostkowa opłata za pobór 1 m3 wody podziemnej wynosi [...] zł, natomiast za pobór wody na potrzeby produkcji, w której woda wchodzi w skład albo bezpośredni kontakt z produktami żywnościowymi i farmaceutycznymi, lub na cele konfekcjonowania (ust. 3 §9) obowiązuje jednostkowa stawka opłaty wysokości [...] zł m3. Z zebranych dowodów w sprawie wynika, że strona w obiektach w [...], pobiera wodę w celach hodowli zwierząt oraz uprawy roślin. W tej sytuacji zdaniem Kolegium brak jest podstaw do zastosowania stawki właściwej dla wody, która wchodzi w skład albo w bezpośredni kontakt z produktami żywnościowymi. Zwierzę na fermie nie jest produktem żywnościowym, dlatego za wodę pobraną do jego pojenia powinna być zastosowana stawka jak za wodę wykorzystywaną na inne cele tj. [...] zł/m3 zgodnie z § 9 ust.1 pkt 1 rozporządzenia. Kolegium podniosło, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska, dla ścieków komunalnych odprowadzanych z urządzeń kanalizacyjnych miast i wsi, współczynniki różnicujące wynoszą 0,4 - dla jednostkowej stawki opłaty określonej w ust. 1 pkt 1 oraz 0,5 - dla jednostkowej stawki opłaty określonej w ust. 1 pkt 2 (§ 3 ust. 5 pkt 1 i 2 rozporządzenia). Natomiast dla ścieków przemysłowych wprowadzanych z urządzeń innych niż wymienione w ust. 5, współczynnik różnicujący wynosi 1 dla jednostkowych stawek opłat. W związku z powyższym, z uwagi na to, że Spółka A. jest zakładem prowadzącym przetwórstwo mięsa, w ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że odprowadzane ścieki zaliczyć należy do ścieków przemysłowych, a nie jak podaje Strona, do komunalnych pochodzących z urządzeń kanalizacyjnych miast i wsi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] Spółka A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła , że decyzja została wydana z naruszeniem prawa tj. Działu II ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska /Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm./, a także art. 107 § 1 i 3 Kpa, poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez należytej podstawy prawnej, a także niedostateczne wyjaśnienie jego zasadności, braku odniesienia się do okoliczności powoływanych przez stronę, co wyraża się zwłaszcza w niewystarczającym i wadliwym uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji . W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że sporne było i jest uznanie w decyzji , że ścieki odprowadzane z oczyszczalni w [...] nie mają charakteru ścieku komunalnego i w tym zakresie strona podtrzymała argumenty podniesione w odwołaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), pod kątem zgodności prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawowy spór, który wyłonił się na gruncie rozpoznawanej sprawy dotyczy sklasyfikowania rodzaju ścieków odprowadzanych przez Spółki A. Rozstrzygnięcie tej kwestii w sposób bezpośredni wiąże się ze sposobem obliczenia należnej opłaty za odprowadzanie ścieków przy użyciu odpowiedniego współczynnika różnicującego. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) stanowiąca podstawę materialnoprawną kwestionowanych decyzji, określa w art. 3 pkt 38 definicję ścieków, przez które rozumieć należy m.in. wprowadzane do wód lub do ziemi wody zużyte (art. 3 pkt 38 lit. a). W związku z tym, że ustawa Prawo ochrony środowiska uzależnia wysokość opłaty za wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi m.in. od rodzaju substancji zawartych w ściekach i ich ilości, rodzaju ścieków, a w wypadku wód chłodniczych – od temperatury tych wód (art. 274 § 2), konieczne jest odniesienie się do tych przepisów, które definiują rodzaje ścieków. Wobec tego, że Prawo ochrony środowiska kwestii tych nie rozstrzyga, uprawnione wydaje się odwołanie w tym zakresie do ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.). Powołując się na definicję ścieków bytowych, komunalnych i przemysłowych zamieszczoną w art. 9 ust. 1 pkt 15 – 17 w/w ustawy Prawo wodne strona skarżąca wywiodła, że w związku z faktem mieszania się we wspólnych kolektorach ścieków bytowych pochodzących z budynków przeznaczonych na pobyt ludzi ze ściekami przemysłowymi odprowadzanymi z linii technologicznych Przetwórni Mięsa, ścieki te należy traktować jako ścieki komunalne. Ustawa Prawo wodne za ścieki komunalne uznaje bowiem ścieki bytowe lub mieszaninę ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi, odprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych (art. 9 ust. 1 pkt 16). Odnosząc się do tej argumentacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że skoro Spółka A. jest zakładem prowadzącym przetwórstwo mięsa, to nie ulega wątpliwości, że odprowadzane ścieki zaliczyć należy do ścieków przemysłowych. W ocenie Sądu, poprzestanie przez organ na tym stwierdzeniu nie stanowi wyczerpującego wyjaśnienia sprawy w szczególności w kontekście ustalenia prawidłowego współczynnika różnicującego do obliczenia należnej opłaty za odprowadzanie ścieków. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 279, poz. 2758) określa współczynniki różnicujące nie tylko z punktu widzenia ich rodzaju, ale również w zależności od innych przesłanek, takich jak np. rodzaj urządzeń z których ścieki te są odprowadzane. Inne są współczynniki różnicujące dla ścieków komunalnych wprowadzanych z urządzeń kanalizacyjnych miast i wsi (§3 ust. 5), odmienne dla ścieków przemysłowych wprowadzanych z urządzeń innych niż wymienione w ust. 5 (§ 3 ust. 6). Dodatkowe regulacje dotyczące ustalenia opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi przewidują kolejne ust. 8 i 9 § 3. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Kolegium uznając wytwarzane przez skarżącą ścieki za przemysłowe przyjęło, że do obliczenia opłaty winien być uwzględniony współczynnik różnicujący wynoszący 1. Oznaczałoby to, że zgodnie z § 3 ust. 6 powołanego wyżej rozporządzenia, ścieki przez stronę skarżącą odprowadzane są z urządzeń innych niż urządzenia kanalizacyjne miast i wsi. Opierając się na treści zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd stwierdził, że potrzeba wyjaśnienia tej okoliczność nie została w ogóle wzięta pod uwagę. Organy nie ustaliły, a przynajmniej nie wynika to z decyzji i akt sprawy, z jakich urządzeń odprowadzane są ścieki Spółki A. Pomimo, że bezsprzecznie wytwarzane przez Zakład [...] ścieki są ściekami o charakterze przemysłowym, to w zależności od tego, czy odprowadzane są z urządzeń kanalizacyjnych miasta i wsi, jako mieszanina ścieków bytowych i przemysłowych, winny być traktowane jako ścieki komunalne w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 16 ustawy Prawo wodne ( § 3 ust. 5 rozporządzenia), a jeżeli odprowadzane są z innych urządzeń niż urządzenia kanalizacyjne miasta i wsi, to winna mieć zastosowanie stawka różnicująca o której mowa w § 3 ust. 6 rozporządzenia, z uwzględnieniem dodatkowych, szczególnych regulacji o których mowa w § 3 ust. 8 i 9 rozporządzenia. Dokonując oceny legalności ustalenia opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi oraz opłaty za pobór wód Sąd powziął również poważną wątpliwość co do prawidłowości określenia przez organy tych wysokości w kontekście uzasadnień i dołączonych doń wyników obliczeń. Analiza kwestionowanych decyzji prowadzi do wniosku, że wysokość ustalonej opłaty za wprowadzanie ścieków jest tożsama z tą jaką uprzednio dobrowolnie uiściła strona skarżąca. W konkluzji uzasadnienia decyzji organ I instancji stwierdził, że "uwzględniając ustaloną w wyniku weryfikacji opłatę na kwotę [...] zł. oraz wniesioną wpłatę w wysokości [...] zł. orzekam wysokość należnej opłaty z tytułu poboru wód w I kwartale [...] r. w kwocie [...] zł.". Potwierdzenie faktu obliczenia i wniesienia przez skarżącą prawidłowej wysokości opłaty za wprowadzanie ścieków znajduje odzwierciedlenie na stronie 4 wydruku komputerowego mającego stanowić załącznik do decyzji, z którego wynika, że obliczona przez organ opłata za ścieki jest tożsama z tą obliczoną i wpłaconą wcześniej przez Spółkę A. i wynosi [...] zł. Opierając się na takich ustaleniach trudno w sposób racjonalny wyjaśnić zarówno zasadność prowadzenia przez strony sporu w zakresie klasyfikacji rodzaju ścieków jak i możliwość wyliczenia przez strony identycznej kwoty opłaty za ich odprowadzanie przy uwzględnieniu innych współczynników różnicujących. Wobec braku w aktach sprawy tak istotnego dokumentu jakim jest dowód uiszczenia przez skarżącą opłat za pobór wody i wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w I kwartale [...] r., Sąd nie miał możliwości ocenić prawidłowości ustaleń organów w tym zakresie. Wątpliwości tych nie wyjaśniło również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], które podzielając stanowisko organu I instancji stwierdziło, że w sprawie "zaistniała okoliczność uzasadniająca ustalenie opłaty za pobór wody i wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi za I kwartał [...] r., która polegała na nieuiszczeniu należnej kwoty z tytułu poboru wody oraz odprowadzania ścieków zgodnie z obowiązującymi przepisami". Kontrolując prawidłowość zastosowania przez organy wysokości jednostkowej opłaty za pobór wód, Sąd uznał, że stanowisko organów w tym zakresie jest trafne. W oparciu o wyjaśnienia strony skarżącej składane w toku postępowania nie można podzielić tezy, że pobierana przez Spółkę A. woda pobierana w celach hodowli zwierząt i uprawy roślin może być uznana jako woda wchodząca w skład albo bezpośredni kontakt z produktami żywnościowymi i farmaceutycznymi lub na cel konfekcjonowania. Bydło, trzoda, drób i konie nie mogą być uznane za produkty żywnościowe tak jak i woda użyta do dolistnego nawożenia i chemicznej ochrony roślin nie może stanowi składu produktu żywnościowego oraz nie wchodzi w bezpośredni kontakt z produktami żywnościowymi w rozumieniu §9 ust. 3 w/w rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska. Sąd będąc zobowiązany, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do kontroli zaskarżonych decyzji w pełnym jej w zakresie, wykraczającym poza zarzuty skargi, dostrzegł również inne uchybienia, które przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny być wyeliminowane. W decyzji Marszałka Województwa podano, że wyniki obliczeń ustalonej opłaty za pobór wody i wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi załączone są do decyzji i stanowią jej integralną część. Sąd stwierdził, że dołączone do decyzji organu I instancji załączniki (wydruki komputerowe) nie tylko nie mogą być uznane za część decyzji administracyjnej, ale wobec braku na nich jakiegokolwiek podpisu nie spełniają nawet wymagań urzędowego dokumentu. Jeżeli załącznik do decyzji stanowić ma jej integralną część – musi odpowiadać takim samym wymogom jak decyzja. Winien więc zawierać tak niezbędny element jak podpis i pieczęć osoby upoważnionej do wydania decyzji w imieniu organu. Nie zawierając tego dołączone do decyzji wydruki komputerowe nie mogą być traktowane jako składnik decyzji (vide: wyrok NSA z 12 marca 1997 r., SA/Gd 2939/95, Lex nr 30583, wyrok NSA z 21 czerwca 1999 r., IV SA 1757/98, Lex nr 47967). Wydając zaskarżone orzeczenie w dniu [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], jak wynika to z jego uzasadnienia, nie dostrzegło zmiany brzmienia art. 288 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, która to zmiana weszła w życie z dniem 28 lipca 2005 r. na mocy art. 1 pkt 101 ustawy z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 113, poz. 954). Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy nowelizacja ta jest o tyle ważna, że w przypadku zamieszczenia przez podmiot korzystający ze środowiska w wykazie zawierającym informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat informacji lub danych nasuwających zastrzeżenia, przepis nakłada na właściwego marszałka, a w konsekwencji i organ odwoławczy, obowiązek wymierzenia w drodze decyzji opłaty w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu. Skoro organ odwoławczy wydając decyzję zobowiązany był zastosować obowiązujące przepisy to decyzją swą winien objąć jedynie tą kategorię należności (za pobór wód lub odprowadzanie ścieków), która została w jego ocenie przez Spółkę A. uiszczona w wysokości zaniżonej a różnicę tą wykazać wyraźnie w wydanej decyzji. Uwzględnienie zmiany art. 288 ust. 1, wobec przedstawionych wyżej wątpliwości co do celowości poruszenia w decyzjach kwestii rodzaju ścieków a ustalenia w istocie jedynie innej opłaty za pobór wód, mogłoby mieć wpływ nie tylko na samo rozstrzygnięcie ale i treść uzasadnienia decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem poczynionych wyżej uwag i w zależności od ich wyniku wydać orzeczenie spełniające wszystkie wymagania stawiane mu przez art. 107 § 1 i 3 k.p.a., w tym uzasadnienie odpowiadające ściśle przedmiotowi dokonanego rozstrzygnięcia. Wobec stwierdzenia naruszenia postanowień art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Wysokość zasądzonego zwrotu kosztów postępowania obejmuje uiszczony przez stronę skarżącą wpis od skargi w wys. 100,00 oraz koszty zastępstwa procesowego ustalone na poziomie stawki minimalnej, zgodnie z §14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) wraz z opłatą skarbową od udzielonego pełnomocnictwa.