II SA/Sz 1157/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie sprostowania decyzji I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] Nr [...], a także postanowienie Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie sprostowania zaskarżonego postanowienia, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. stwierdza nieważność decyzji Wójta Gminy z dnia [...] Nr [...] w części dotyczącej wymeldowania E. S. oraz stwierdza, że w tej części decyzja ta nie może być wykonywana do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, IV. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz : - adwokata M. K. wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu skarżącej E. S. w kwocie [...] zł ([...]) obejmującą należny podatek od towarów i usług, - adwokata K. M. wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu uczestnikom postępowania M. S.-A. i C. S. w kwocie [...] zł ([...]) obejmującą należny podatek od towarów i usług. Wójt Gminy decyzją z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984r. Nr 32 poz. 174), po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej w przedmiocie wymeldowania S. S. oraz jego domowników z lokalu spółdzielczego w [...]– orzekł o wymeldowaniu z lokalu [...] w [...] S. S., żony E. oraz dzieci: E. S., C. S. oraz M. S. W uzasadnieniu decyzji Wójt powołując się na zebraną dokumentację oraz oświadczenie przedstawiciela Spółdzielni Mieszkaniowej stwierdził, że S. S. utracił prawo do lokalu nr [...] w [...]wyrokiem Sądu Rejonowego. Komornik rew. [...] przy Sądzie Rejonowym zaświadczył, że w dniu [...]r. wykonano eksmisję. Lokal przez w/wym. rodzinę został opróżniony i przekazany do KSM w [...]. Powyższa decyzja została doręczona Spółdzielni Mieszkaniowej w [...] i stała się ostateczną w administracyjnym toku instancji wobec nie wniesienia od niej odwołania. Podaniem datowanym na [...]r. E. S. zamieszkała w [...]wniosła do Wójta Gminy o sprostowanie powyższej decyzji podnosząc, że "E. S. nie jest naszym dzieckiem i nie była razem z nami zameldowana w przedmiotowym lokalu nr [...] w [...]." Podanie to zostało rozpatrzone decyzją Wójta Gminy z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 155 kodeksu postępowania administracyjnego, która na skutek odwołania E. S. została uchylona z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia decyzją Wojewody z dnia [...]r. Nr [...]. Wojewoda wskazał, że organ I instancji nie rozpatrzył wniosku strony zgodzie z żądaniem w trybie art. 113 § kpa, lecz wydał decyzję w trybie art. 155kpa. Wójt Gminy postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] wydanym na podstawie art. 113 kpa, po ponownym rozpatrzeniu wniosku E. S. z dnia [...]r., sprostował decyzję własną nr [...] z dnia [...]r. w ten sposób, iż w zdaniu "wymeldować z lokalu KSM nr [...]w [...]" wykreślić zapis "E. S.". W motywach postanowienia Wójt stwierdził, że wniosek E. S., powołującej się na fakt, że E. S. nie była osobą, w stosunku do której najemcy lokalu przysługiwało prawo do jej reprezentowania, a w szczególności nie była dzieckiem Państwa S. - jest uzasadniony. E. S. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia i zarzucając brak uzasadnienia dla stwierdzonej "omyłki", która w ocenie strony nie jest żadną omyłką. Wojewoda postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu Postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia- uchylił w całości postanowienie organu I Instancji i sprostował decyzję Wójta Gminy znak [...] z dnia [...]r. w ten sposób, że w drugim wierszu sentencji decyzji wykreślił słowo "dzieci". W uzasadnieniu swojego postanowienia organ II instancji cytując art. 113 § 1 kpa wyjaśnił, że w orzecznictwie przyjmuje się, że "błąd pisarski" to widoczne, wbrew zamierzeniu władzy, niewłaściwe użycie wyrazu, widoczna mylna pisownia, lub widoczne nie zamierzone opuszczenie jednego lub kilku wyrazów, a "inne oczywiste omyłki" to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi. Wskazując na istotę uregulowania przewidzianego w art. 113 § 1 kpa Wojewoda podkreślił, że przepis ten nie ma zastosowania do istotnych omyłek i że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej decyzji. W ocenie organu odwoławczego, dokonane przez organ I instancji sprostowanie decyzji jest niedopuszczalne w omawianym trybie sprostowania, gdyż prowadzi do zmiany merytorycznej decyzji. E. S. nie jest córką E. i S. S. zatem organ gminy błędnie określił tę osobę jako dziecko w/w osób. W ocenie Wojewody jest to omyłka w rozumieniu art. 113 § 1 kpa i należy ją sprostować tylko poprzez wykreślenie słowa "dzieci", które zostało błędnie użyte w odniesieniu do Pani E. S. Postanowieniem z dnia [...]. Wojewoda działając na wniosek E. S. sprostował na podstawie art. 113 § 1 kpa powyższe postanowienie z dnia [...]r. w ten sposób, że w zdaniu [...] na [...]stronie postanowienia jest: "Pani E. S." a powinno być: Pani E. S. E. S. wniosła w jednym piśmie procesowym dwie skargi, które zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Szczecinie zostały rozdzielone i zarejestrowane w repertorium: 1. sygn. akt II SA/Sz 1024/08, nowa sygn. II SA/Sz 1157/09 - skarga na postanowienie Wojewody z dnia [...]r. w przedmiocie sprostowania decyzji (o czym była mowa w wyżej opisanym stanie faktycznym sprawy), 2. sygn. akt II SA/Sz 1023/08, nowa sygn. II SA/Sz 1156/09 - skarga na decyzję Wojewody z dnia [...]r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie wymeldowania. Z treści skargi wynika, że skarżąca uważa, że decyzja o wymeldowaniu jest dotknięta wadą nieważności, że umieszczenie wśród osób podlegających wymeldowaniu E. S. będącej obcą osoba, która nie jest jej córką a podaje się za kuzynkę jej rodziny stanowi przestępstwo. Jest to sfałszowanie jej dokumentu i zaniedbanie obowiązku urzędniczego, za który ktoś powinien ponieść odpowiednią karę. Skarżąca zażądała aby "E. S. była mi wyjaśniona i udokumentowano sprawę" W konkluzji E. S. wniosła o "rozpatrzenie sprawy i zajęcie się." Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione Jednakże wobec treści zarzutów i wniosków skargi niezbędne jest wyjaśnienie, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej, nie jest bowiem organem administracji publicznej wyższego stopnia orzekającym w administracyjnym toku instancji. Zgodnie natomiast z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Konsekwencją takiego ustawowego określenia kompetencji sądu administracyjnego jest sprowadzenie jego funkcji do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu w oparciu o materiał dowodowy zebrany w aktach administracyjnych z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy i stanu prawnego mającego w niej zastosowanie na dzień wydania decyzji ostatecznej. Dlatego sąd administracyjny nie jest władny ustalać winnych ewentualnych zaniedbań, nie posiada kompetencji do wyjaśniania w drodze własnych ustaleń przyczyn nieprawidłowego toku postępowania administracyjnego oraz podejmowania rozstrzygnięć w przedmiocie wykraczającym poza przedmiot sprawy administracyjnej rozstrzygniętej zaskarżonym aktem administracyjnym. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że jest zobligowany uwzględnić dostrzeżone istotne naruszenie prawa nawet jeśli nie było podniesione przez skarżącego w skardze. Taka sytuacja wyjścia poza zarzuty skargi zaistniała w niniejszej sprawie. Przedmiotem sądowej kontroli legalności jest postanowienie ostateczne wydane w przedmiocie sprostowania na podstawie art. 113 § 1 kpa decyzji ostatecznej o wymeldowaniu z dnia [...]r. Jak wynika to z akt administracyjnych, decyzją tą organ I instancji wymeldował z dotychczasowego miejsca zameldowania w [...] S. S., jego żonę E. S., ich dzieci: C. S. i I. S., a ponadto E. S., którą również zaliczył do dzieci wskazanych wyżej małżonków. W świetle materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych E. S. nie jest dzieckiem małżonków S., co ustaliły również organy orzekające w sprawie, a ponadto nie była zameldowana równolegle z rodziną S. w lokalu położonym w [...]nr [...]i nie wykonano wobec niej orzeczenia o eksmisji z tego lokalu, co wielokrotnie w swych pismach w toku postępowania administracyjnego podnosiła E. S. i co przyjął jako ustalenie organ I instancji w postanowieniu z dnia [...]r. (a wcześniej w decyzji z dnia [...]r. wydanej w trybie art. 155kpa). Na tej podstawie można z całą stanowczością stwierdzić, że postępowanie administracyjne zakończone zaskarżonym postanowieniem zostało wszczęte i toczyło się na wniosek E. S. będącej niewątpliwie stroną postępowania w przedmiocie wymeldowania, która wniosła o sprostowanie decyzji z dnia [...]r. W ocenie sądu, wada, jaką dotknięta była decyzja Wójta Gminy z dnia [...]r., Nr [...] w ogóle nie nadawała się do wyeliminowania na podstawie art. 113 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewoda wprawdzie prawidłowo przytoczył treść tego przepisu oraz trafnie wskazał jego wykładnię, lecz sprzecznie z powołaną interpretacją przepis ten zastosował. Wbrew bowiem przekonaniu organu odwoławczego, rzeczownik "dzieci" nie został użyty w decyzji o wymeldowaniu w następstwie błędu pisarskiego lub innej oczywistej omyłki, skoro z kontekstu rozstrzygnięcia decyzji wynika, że wyraz ten określa zarówno dzieci małżonków Stachurskich jak i osobę nie będąca ich dzieckiem, a więc odnosi się do trzech podmiotów decyzji, choć powinien odnosić się tylko do dwóch. W rezultacie, Wojewoda w swoim postanowieniu wyeliminował błąd organu I instancji, który w drodze postanowienia o sprostowaniu decyzji dokonał jej zmiany merytorycznej, po czym sam popełnił taki sam błąd, gdyż wykreślenie wyrazu dzieci z rozstrzygnięcia decyzji jest w opisanym stanie sprawy również zmianą merytoryczną. Tymczasem, jak to zauważył sam organ II instancji nie jest dopuszczalne sprostowanie merytorycznego błędu w trybie omawianego artykułu jako oczywistej omyłki (podobnie: wyroki NSA z dnia 25.10 1999r, sygn. II SA 1662/99, LEX nr 47277 oraz z dnia 24.09.1999, sygn. IVSA 1184?97, LEX nr 47897). Z tego powodu Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa procesowego, a to art. 113 § 1 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ powinien był bowiem dostrzec, że w sprawie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy z dnia [...]r. w części dotyczącej wymeldowania E. S., a w konsekwencji należało wydać postanowienie o odmowie sprostowania decyzji. Okoliczności stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą być zakwalifikowane jako błąd pisarski lub inna oczywista omyłka w rozumieniu art. 113 § 1 Kpa a zatem nie mogą być sprostowane w trybie tego przepisu. Dlatego należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody z dnia [...]r. o sprostowaniu zaskarżonego postanowienia (pkt I wyroku) oraz orzec o niewykonalności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 152 p.p.s.a (pkt II wyroku). Jednocześnie sąd skorzystał z możliwości jaką stworzył ustawodawca poprzez art. 135 p.p.s.a dla wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu. Mianowicie, w ocenie Sądu, decyzja z dnia [...]r. w zakresie w jakim orzeka w sprawie wymeldowania E. S. jest dotknięta wadą nieważności będąca konsekwencją oczywistego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Naruszenie to przejawiało się w ewidentnie wadliwym postępowaniu wyjaśniającym, a w zasadzie w braku tego postępowania, skoro organ poprzestał na wniosku właściciela lokalu, którego uznał za stronę postępowania, nie zawiadomił faktycznych stron postępowania, przeprowadził rozprawę administracyjną tylko z udziałem przedstawiciela Spółdzielni Mieszkaniowej i nie wyjaśnił wobec kogo wykonano orzeczenie o eksmisji, w sytuacji, gdy wyrok (kserokopia w aktach administracyjnych) Sądu Rejonowego z dnia [...]r. w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej przeciwko S. S. nie wskazywał - poza pozwanym - imion i nazwisk, lecz w swej sentencji zawierał formułę "nakazuje pozwanemu, S. S. aby opuścił lokal mieszkalny położony w [...] i opróżni go z osób i rzeczy jego prawa reprezentujących (...)" oraz skoro Wójt dysponował informacją z Centralnego Biura Adresowego w Warszawie z dnia [...]r., stanowiąca odpowiedź na wniosek o udostępnienie danych z dnia [...]r., w którym wymieniono także E. S. córkę H., a nie S. W rezultacie własnych ewidentnych zaniechań w ustaleniu prawdy obiektywnej (naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 28 kpa) organ orzekł o wymeldowaniu E. S., która – jak później sam ustalił i wyjaśniał to w piśmie z dnia [...]r. adresowanym do skarżącej E. S.- wprowadzona została przez Spółdzielnię Mieszkaniową w dniu [...]r., a więc po wykonaniu orzeczenia eksmisyjnego w stosunku do rodziny S. Orzeczenie merytoryczne, co do wymeldowania E. S. zapadło w opisanej sytuacji z rażącym naruszeniem art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, nie było bowiem ku temu żadnych podstaw faktycznych i prawnych - a przeciwnie, prowadzone postępowanie o wymeldowanie w części dotyczącej E. S. należało umorzyć. W tej sytuacji Sąd zobligowany treścią art. 135 p.p.s.a stwierdził na podstawie art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważność decyzji Wójta Gminy z dnia [...]r., w części dotyczącej wymeldowania E. S. uznając, że jest to decyzja wydana w postępowaniu w granicach sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym postanowieniem, które uchylił oraz przyjmując, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (pkt III wyroku). Orzeczenie w pkt IV wyroku wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej oraz pełnomocnika uczestników postępowania, którym przyznano prawo pomocy Sąd oparł na podstawie art. 250 p.p.s.a oraz § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).