II SA/Sz 1159/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak/spr./ Sędziowie: Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędzia NSA Danuta Strzelecka –Kuligowska Protokolant Katarzyna Skrzetuska - Gajos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2005 r. sprawy ze skargi J. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie udzielenia świadczenia z pomocy społecznej I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, III. stwierdza nieważność postanowienia Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. Nr [...]. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], na podstawie art. 37 § 1, art. 123 § 1 kpa w związku z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), orzekł o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku J. T. z dnia [...] r. w sprawie udzielenia świadczeń z pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ podał, że ponieważ kilkakrotnie pracownik nie zastał J. T. w środowisku, została wezwana do zgłoszenia się do dnia [...] r. w OSP w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu. We wskazanym terminie J. T. nie zgłosiła się w OSP, dlatego odstąpiono od rozpatrzenia złożonego wniosku. Na powyższe postanowienie J. T. złożyła zażalenie wyjaśniając, że w dniu [...] r. pracownik socjalny osobiście doręczył Jej rzeczone postanowienie. Kazał też Jej napisać ponownie to samo podanie, więc napisała pod Jego dyktando o zasiłek okresowy, jednak przekonana była, że to chodzi o zasiłek porodowy. Ponadto dodała, że jest osobą [...], o czym pracownik socjalny bardzo dobrze wiedział. Wykorzystał Jej chorobę, aby odwlec wniesienie przez Nią odwołania, które można było wnieść w ciągu 7 dni. Dopiero jak pojechała po decyzję i pieniądze dowiedziała się, że to zasiłek okresowy, a pieniądze po urodzeniu dziecka przepadły. Dlatego składa zażalenie prosząc o jego pozytywne rozpatrzenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], na podstawie art. 134 kpa, stwierdziło uchybienie przez J. T. terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż postanowienie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. doręczona zostało stronie w dniu [...] r. Na postanowienie to zażalenie J. T. przesłała listem zwykłym w dniu [...] r. czyli z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Termin do wniesienia zażalenia upływał w dniu [...] r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J. T., prosząc o pozytywne rozpatrzenie Jej odwołania, podniosła te same argument co w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, a ponadto dodała, że nie została poinformowana ani listownie, ani słownie o obowiązku stawienia się do OPS dnia [...] r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Jeżeli nawet przyjąć, że skarżącej przysługiwało prawo wniesienia zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] r., to i tak zaskarżone postanowienie nie zostało wydane prawidłowo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło bowiem pod uwagę zawartego w uzasadnieniu zażalenia wyjaśnienia skarżącej wskazującego na to, że została wprowadzona w błąd przez pracownika socjalnego i w rezultacie wniosła zażalenie z uchybieniem terminu. Treść tego wyjaśnienia interpretowana przy zastosowaniu zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli (art. 7) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8) uzasadniała - zdaniem Sądu – potraktowanie tego wyjaśnienia jako prośby o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia (art. 58 § 2 k.p.a.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie kwestionując prawa skarżącej do wniesienia zażalenia, nie rozpatrzyło tej prośby w konsekwencji, co najmniej przedwcześnie, stwierdziło uchybienie przez skarżącą terminu do wniesienia zażalenia. Jednak w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy przede wszystkim naruszył przepis art. 157 § 2 w związku z art. 126 k.p.a. stanowiący, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. Zdaniem Sądu przytoczony przepis, interpretowany w kontekście uregulowanej w przepisie art. 7 k.p.a. zasady praworządności, nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego, jeżeli akt ten zawiera jedną z wad wyliczonych w przepisie art. 156 § 1 k.p.a. Wydane w toku przedmiotowej sprawy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] r. zawiera wadę kwalifikującą je do stwierdzenia nieważności. Mianowicie postanowienie to wydane zostało bez podstawy prawnej, bowiem ani przepis art. 37 § 1 k.p.a. przyznający stronie prawo wniesienia zażalenia na nie załatwienie sprawy terminie, ani przepis art. 123 § 1 k.p.a. stanowiący, że w toku postępowania organy wydają postanowienia, ani przepis art. 43 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej uzależniający wydanie decyzji w sprawie świadczeń z pomocy społecznej od wcześniejszego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie stanowią podstawy do wydania orzeczenie o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Również inne przepisy k.p.a. oraz ustawy o pomocy społecznej, nie dają podstawy do wydania takiego orzeczenia. Jedynym przepisem przewidującym pozostawienie podania bez rozpoznania jest art. 64 k.p.a., jednak zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 11/00, pozostawienie podania bez rozpoznania na podstawie tego przepisu nie wymaga wydania żadnego aktu administracyjnego. W zaistniałej sytuacji Sąd uznał za niezbędne, oprócz uchylenia zaskarżonego postanowienia, również stwierdzenie nieważności postanowienia organu pierwszej instancji z dnia [...] r., tak aby sprawa mogła zostać końcowo załatwiona, tzn. wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku macierzyńskiego okresowego i jednorazowego został rozpatrzony przez organ pierwszej instancji zgodnie z obowiązującymi przepisami. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że w aktach sprawy znajdują się kserokopie decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, jedna w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej macierzyńskiego zasiłku okresowego, a druga odmowy przyznania macierzyńskiego zasiłku jednorazowego. Jeżeli decyzje takie rzeczywiście zostały wydane i weszły do obrotu prawnego, to Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako organ wyższego stopnia właściwy w sprawach stwierdzenia nieważności, winien kierując się przepisami art. 157 § 1 i art. 7 k.p.a., wyjaśnić tą kwestię i ewentualnie wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważność rzeczonych decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie przepisu art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) je uchylił. W kwestii wykonalności Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 152 ww. ustawy. Ponadto na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 ww. ustawy Sąd stwierdził nieważność wydanego bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) postanowienia Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r.