II SA/Sz 1165/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2008r. sprawy ze skargi L. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...] Decyzją z dnia (...) , nr (...) skierowaną do W T Prezydent Miasta przyznał zaliczkę alimentacyjną na dzieci: J T za okres od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. w kwocie 170 zł miesięcznie i na L T za okres od 1 września 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. w kwocie 170 zł miesięcznie. W dniu 25 lipca 2007 r. do Urzędu Miejskiego wpłynęło upoważnienie udzielone przez L T dla matki W T do występowania w jej imieniu w sprawach o zaliczkę alimentacyjną oraz do jej odbioru. Tego samego dnia W T złożyła oświadczenie w którym wyraziła zgodę na zmianę decyzji z dnia (...) nr (...) w trybie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), wnosząc o przyznanie zaliczki na L T związku z dostarczeniem upoważnienia. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 155 kpa oraz art. 7, art. 8 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), decyzją z dnia (...)., nr (...) zmienił własną decyzją z dnia (...)., nr (...) i przyznał zaliczkę alimentacyjną na dzieci: J T za okres od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. w kwocie 170 zł miesięcznie, na L T za okres od 1 września 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. i od 1 lipca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. w kwocie po 170 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ zacytował treść art. 155 kpa i powołał się na okoliczność wpłynięcia w dniu 25 lipca 2007 r. oświadczenia, z którego wynika, że strona wnosi o zmianę decyzji (...) wraz z upoważnieniem wystawionym przez L T dla W T do występowania w jej imieniu w sprawach o zaliczkę alimentacyjną. W T działając na rzecz L T złożyła od tej decyzji odwołanie wyjaśniając, że za okres od 1 stycznia do 31 czerwca 2007 r. nie otrzymała zaliczki alimentacyjnej z uwagi na brak oświadczenia (...) w tym zakresie, która 13 grudnia 2006 r. ukończyła 18 lat. Odwołująca podała, że oświadczenie wraz z przekazaniem pełnomocnictwa wypełniła u komornika ponieważ wszystkie formalności związane z zaliczką alimentacyjną są załatwiane u niego. Dlatego była przekonana, że złożone u komornika oświadczenie jest wystarczające aby kontynuować zaliczkę w 2007 r. Jednocześnie W T wskazała, że w okresie od grudnia 2006 r. do lipca 2007 r. pochłonięta była chorobą bratowej, która w lipcu 2007 r. zmarła. W wyniku tych okoliczności nie dostrzegła, iż od stycznia 2007 r. nie wpływają pieniądze stanowiące zaliczkę alimentacyjną dla (...) L. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na mocy art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 2 pkt 5, art. 7, art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, orzeczeniem z dnia (...)., nr (...), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz przytoczyło treść przywołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów regulujących zasady przyznawania zaliczki alimentacyjnej, tj. art. 2 pkt 5, art. 7 i art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ odwoławczy podkreślił, że od 13 grudnia 2006 r. L T jest osobą pełnoletnią, nie posiada przedstawiciela ustawowego ani opiekuna prawnego. Pomimo ukończenia 18 roku życia, jako uczennica Liceum Ogólnokształcącego, posiada status osoby uprawnionej do zaliczki alimentacyjnej w rozumieniu art. 7 w/w ustawy. W związku z powyższym jedynie L T legitymowana była do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej za okres od ukończenia przez nią pełnoletniości do końca okresu zasiłkowego (od 1 stycznia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r.). Takiego wniosku L T nie złożyła. Z kolei zmieniając decyzję z dnia (...) wobec braku wcześniejszego wniosku pełnoletniej LT oraz nie złożenia w odpowiednim czasie stosownego pełnomocnictwa, organ I instancji nie był władny przyznać L T zaliczki alimentacyjnej na okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2007 r., gdyż strona o nią nie wystąpiła. Matka uprawnionej – W T - w tym zakresie utraciła przymiot strony, a prawo do występowania w imieniu (...) uzyskała dopiero z chwilą udzielenia pełnomocnictwa, tj. dnia 25 lipca 2007 r. W T, działając w imieniu (...) L T zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, iż jest ona bardzo krzywdząca. Nieuzyskanie kwoty 170 zł za poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2007 r. jest poważną stratą dla rodziny, która znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Według W T, wszystkie dokumenty zawsze składane były u komornika i na jego wezwanie L T złożyła oświadczenie co do kontynuacji zaliczki alimentacyjnej. W jej odczuciu, jeżeli u komornika zostało złożone stosowne oświadczenie to nie było potrzeby składania ponownego w Urzędzie Miejskim. Jednocześnie wyraziła stanowisko, iż (...) L T, dopiero ukończyła 18 lat i winna uzyskać informację o wygaśnięciu prawa do zaliczki alimentacyjnej i potrzebie złożenia stosownego oświadczenia. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Będące przedmiotem oceny Sądu postępowanie administracyjne przeprowadzone było w oparciu o przepis art. 155 kpa, stanowiący jedną z podstaw do wzruszenia decyzji ostatecznych. Dokonanie zmiany decyzji ostatecznej na mocy tego przepisu stanowi jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania. Ma on charakter wyjątkowy w odniesieniu do zasady trwałości decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. i może być stosowany w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych, a więc tylko przy spełnieniu określonych ustawowo przesłanek. Oznacza to, m.in., że przepisy dotyczące postępowania w przedmiocie wzruszenia decyzji ostatecznej stosować należy w sposób ścisły, odpowiednio do norm prawa przewidzianych dla danej instytucji. Decyzja ostateczna w trybie art. 155 k.p.a. może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. jest jednocześnie uwarunkowana prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron. Jedną z podstawowych przesłanek stosowania art. 155 k.p.a. stanowi zgoda stron. W doktrynie i orzecznictwie panuje ugruntowany i jednolity pogląd, iż zgoda ta musi być udzielona wprost i wyraźnie, przez stosowne oświadczenie złożone organowi administracji publicznej. Treść zgody w zasadzie wyznacza granice dopuszczalnych zmian, jakie mogą być dokonane decyzją wydaną na podstawie art. 155 k.p.a. (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz". 3 wydanie, Wydawnictwo C.H. BECK, str. 637). Jednocześnie "nowa" decyzja ma charakter decyzji uznaniowej, na co wskazuje użyte w przepisie wyrażenie modalne "może". W przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta po rozpatrzeniu wniosku LT z dnia (...)., na podstawie art. 155 k.p.a. zmienił własną decyzję z dnia (...)., nr (...) w ten sposób, że dodatkowo uznał prawo L T do zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 lipca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. Zdaniem Sądu, Prezydent Miasta niezasadnie wydał w przedmiotowej sprawie decyzję w trybie zmiany decyzji ostatecznej, czym naruszył art. 155 kpa. Uchybienia tego nie dostrzegło Samorządowe Kolegium Odwoławcze pozostawiając poza zakresem swoich rozważań prawidłowość zastosowania art. 155 kpa i utrzymało w mocy taką wadliwą decyzję organu I instancji. W ustalonym przez organy obu instancji stanie faktycznym sprawy brak było podstaw prawnych do wydania decyzji na podstawie art. 155 kpa. Po pierwsze, podejmując rozstrzygnięcia o przyznaniu L T prawa do zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 lipca 2007 r. co 31 sierpnia 2007 r. organy orzekały w nowym stanie faktycznym w stosunku do tego, który stał się podstawą wydania pierwotnej (zmienianej) decyzji Prezydenta Miasta z dnia (...) nr (...). Na dzień (...) L T była osobą niepełnoletnią i nawet teoretycznie organ wydając decyzję (...) nie mógł przesądzić o tym, czy skarżąca, już jako osoba pełnoletnia, złoży wniosek o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dalszy okres czasu. Po drugie, przyznając prawo do zaliczki alimentacyjnej na rzecz L T organ badając jej uprawnienia na dzień (...). opierał się na innej podstawie prawnej. Wówczas podstawę tą stanowił (m.in.) art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), wedle którego, osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego jest osoba wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem, z chwilą ukończenia 18 lat L T (po 13 grudnia 2006 r.) mogła uzyskać prawo do zaliczki alimentacyjnej, jeżeli spełniała warunek określony w art. 2 pkt 5 lit. c w/w ustawy, tj. po wykazaniu, że jest nadal osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Nie było zatem możliwe jednoczesne spełnienie obu tych wymogów prawnych, a tym samym orzeczenie w pierwotnej decyzji o zaistnieniu przesłanki do uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej na podstawie art. 2 pkt 5 lit. c ustawy. Po trzecie, decyzja wydana w trybie art. 155 ma charakter decyzji uznaniowej. Natomiast w przypadku decyzji dotyczących zaliczki alimentacyjnej uznanie administracyjne jest wyłączone. Przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej a tym samym zmiana takiej decyzji, nie zależy od uznania organu administracji i w żaden sposób nie jest uwarunkowana oceną organu o potrzebie zmiany takiej decyzji ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Jak trafnie zauważył w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, przepisy regulujące zagadnienia związane z przyznanie zaliczki alimentacyjny mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że w przypadku zaistnienia przesłanek w nich określonych organ ma obowiązek przyznać wnioskowane świadczenie. Jednocześnie organ I instancji, w nader zdawkowym uzasadnieniu swojej decyzji nie przedstawił powodów dla których uznał, że interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za zmianą decyzji ostatecznej w trybie art. 155 kpa. Nie uczynił tego również organ odwoławczy. Organy obu instancji nie zwróciły także uwagi, że zmieniana decyzja ostateczna w stosunku do skarżącej została już wykonana i w istocie wygasła z dniem 31 grudnia 2006 r. Zatem złożony przez L T w dniu 25 lipca 2007 r. wniosek winien być potraktowany jako nowy (samodzielny) wniosek o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponadto, niezależnie od przedstawionych wyżej okoliczności wykazujących na naruszenie art. 155 kpa, wątpliwości Sądu budzi również nie wyjaśniona przez organy kwestia złożenia przez skarżącą oświadczenia (upoważnienia) przed komornikiem sądowym. W ocenie Sądu, wobec konsekwentnego twierdzenia przez stronę w trakcie postępowania, iż stosowne oświadczenie o kontynuowaniu nauki i o zamiarze dalszego pobierania zaliczki alimentacyjnej złożyła u komornika sądowego, należałoby odnieść się do stanowiska strony i wyjaśnić, czy po uzyskaniu przez L T pełnoletniości skarżąca rzeczywiście składała do komornika wniosek przyznanie zaliczki alimentacyjnej w 2007 r. Mając na uwadze poczynione ustalenia faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta z dnia (...). wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego - art. 155 k.p.a. oraz art. 77 § 1 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji.