II SA/Sz 1167/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata M. M.-P. kwotę [...] ([...]), zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta S., na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163), po rozpoznaniu wniosku A.T., przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup leków, odzieży jesienno-zimowej, koszul, dofinasowanie do opłat za czynsz, gaz i energię elektryczną (płatność w trzech ratach po [...] zł miesięcznie w miesiącach [...]). Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Uzasadniając decyzję organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz na podstawie zebranych dokumentów ustalono, iż dochód A.T. wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego, tj. kwoty [...] zł. Podkreślono, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone, a ilość osób ubiegających się o udzielenie pomocy wzrasta, stąd wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. W związku z powyższym nie wszystkie, uzasadnione i niezbędne potrzeby, mogą być zaspokojone w całości. W roku 2014 r. zrealizowano świadczenia w postaci zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych w wysokości 4 842 835,66 zł, zaś liczba rodzin uprawnionych do tej pomocy wyniosła 8 208, a tym samym średnia wysokość zasiłków celowych wynosiła miesięcznie 49,17 zł. W roku 2015 r. MOPR na realizację zadań w tym zakresie dysponuje budżetem w kwocie 5 860 515 zł, a na podstawie analiz z lat poprzednich przewidywana liczba osób uprawnionych do świadczeń w roku 2015 r. utrzyma się na poziomie z roku 2014 (+ 1-5 %). A.T. odwołał się od tej decyzji wskazując, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, gdyż przyznana kwota jest niewystarczająca na zakup odzieży jesienno-zimowej oraz dokonanie dopłat do czynszu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej i ukierunkowany jest na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej. Jest również świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania omawianego zasiłku nie oznacza zatem, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Udzielona pomoc w dużej mierze zależy od możliwości finansowych ośrodków pomocy społecznej, o czym stanowi zasada określona w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z ustaleń dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, iż A.T. mieszka z matką i bratem, prowadząc osobne gospodarstwo domowe. Mieszkanie jest własnością matki i odwołujący nie korzysta z dodatku mieszkaniowego. Strona dopłaca do opłat za mieszkanie kwotę [...] zł. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Na dochód odwołującego składa się: zasiłek stały w kwocie [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, a tym samym kryterium dochodowe nie zostało przekroczone. Przy czym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał, iż w 2015 r. dysponuje kwotą 5.860.515 zł przeznaczoną na wypłatę zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych. Podana kwota jest nieznacznie większa od kwoty jaką dysponował Ośrodek w 2014 r. Natomiast liczba rodzin, dla których przewidziano udzielenie pomocy w 2015 r. utrzyma się na poziomie roku 2014 lub jak przewiduje organ ulegnie zwiększeniu. Organ odwoławczy zaznaczył, iż pomoc nie zawsze zostaje przyznana w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o świadczenie, albowiem organy pomocy społecznej dysponując ograniczonymi środkami finansowymi muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby osoby wnioskującej o pomoc oraz cel tej pomocy, ale także uwzględniać potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia. Z uwagi na dużą ilość osób spełniających warunki do przyznania pomocy społecznej, wielkość tej pomocy musi być racjonalna, tzn. musi wystarczyć dla wszystkich potrzebujących w zakresie, na jaki pozwalają możliwości pomocy społecznej. Wypłacane świadczenia mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez opiekę społeczną. Odwołujący otrzymał pomoc w wysokości stanowiącej dziewięciokrotność średniej kwoty przeznaczonej na pomoc dla ubiegających się, a zatem, zdaniem Kolegium, przyznana kwota [...] zł mieści się w granicach uznania administracyjnego. Nadto podkreślono, że strona systematycznie otrzymuje pomoc społeczną. Okoliczność tą potwierdzają inne sprawy zawisłe przed tutejszym Kolegium, z których wynika, że organ nie odmawia stronie pomocy tyle, że nie zawsze uwzględnia zgłaszane żądania w pełnej wysokości. Powyższa decyzja została zaskarżona przez A.T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. W skardze strona podniosła, że decyzja ta nie odpowiada prawu i została wydana z bezwzględnym naruszeniem prawa materialnego, gdyż przyznano wyłącznie zasiłek na leki bez recepty, a nie przyznano zasiłku na czynsz, odzież jesienno-zimową, gaz, prąd, środki czystości i higieny osobistej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. wyznaczony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego wskazał, że kwota zasiłku przyznana przez organ nie pozwala na zaspokojenie potrzeb, na które została przeznaczona. Podkreślił, że skarżący ze względu na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia i jest całkowicie uzależniony od pomocy społecznej. Z tego względu wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku celowego w wysokości dwukrotnie wyższej, a nadto o przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym sąd administracyjny nie jest uprawniony do orzekania o przyznaniu lub zmianie wysokości wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku celowego, bowiem nie zastępuje on w realizacji tego rodzaju zadań organów administracji publicznej. Przyznane skarżącemu świadczenie zostało oparte na przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163). Ustawa ta określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1), przy tym za dochód nakazuje rozumieć sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o podatek dochodowy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz alimenty świadczone na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3) do których nie wlicza się składników wymienionych w art. 8 ust. 4 ustawy. Prawidłowo organy ustaliły, że dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosi [...] zł, a więc nie przekracza obowiązującego kryterium dochodowego, co uprawnia do ubiegania się o zasiłek celowy na podstawie art. 39 ww. ustawy o pomocy społecznej. Powyższy przepis stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności lub leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak słusznie podkreśliło Kolegium, decyzje podejmowane w tym zakresie mają charakter uznaniowy, a zatem organ nie ma obowiązku spełnienia w całości oczekiwań osób ubiegających się o pomoc. Musi bowiem kierować się nie tylko sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną świadczeniobiorcy, ale i możliwościami finansowymi. To, że możliwości ośrodków pomocy społecznej, jak i możliwości budżetu państwa, są ograniczone jest rzeczą powszechnie znaną, a w niniejszej sprawie organy wykazały, że środki finansowe będące w dyspozycji MOPR w S. są niewystarczające na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb osób uprawnionych. Przy ogromnej ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania, chore, a więc w sytuacji podobnej do skarżącego, rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący rzeczywiście znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, co nie uszło uwadze organu I instancji, skoro pomimo ograniczonych możliwości finansowych, przyznał stronie zasiłek celowy w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na zakup leków, odzieży jesienno-zimowej, koszul, dofinasowanie do opłat za czynsz, gaz i energię elektryczną. Poza tym skarżącego objęto pomocą w formie świadczenia pieniężnego, które uzyskał na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" po [...] zł miesięcznie w okresie [...]. Należy przy tym zgodzić się z wyjaśnieniem organu odwoławczego, że z przepisów ustawy wynika (art. 3 ust. 4), iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspieranie osób w dążeniu do poprawy ich sytuacji życiowych, nie zaś zastępować te działania. W orzecznictwie podkreśla się, że działania ośrodków pomocy społecznej nie można w żadnym razie utożsamiać z możliwością uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby sprzeczna z intencją ustawodawcy, który wyznacza pomocy społecznej funkcję wspierania osób w ich wysiłkach, a nie ich zastępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 589/11, dostępny w Internecie). Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa i przekroczenia granic uznania administracyjnego, skoro organy szczegółowo wskazały, czym kierowały się przy podejmowaniu rozstrzygnięć, a sąd, co wywiedziono wyżej, argumentację tę podziela. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalił. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy.