II SA/Sz 1172/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2008r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienie prawa własności części działki uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r. Nr [...] Wnioskiem z dnia 14 czerwca 2007 r. M P, powołując się na art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), zwrócił się do Starosty o nieodpłatne przeniesienie prawa własności części nieruchomości z działki oznaczonej Nr (...), położonej w miejscowości S. Uzasadniając swą prośbę M P wyjaśnił, że użytkowana obecnie przez niego nieruchomość (na mocy umowy dzierżawy zawartej z Gminą) została przekazana na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę przez jego dziadka J S dnia (...) Starosta, działając w oparciu o art. 118 ust. 2a w/w ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, decyzją z dnia (...)., nr (...), odmówił nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki gruntu oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...), o pow. (...) ha, obręb S, gmina S, stanowiącej własność Gminy, na rzecz M P. Argumentując treść podjętego rozstrzygnięcia Starosta podał, że będąca właścicielem działki Gmina pismem z dnia (...) nr (...) nie wyraziła zgodny na jej podział i uwłaszczenie. M P wniósł od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że decyzja Starosty jest dlań krzywdząca a jej uzasadnienie brakiem zgody Gminy na podział działki nr (...) jest bezzasadne, ponieważ odmowa wydania decyzji na uwłaszczenie może nastąpić tylko wówczas, kiedy grunty te stanowiłyby własność osób trzecich. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, orzeczeniem z dnia (...) nr (...), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało treść art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podkreślając, że nabycie prawa własności, o którym mowa w art. 118 ust. 1 ustawy, odnosi się wyłącznie do zstępnych osób, które przekazały gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa w związku z otrzymaniem emerytury rolniczej, o ile faktycznie władają nieruchomością po śmieci osoby, której przysługiwało prawo użytkowania na tej nieruchomości. Dalej organ podał, że działka nr (...) wprawdzie stanowiła własności J S lecz po przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nie została przekazana w jego użytkowanie. M P władał częścią działki (...) odpłatnie na podstawie umowy dzierżawy zawartej z Wójtem Gminy na czas od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. Użytkowanie gruntu na podstawie umowy dzierżawy nie daje podstaw do żądania przeniesienia prawa własności tego gruntu na zasadzie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W aktach brak jest dowodu, który świadczyłby, że M P faktycznie włada inną, geodezyjnie wydzieloną działką, która poprzednio znajdowała się w użytkowaniu J S w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom. M P zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uznając, że stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest dlań krzywdzące i niezrozumiałe. Skarżący wskazał, że sporna działka (...) została wydzielona z użytkowanej bezpłatnie od 1980 r. działki gruntu oznaczonej Nr (...), przydzielonej jego dziadkowi J S, a wydzielenie z niej działki Nr (...) nastąpiło w 2000 r. Pomimo, że nikt nie przekazał tej działki w użytkowanie prawnym właścicielom przedmiotowej nieruchomości – osobom zstępnym, takie prawo im przysługiwało i mogli ją użytkować bez tytułu prawnego. Działka Nr (...), a później działka Nr (...), zawsze była we władaniu rodziny, najpierw dziadka J S, później zaś mamy skarżącego A P. Obecnie jest w użytkowaniu skarżącego na mocy zawartej z Gminą umowy dzierżawy. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje Będąca przedmiotem oceny Sądu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) została wydana w efekcie postępowania zainicjowanego wnioskiem M P z dnia 14 czerwca 2007 r. We wniosku tym skarżący zwrócił się do Starosty z prośbą o nieodpłatne przeniesienie prawa własności części nieruchomości z działki oznaczonej nr (...) położonej w miejscowości S, na mocy art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W toku postępowania, w odwołaniu z dnia (...)., M P sprecyzował, iż jego wniosek obejmuje obszar (...) ha z działki nr (...), której jest użytkownikiem, a która stanowi własność Gminy. Uprzednio działka ta, wchodząca w skład gospodarstwa rolnego dziadka skarżącego J S, została przejęta przez Skarb Państwa w zamian za emeryturę. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty doprowadziła Sąd do przekonania, że organy administracji obu instancji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w zakresie, który pozwoliłby usunąć wątpliwości odnoszące się do stanu faktycznego sprawy, a których Sąd nie był w stanie usunąć w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Z dokumentów znajdujących się w przekazanych aktach administracyjnych wynika, że J S przekazał na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni (...) ha położone w S (dowód: decyzja Naczelnika Gminy z dnia(...) nr (...)). J S przydzielono do bezpłatnego użytkowania (...) ha gruntu rolnego na działce oznaczonej Nr (...), która to działka, zgodnie z pkt 3 w/w decyzji, miała być wyodrębniona po jej wykonaniu. Jak można domniemać z protokołu z ugody zawartej przez Sądem Rejonowym w dniu (...)., na ten moment działka Nr (...) nadal pozostawała w stanie niepodzielonym. Jednakże już co najmniej w 2000 r. z działki tej wyodrębniono działki o Nr (...) o pow. (...) ha i Nr (...) o pow. (...) ha, bowiem stały się one przedmiotem rozstrzygnięć Starosty z dnia (...). (dowód: decyzja nr (...) i nr (...)). Nie są jednak do końca jasne okoliczności i przyczyny podziału działki Nr 119 w wyniku której wydzielono odrębne działki, w tym, m.in. działkę Nr (...) o pow. (...) ha. Nie można również ustalić, czy, kiedy i ewentualnie którą część z pierwotnej działki nr (...) wyodrębniono i przekazano J S do bezpłatnego użytkowania oraz w jaki ewentualnie inny sposób została wykonana decyzja z dnia (...). przydzielająca J S do bezpłatnego użytkowania (...) ha gruntu rolnego. Przede wszystkim Sąd powziął jednak poważną wątpliwość co do zakresu przedmiotowego rozstrzygnięcia Starosty z dnia (...) nr (...), który na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, orzekł o przeniesieniu nieodpłatnym prawa własności gruntu działki nie zabudowanej oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka Nr (...), o pow. (...) ha, położonej w obrębie S, stanowiącej własność Gminy, na rzecz zstępnej J S – córki A P i jak wynika z krótkiego uzasadnienia tejże decyzji, A P w dniu (...) złożyła wniosek o przyznanie na własność działki rolnej – rencistówki o pow. (...) ha położonej w obrębie S, gmina S. W konsekwencji rozpoznania tego wniosku Starosta, powołując art. 118 ust. 2a ustawy, przyznał wnioskodawczyni działkę o powierzchni "według użytkowania, tj. (...) ha". Nie jest do końca jasne, czy w/w rozstrzygnięcie Starosty stanowiło odniesienie się w całości do żądania skarżącej o nieodpłatne przyznanie na własność działki rolnej o pow. 0,30 ha i tym samym orzeczenie o uznanych uprawnieniach A P jako zstępnej po J S do nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości oraz jakie ustalenia organu poprzedziły stwierdzenie o przyznaniu działki o powierzchni mniejszej niż wskazanej we wniosku ("według użytkowania"), tj. 0,1233 ha. W tym zakresie zasadne wydaje się dokonanie zarówno analizy samego wniosku A P z dnia (...)., którego brak jest w aktach sprawy, jak i materiałów postępowania poprzedzających wydanie w/w decyzji z dnia (...). Okoliczność ta jest o tyle istotna, iż może doprowadzić do stwierdzenia, że opisaną wyżej decyzją została już ostatecznie rozstrzygnięta sprawa żądania zstępnej po J S do przeniesienia na jej rzecz nieodpłatnie własności działki rolnej o pow. 0,30 ha na mocy art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. To z kolei prowadziłoby do uznania, że w sprawie została wydana decyzja ostateczna, która obowiązuje w obrocie prawnym. Oznaczałoby to brak podstaw do prowadzenia kolejnego (ponownego postępowania) w przedmiocie nabycia nieodpłatnego prawa własności spornej części działki nr (...) w trybie art. 118 ust. 2a ustawy. Skarżący M P może być w sprawie uznawany za stronę postępowania ale jako osoba wchodząca w prawa A P- zstępnej po J S, nie stając się jednak nową (kolejną) stroną postępowania. Dostrzeżone przez Sąd wątpliwości nie zostały wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego, pomimo, iż mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym doszło do naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które nakładają na organy prowadzące postępowanie obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez wyczerpujące zebranie a następnie rozpatrzenie materiału dowodowego. Ponownie przystępując do rozpoznania sprawy należy w pierwszej kolejności rozstrzygnąć kwestię ewentualnej tożsamości wniosku skarżącego z wnioskiem A P z dnia (...) i w tym zakresie skutków procesowych decyzji Starosty z dnia (...)., nr (...). W zależności od wyniku tych ustaleń może okazać się konieczne przeprowadzenie dalszych czynności wyjaśniających okoliczności przekazania J S w bezpłatne użytkowanie 0,30 ha z działki Nr (...) oraz ustalenia, czy w ramach tego użytkowania J S (a następnie A P i M P) byli faktycznymi użytkownikami tego gruntu i w jakim zakresie grunt ten został objęty nowo powstałą działką Nr (...). Uznając, że wydane w sprawie decyzję podjęto z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.