II SA/Sz 1183/07

Dnia 2 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA – Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata, radcy prawnego i rzecznika medialnego w sprawie ze skargi J. S. i H. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nieprzejęcia na rzecz Skarbu Państwa samochodu p o s t a n a w i a: 1) przyznać H. S. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, 2) oddalić wniosek strony w pozostałym zakresie. H.S. wraz z J.S. pismem z dnia (...( wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia (...(, w przedmiocie nieprzejęcia na rzecz Skarbu Państwa samochodu. W skardze tej obaj skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. w dniu (...( orzekł o zwolnieniu J.S. z kosztów sądowych, natomiast wniosek H.S. pozostawił bez rozpoznania, z uwagi na niezłożenie tego wniosku na urzędowym formularzu PPF. Odpis zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania został przesłany H.S., który nie odebrał przesyłki, pomimo jej dwukrotnego awizowania. Wobec tego, zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), doręczenie uznane zostało za dokonane z dniem (...(. Zarządzenie stało się prawomocne w dniu (...(. Stosownie do powyższego, zarządzeniem przewodniczącego Wydziału II Sądu z dnia (...( wezwano H.S. do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie (...(. Odpis tego zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu (...(. Po tej dacie do Sądu wpłynęły dwa pisma H.S. z dnia (...( zatytułowane "Sprzeciw" oraz z (...( określone jako "Skarga na wymuszenie". W tej sytuacji, pismem z dnia (...( wezwano skarżącego do wyjaśnienia, czy pisma z (...( oraz z (...( stanowią zażalenie na zarządzenie z dnia (...( o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, czy wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wyznaczonym terminie H.S. przesłał do Sądu pismo opatrzone datą (...( i zatytułowane "Sprzeciw wraz ze skargą na wymuszenia" oraz złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, adwokata i "rzecznika prasowego". Uzasadniając swój wniosek skarżący oświadczył, że znajduje się w stanie niedostatku i ubóstwa, i z tego powodu nie może partycypować w kosztach nawet minimalnych, gdyż nie ma tzw. dochodu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że: – samodzielnie tworzy gospodarstwo domowe; – jego majątek nieruchomy stanowią: budynek mieszkalny jednorodzinny, parterowy, podpiwniczony, wolnostojący w trakcie budowy o powierzchni 202,55 m2 oraz gospodarstwo rolne rodzinne wspólne z zabudowaniami o powierzchni 1,84 ha z nieujawnionymi prawami w księdze wieczystej; – posiada on ciągniki Ursus typ C-4011 i C-330, przyczepę wywrotkę typ D47A oraz (cyt.) "sprzęt i maszyny, urządzenia konieczne w gospodarstwie rolnym oraz niektóre przyrządy, maszyny, urządzenia i sprzęt konieczny w gospodarstwie domowym"; – źródło jego utrzymania stanowią świadczenia w naturze uzyskiwane z PCK w K.; – zabór mienia w postaci samochodu należącego do J.S. i przyczepki będącej własnością H.S. przez funkcjonariuszy publicznych spowodował (cyt.) "tzw. utratę dotacji mieszkaniowej i inne". Do swojego wniosku skarżący załączył: – zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w B. z dnia (...(, że w okresie (...( H.S. był zarejestrowany w tym Urzędzie jako bezrobotny; – kopię pisma z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia (...(, wzywającego H.S. do uzupełnienia jego wniosku o wydanie zaświadczenia dotyczącego pobierania lub niepobierania zasiłków w okresie (...(; – kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia (...( o tym, że w marcu 2007 r. do Urzędu wpłynęło zeznanie podatkowe H.S. PIT-37 za rok 2006, w którym wykazał on łączny dochód brutto w kwocie (...(. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 244 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 1), przy czym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia przez nią wynagrodzenia i wydatków adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Stosownie zaś do art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów jest instytucją nadzwyczajną, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które z powodu ubóstwa nie mogłyby wziąć udziału w postępowaniu sądowym. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, oraz które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Wskazać przy tym należy, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, zaś wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia stron, Sąd poddaje ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej oraz osobistej skarżącego, biorąc pod uwagę okoliczności wskazane we wniosku oraz uwzględniając dowody przedłożone przez wnioskodawcę, stwierdzić należy, że wniosek strony o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata zasługuje na uwzględnienie. Skarżący posiada wprawdzie majątek w postaci nieruchomości budynkowej i rolnej oraz sprzęt służący do pracy w gospodarstwie, jednakże jego obecna sytuacja osobista oraz finansowa (brak stałego dochodu, utrzymywanie się ze świadczeń w naturze z PCK) dowodzi, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W tym miejscu wskazać należy, że skarżący wnosząc o ustanowienie dla niego zawodowego pełnomocnika, domagał się nie tylko ustanowienia adwokata, lecz także radcy prawnego i "rzecznika prasowego". Tymczasem, stosownie do treści przywołanych na wstępie przepisów art. 244 oraz art. 245 § 2 P.p.s.a., ustanowienie adwokata i radcy prawnego stanowią alternatywne formy pomocy udzielanej w ramach prawa pomocy i nie jest konieczne ustanawianie dwóch pełnomocników z urzędu, aby zapewnić należytą reprezentację strony skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wobec tego, zważywszy na tożsamy charakter pomocy prawnej świadczonej przez adwokatów i radców prawnych w ramach wykonywanego zawodu (w zakresie obejmującym występowanie przed sądami i urzędami), Sąd uznał za zasadne w rozpatrywanej sprawie: ustanowić dla skarżącego adwokata, zaś wniosek o ustanowienie radcy prawnego – oddalić. Oddaleniu podlega także wniosek skarżącego o ustanowienie "rzecznika medialnego". Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulujące prawo pomocy, dopuszczają bowiem ustanowienie zawodowego pełnomocnika wyłącznie w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (w sprawach podatkowych) lub rzecznika patentowego (w sprawach własności przemysłowej). Nie przewidują one natomiast możliwości ustanowienia na rzecz strony postępowania przed sądem administracyjnym pełnomocnika w postaci "rzecznika medialnego". W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono jak na wstępie.