II SA/Sz 1184/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 lutego 2011r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy na kontynuowanie nauki I stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty K. z dnia [...]r. Nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku Inspektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 89 ust. 1, art. 106 ust. 1, 4 , art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 1056 z późn. zm.), § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielenia pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 45, z późn. zm.), § 1 ust. 2a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) działając z urzędu orzekł : "1. wstrzymać od dnia [...] r.B. O. wypłatę pomocy na kontynuowanie nauki przyznanej decyzją z dnia [...] r. Znak: [...] w wysokości [...] zł. miesięcznie. 2. podjęcie decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranej kwoty wstrzymać na okres prowadzonego postępowania wyjaśniającego w trybie art. 3 kpa rozdział 7." Inspektor PCPR ustalił, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że w dniu [...] r. B. O. jako pełnoletnia wychowanka rodziny zastępczej opuszczająca rodzinę zastępczą złożyła wniosek o udzielenie pomocy na kontynuowanie nauki w myśl art. 89 ustawy o pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] r. przyznana została wnioskowana pomoc w kwocie [...] zł. miesięcznie, a decyzją z dnia [...] r. zmieniona została kwota tej pomocy na [...] zł. miesięcznie. Po przeprowadzonym wywiadzie aktualizacyjnym w dniu [...] r. i po zbadaniu dokumentacji nadesłanej przez stronę w dniu [...] r. w postaci decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. okazało się, że B. O. ma podwyższoną kwotę renty rodzinnej i do wypłaty przysługuje jej kwota [...] zł. W związku z tym od [...]r. miesięczny dochód B. O. wynosi [...] zł, co przewyższa 200 % kwoty stanowiącej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ubiegającej się o wypłatę świadczenia na kontynuowanie nauki. B. O. pismem z dnia [...] r. wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała ustalenie wskazujące na wzrost jej dochodu i wyjaśniła, że zgodnie z art. 48 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 94 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, od dnia 1 marca 2010 r. zostały zwaloryzowane wszystkie emerytury i renty socjalne - wypłacane na dzień 28.02.2010 r. Dodatek dla sieroty zupełnej wyniesie 340,39 zł, ale dodatek ten nie jest traktowany jako dochód na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. i powołała się na przedłożoną [...] r. decyzję Prezesa KRUS, z której wynika, że kwota renty istotnie wynosi [...]zł, w co jest wliczony dodatek dla sieroty zupełnej nie podlegający opodatkowaniu. Ponadto strona podkreśliła, ż w dalszym ciągu jest studentką, a świadczona jej przez Państwo pomoc przysługuje jej do ukończenia nauki oraz powołując się na art. 833 § 6 k.p.c. wniosła o wskazanie podstawy prawnej konieczności zwrotu nienależnie pobranej kwoty. Odwołująca się zarzuciła nadto, że wydana decyzja zawiera braki formalne, a w tym nie zawiera pouczenia o sposobie i terminie wniesienia odwołania. Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie wydał w dniu [...] r. postanowienie nr [...], którym na podstawie art. 113 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego sprostował " z urzędu oraz na podstawie pisma B. O. z dnia [...] r. oczywistą niedokładność w decyzji z dnia [...] r. Znak: [...] poprzez dopisanie pouczenia o możliwości odwołania się od decyzji". W uzasadnieniu wyjaśniono, że powyższe postanowienie wydano w związku z tym, że B. O. w piśmie z dnia [...] r. podniosła zarzut braku pouczenia w decyzji z dnia [...] r. i tym samym braku możliwości odwołania się. Postanowienie to doręczono stronie [...]r. bez jakiegokolwiek pouczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją dnia [...] r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art.106 ust. 5, art. 89 ust. 5 pkt 1, art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wyjaśniło w uzasadnieniu decyzji, sposób ustalania dochodu osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w postaci pomocy finansowej na kontynuowanie nauki wskazując na treść art. 8 ust. 3 i 4 oraz art. 10 ust. 1 i art. 75 ust. 1,5, i 7 oraz art. 88 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ ustalił, że na dochód strony składa się renta w kwocie [...] zł w tym dodatek dla sieroty zupełnej w wysokości [...] zł. Stwierdzając, że dochód ten przekracza 200% kryterium dochodowego, Kolegium uznało że wystąpiła podstawa prawna do zastosowania art. 106 ust. 5 ustawy, a zatem decyzja organu I instancji wydana została w ramach obowiązujących przepisów prawa. B. O. wniosła skargę na wyżej opisaną decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . Skarga oparta została na zarzucie naruszenia prawa procesowego odnoszącym się do decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej decyzja tego organu nie powinna wywierać skutków prawnych, skoro narusza art. 107 § 1 k.p.a. ponieważ nie zawiera pouczenia o prawie i trybie wniesienia odwołania, zaś wydane na podstawie art. 113 § 1 tego kodeksu postanowienie o sprostowaniu "oczywistej niedokładności" również niezgodne jest z prawem i nie tylko nie prostuje decyzji poprzez wskazanie jakie pouczenie w niej zamieszcza, ale samo również nie zawiera pouczenia co do prawa i trybu wniesienia zażalenia. Skarżąca ponadto podniosła okoliczności faktyczne wskazujące na jej brak świadomości, co do pobrania nienależnego świadczenia, na zużycie pobranych środków na kontynuowanie nauki oraz opisała swą aktualną sytuację wynikającą z ukończenia studiów i poszukiwania pracy, co powoduje brak środków na zwrócenie świadczenia, które nie zostało nawet określone co do wysokości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki sąd administracyjny z w a ż y ł, co następuje. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy te sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W toku tej kontroli sąd administracyjny, jak stanowi to art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.),określana dalej jako p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygając niniejszą sprawę zgodnie z powyższym kryterium i we wskazanych wyżej granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jej argumenty są trafne. Rację ma skarżąca podnosząc, że decyzja organu I Instancji nie zawiera istotnego elementu jakim jest pouczenie o prawie i trybie wniesienia odwołania, co stanowi naruszenie art. 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, czego nie dostrzegło i nie rozważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ odwoławczy, mimo że strona taki zarzut podniosła w odwołaniu. Trafnie też skarżąca eksponuje wady postanowienia organu I instancji wydanego w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Podnoszone skargą wady tego postanowienia w postaci braku w jego osnowie wskazania jak w istocie sprostowano decyzję oraz braku pouczenia o przysługującym środku prawnym od tego postanowienia są oczywiste. Przede wszystkim jednak rażącą wadą owego postanowienia jest naruszenie art. 113 § 1 k.p.a polegające na bezpodstawnym zastosowaniu trybu sprostowania decyzji w odniesieniu do wady decyzji, która mogła być usunięta wyłącznie w trybie uzupełnienia decyzji na podstawie art. 111 § 1 k.p.a. Niezależnie od powyższego, wskazać trzeba, że zaskarżona decyzja ostateczna jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji dotknięte są naruszeniami prawa, ze względu na które niezbędne jest ich wyeliminowanie z obrotu prawnego z powodu nieważności. W niniejszej sprawie, jak wynika to z ustaleń organów orzekających w sprawie oraz z przywołanego w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, wzruszona została decyzja ostateczna orzekająca o przyznaniu skarżącej pomocy społecznej na kontynuowanie nauki. Przepis ten stanowi, że: "Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody." W związku z tym, że jak ustaliły organy obu instancji, w toku pobierania przez skarżącą tego świadczenia zmianie uległ jej dochód, a w rezultacie w marcu 2010 r. osiągnął wysokość przekraczającą 200% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej ubieganej się o pomoc na kontynuowanie nauki, organy uznały, że zaistniała podstawa faktyczna do zastosowania art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten ma charakter szczególny, ponieważ jego zastosowanie jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnej, gdyż prowadzi do zmiany lub uchylenia bez zgody strony decyzji ostatecznej, a zatem jako wyjątek od zasady ogólnej postępowania administracyjnego musi być interpretowany i stosowany ściśle. Tymczasem organ I instancji, powołując się na ten przepis, co zostało zaakceptowane przez organ odwoławczy, wstrzymał wypłatę świadczenia przyznanego decyzją ostateczną. Należy zatem zauważyć, że art. 106 ust. 5 dopuszcza zmianę lub uchylenie, we wskazanej w nim sytuacji decyzji ostatecznej, lecz nie przewiduje wstrzymania wypłaty świadczenia w postaci pomocy na kontynuowanie nauki (ani żadnego innego świadczenia) przyznanego na podstawie decyzji administracyjnej pozostającej w obrocie prawnym jako decyzja ostateczna. Żaden inny przepis ustawy również nie przewiduje takiej możliwości w odniesieniu do pomocy na kontynuowanie nauki. Wobec tego decyzja organu I instancji w pkt I wydana została bez podstawy prawnej, co stanowi naruszenie uzasadniające stwierdzenie jej nieważności z przyczyny wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 zd. 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Również pkt 2 decyzji pierwszoinstancyjnej dotknięty jest wadą nieważności. Decyzja administracyjna jest władczym aktem organu administracji publicznej wydanym w sprawie indywidualnej rozstrzygającym o prawach lub obowiązkach adresata. Decyzja nie jest natomiast aktem informacyjnym mającym na celu informowanie strony o tym, co organ zamierza przedsięwziąć w sprawie, a taki charakter ma właśnie pkt 2 decyzji. Wbrew bowiem przekonaniu skarżącej, wynikającemu z treści skargi, w niniejszej sprawie nie orzeczono o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia, a jedynie organ wskazał na odłożenie w czasie ewentualnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, mimo że tego typu zapowiedzi czy informacje o zamierzeniach organu nie wymagają wydania żadnego władczego aktu. Jest to więc rozstrzygniecie pozbawione podstawy prawnej i jako takie również podlega stwierdzeniu nieważności. Sąd nie może natomiast wypowiadać się w kwestii dalej idącej niż wynika to z przedmiotu zaskarżonej decyzji i dlatego zagadnienie istnienia bądź braku podstaw faktycznych i prawnych do żądania przez organ zwrotu pobranego świadczenia musi w aktualnym stanie sprawy pozostać poza osądem. Dlatego należało orzec, jak w pkt I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi oraz w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz jak w pkt II sentencji na podstawie art. 152 p.p.s.a.