II SA/Sz 1184/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Wójta Gminy B., po rozpoznaniu wniosku L. P. (dalej "strona" lub "skarżąca"), z dnia [...] lipca 2021 r., odmówił ww. przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji, powołując się na wywiad środowiskowy wskazał, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwojgiem synów: A. (uczniem VI Liceum Ogólnokształcącego) i D. (studentem Akademii Wychowania Fizycznego). Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia męża, które uzyskuje w wysokości [...] zł , świadczenie emerytalne strony w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, który otrzymuje syn A.. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, a więc przekracza kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. - dalej jako: "u.p.s."). Organ podkreślił, że wniosek rozpatrzono także pod kątem udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, jednakże stwierdzono, że w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. W ocenie organu, sytuacja w jakiej się strona znajduje nie rożni się w sposób szczególny od sytuacji innych ubiegających się o pomoc społeczną, nie ma ona cechy wyjątkowej, odznaczającej się. Strona bowiem posiada stałe źródło utrzymania i nie przedstawiła żadnego zaświadczenia, które potwierdzałoby konieczność leczenia nie refundowanego przez NFZ. Końcowo wskazano, że po odjęciu z dochodu wydatków związanych z utrzymaniem domu, pozostaje stronie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych kwota [...]zł, co dowodzi, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji wskazującej na konieczność priorytetowego zabezpieczenia niezbędnych potrzeb bytowych, gdyż ma możliwość ich zabezpieczenia, we własnym zakresie wykorzystując posiadane środki finansowe. Strona odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że potraktowano ją przedmiotowo. Podała, że nie jest zadowolona z działań podejmowanych przez pracowników organ I instancji, gdyż łamią one podstawowe fundamenty rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło treść art. 38 ust. 1 u.p.s. i wyjaśniło, że zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Z kolei możliwość przyznania zasiłku osobie, u której kryterium dochodowe zostało przekroczone, przewiduje art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z treścią tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. "Szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ale do zdarzeń nadzwyczajnych. Biorąc pod uwagę powyższe, jak i ustalony w oparciu o zgromadzony w przekazanych aktach materiał dowodowy, organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie w sprawie, a także prawidłowo obliczył dochód rodziny skarżącej, na który składały się w czerwcu 2021 r. (czyli z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - lipiec 2021 r.): wynagrodzenie męża strony w kwocie [...]zł; świadczenie emerytalne strony w kwocie [...]zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł - łącznie [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę - [...] zł. Tymczasem kryterium dochodowe na osobę w rodzinie - na dzień orzekania przez organy - wynosi 528 zł, a zatem dla czteroosobowej rodziny - [...] zł (4 x [...] zł). Niewątpliwie zatem dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Zdaniem organu odwoławczego, strona nie wykazała, aby w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku w jej życiu (czy też życiu rodziny) zaistniał jakikolwiek "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 u.p.s. Z zebranego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego nie wynika również, by sytuacja życiowa wnioskodawczyni uległa w ostatnim czasie jakiejś drastycznej zmianie, na skutek nadzwyczajnego zdarzenia ingerującego w jej plany życiowe i codzienne życie (w tym rodziny). Według Kolegium niepełnosprawność syna sama w sobie nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem, a strona poza ustnymi oświadczeniami, nie przedłożyła żadnych dowodów świadczących o zwiększonych wydatkach związanych z jego leczeniem. W materiale dowodowym brak jest w szczególności dowodów świadczących o konieczności leczenia syna, które nie jest refundowane przez NFZ. W końcowej części uzasadnienia Kolegium wywiodło, że organ I instancji w sposób należyty zebrał i ocenił materiał dowodowy oraz dokonał właściwych matematycznych wyliczeń dochodu strony. Kolegium nie uszło uwadze, rozgoryczenie strony i występująca w rodzinie niepełnosprawność. Jednakże z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę, organ nie mógł inaczej postąpić, jak w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Decyzje w przedmiocie zasiłku okresowego nie są decyzjami uznaniowymi i ustawodawca nie zostawił organom tak zwanego "luzu decyzyjnego", ani możliwości odwoływania się do zasad współżycia społecznego. Decyzje te mają charakter związany, co oznacza, że organ administracji publicznej jest zobligowany do przyznawania świadczeń wyłącznie w przypadku spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek (w tym przypadku kryterium dochodowego). Skarżąca wniosła skargę ma opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kwestionując prawidłowość uzasadnienia i procedowania w sprawie. Zarzuciła organowi bezczynność oraz przewlekłość w załatwieniu sprawy jak i ignorowanie potrzeb rodziny. Podkreśliła, że instytucje, które mają wspierać i pomagać rodzinie, dotkniętej chorobami w rzeczywistości przyczyniają się do utraty życia i zdrowia oraz pozbawiają godności. Zaznaczyła, że rodzina znajduje się w ciężkiej sytuacji, w tym z uwagi na chorobę męża oraz niepełnoprawność syna A. . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Skarżąca, pomimo doręczenia przez Sąd odpisu odpowiedzi na skargę, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana w trybie uproszczonym, według powyższego kryterium wykazała, że akt ten odpowiada prawu. Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego przez nią zasiłku okresowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Z powyższego przepisu wynika wprost, że zasiłek okresowy jest świadczeniem obligatoryjnym w sytuacji, gdy ziściły się przesłanki konieczne do jego przyznania. Do tych przesłanek należy zaistnienie jednej z okoliczności wymienionych w tym przepisie (w szczególności długotrwałej choroby, niepełnosprawności, bezrobocia, możliwości utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego) jak i posiadanie dochodu niższego od ustawowego kryterium dochodowego. Spełnienie kryterium dochodowego przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pieniężnego w formie zasiłku okresowego stanowi zatem warunek konieczny dla możliwości ustalenia przez organy pomocy społecznej prawa do powyższego świadczenia. W konsekwencji niespełnienie wskazanego wymogu wyłącza bezwzględnie i niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, przyznanie zasiłku okresowego w trybie art. 38 ust. 1 u.p.s. Zdaniem Sądu, na gruncie rozpoznawanej sprawy trafnie organy uznały, że w przypadku skarżącej doszło do przekroczenia kryterium dochodowego. Zgromadzony materiał dowody potwierdza bowiem ustalenia, że dochód czteroosobowej rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł łącznie [...] zł ([...] zł świadczenie emerytalne skarżącej + [...] zł wynagrodzenia jej męża + [...] zł zasiłek pielęgnacyjny). Natomiast w czasie orzekania przez organy obu instancji dochód na osobę w rodzinie - w świetle art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358) - nie mógł przekraczać 528 zł, a więc w przypadku rodziny skarżącej kwoty [...]zł ([...] osoby x [...] zł). Zestawienie dochodu rodziny z tą kwotą niewątpliwie dowodzi, że w przypadku skarżącej kryterium dochodowe nie zostało spełnione, gdyż przekroczono je o ponad [...] zł. Oznacza ta zatem, że w niniejszej sprawie nie zaistniała podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia określonego w art. 38 ust. 1 u.p.s.a. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że - jak trafnie zauważył organ odwoławczy - decyzje wydawane w oparciu o powyższy przepis należy zaliczyć do aktów związanych, tj. takich, które nie pozostawiają organowi wyboru rozstrzygnięcia. W przypadku bowiem spełnienia warunków do przyznania zasiłku okresowego organ zobligowany jest do uwzględnienia zgłoszonego w tym zakresie żądania, zaś w przypadku stwierdzenia niewystąpienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 38 u.p.s.a. - do odmowy pozytywnego załatwienia wniosku. Orzekanie w tej mierze nie ma więc charakteru uznaniowego. Skoro na gruncie niniejszej sprawy dochód skarżącej przekracza ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe, zatem decyzja o odmowie przyznania wnioskowanego zasiłku okresowego znajdowała oparcie w przepisach prawa. Wbrew twierdzeniu skarżącej, organy nie zignorowały potrzeb rodziny, skoro pomimo braku podstaw do przyznania zasiłku okresowego, rozważyły też możliwość udzielenia pomocy w innej formie, tj. specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przez szczególnie uzasadniony przypadek należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Przesłanka ta obejmuje zatem zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zdaniem Sądu, zgodzić należy się z organami, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu powyższego przepisu, co zostało należycie wyjaśnione i umotywowane w zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji. Niewątpliwe występująca w rodzinie skarżącej niepełnosprawność syna oraz choroba męża nie różni się od typowej sytuacji innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Nie jest też zdarzeniem nadzwyczajnym czy niecodziennym. Co istotne skarżąca uzyskuje stały dochód i nie wykazała, aby ponosiła takie koszty leczenia, które nie są objęte refundacją przez NFZ, a tym samym, aby nie była w stanie zaspokoić aktualnych potrzeb bytowych, bez otrzymania dodatkowego wsparcia. Powyższego nie dowodzą również załączone do skargi karty leczenia szpitalnego oraz paragony zakupu paliwa. Nie mogły również odnieść zamierzonego skutku zarzuty bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, bowiem kwestie te nie mają wpływu na poprawność podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Nadto wyjaśnienia wymaga, że do kontroli sprawności postępowania administracyjnego służy inny środek prawny, tj. skarga na bezczynność i przewlekłość postępowania. Podsumowując, organy należycie wyjaśniły sprawę i uwzględniły wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, jak i prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy prawa materialnego, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych przez nie decyzji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.