II SA/Sz 1186/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu pisma z żądaniem wykreślenia hipoteki postanawia: odrzucić skargę J. L. w dniu 11 września 2017 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu pisma w sprawie żądania wykreślenia hipoteki. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając że zaskarżonym postanowieniem zwrócono wnioskodawcy pismo z dnia 22 sierpnia 2017 r. w przedmiocie żądania wykreślenia hipoteki ustanowionej dla zabezpieczenia nieopłaconych przez podatnika należności z tytułu składek. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z treści pisma wnioskodawcy wynika, że w istocie jest ono powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wnioskodawca powołuje się bowiem na wygaśnięcie - w jego ocenie - hipoteki i niezgodność między stanem rzeczywistym, a stanem ujawnionym w księdze wieczystej nieruchomości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że wnioskodawca już uprzednio zwracał się o wydanie zaświadczenia stanowiącego podstawę do wykreślenia wpisu hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość objętą księgą wieczystą KW [...]. W ocenie wnioskodawcy hipoteka ta wygasła. Zakład odmówił wydania takiego zaświadczenia z uwagi na treść przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i prowadzone postępowanie egzekucyjne w zakresie zabezpieczonych wpisem należności. Sąd Okręgowy [...] wyrokiem z dnia [...] r. oddalił odwołanie od tej decyzji, a Sąd Apelacyjny w S. wyrokiem z dnia [...] r. oddalił wniesioną apelację. Następnie skarżący składał kolejne pisma w przedmiocie wykreślenia hipoteki i otrzymywał od Zakładu informacje o braku podstaw do dokonania wykreślenia. W dniu 22 sierpnia 2017 r. J. L. złożył pismo nazwane skargą, w treści którego jednak nie wskazał żadnej decyzji lub postanowienia Zakładu, a jedynie zawarł żądanie wykreślenia hipoteki. Natomiast powołane przez stronę pismo Zakładu z dnia 18 sierpnia 2017 r. nie stanowiło decyzji administracyjnej, ale zwykłe pismo skierowane do skarżącego. W tej sytuacji Zakład potraktował pismo skarżącego z dnia 22 sierpnia 2017 r. jako żądanie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie hipoteki, która w ocenie skarżącego wygasła. Właściwym dla takiego żądania jest jednak sąd powszechny, a nie sąd administracyjny lub organ administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Badanie merytorycznej zasadności skargi poprzedza analiza jej dopuszczalności. W tym zakresie Sąd bada przede wszystkim dopuszczalność skargi, to znaczy czy skarga dotyczy przedmiotu objętego właściwością sądu administracyjnego. Właściwość sądu administracyjnego określa przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Nadto, granice kognicji rzeczowej wojewódzkich sądów administracyjnych sprecyzowane zostały w przepisach art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", jak również wynikają ze szczególnych przepisów zawartych w innych aktach prawnych. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996 i 1579), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1947), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. § 2a.Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. § 3. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Wyszczególnienie wymienionych wyżej aktów i czynności jest wyczerpujące (katalog zamknięty), co oznacza, że skarga wniesiona w jakichkolwiek innych przypadkach niż określone powyżej nie podlega właściwości sądów administracyjnych i zostanie odrzucona w myśl art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga dotycząca w istocie kwestii odmowy wydania zgody na wykreślenie wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika nie należy do żadnej z ww. kategorii skarg. Kwestie związane z ustanowieniem lub wykreśleniem hipoteki uregulowane zostały w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2017 r., poz. 1007 ze zm.) dalej "u.k.w.i.h.". Natomiast zgodnie z ustawą z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.) sprawy z zakresu hipoteki i ksiąg wieczystych zastrzeżone są dla sądów powszechnych. A zatem ocena skutków czynności prawnych dokonywanych w postępowaniu egzekucyjnym dla bytu prawnego ustanowionych na nieruchomościach hipotek, w tym hipotek przymusowych zabezpieczających zobowiązania lub zaległości podatkowe, należy do sądów powszechnych prowadzących księgi wieczyste. Stosownie do treści art. 100 u.k.w.i.h. w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Podkreślić należy, że wyrażenie zgody przez wierzyciela na wykreślenie hipoteki jest czynnością cywilnoprawną, a nie działaniem z zakresu administracji publicznej, tym samym nie istnieje decyzyjny tryb załatwiania takich spraw. Jeżeli natomiast wierzyciel hipoteczny nie wywiązuje się ze swoich obowiązków wynikających z ww. przepisu, naraża się na proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 u.k.w.i.h.). W konsekwencji, brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, aby załatwienie sprawy w kwestii wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej miało nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, postanowienia lub innego aktu, czy czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Żądana przez skarżącego czynność ma charakter cywilnoprawny. Tym samym nie sposób przyjąć, że należy do sfery administracji publicznej, nad którą kontrolę sprawują sądy administracyjne. Zaznaczyć też trzeba, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postanowieniu z dnia [...] r. wyjaśnił skarżącemu, że sprawa wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej nie jest sprawą procedowaną w toku postępowania administracyjnego i rozstrzyganą decyzją oraz że do rozpatrzenia tej sprawy nie jest właściwy ani Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ani wojewódzki sąd administracyjny. Ponadto, skarżący został pouczony, że stosownie do treści art. 83 b ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych na ww. postanowienie zażalenie nie przysługuje. Mając powyższe na uwadze, Sąd na postawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. niniejszą skargę odrzucił.