II SA/Sz 1190/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2016 r. zwalniającego B. P. od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie odmawiającego zwolnienia oraz ustanawiającego radcę prawnego w sprawie z Jej skargi na uchwałę Rady Miejskiej w Gryfinie z dnia 1 sierpnia 2016 r. Nr XXV/228/16 w przedmiocie uchylenia uchwały Nr XXIV/208/16 w sprawie zmiany chwały Nr X/94/07 dotyczącej udzielenia bonifikaty od ceny sprzedaży nieruchomości – lokali mieszkalnych stanowiących własność Gminy Gryfino p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Postanowieniem wydanym w dniu 3 listopada 2016 r. referendarz sądowy, rozpoznając wniosek B. P. l w przedmiocie prawa pomocy, zwolnił B. P. od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie odmówił zwolnienia oraz ustanowił radcę prawnego. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że B. P. ma [...] lat, choruje na [...] i złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, celem zaskarżenia uchwały Rady Miejskiej w Gryfinie dotyczącej bezprzetargowej sprzedaży lokali mieszkalnych w budynku, w którym zamieszkuje skarżąca. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że dochody jej i syna wynoszą miesięcznie [...] zł netto, a comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. [...] zł miesięcznie (czynsz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, telefon[...] zł), a wydatki na leki wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Pozostałe wydatki są związane są z utrzymaniem działki pracowniczej ([...] zł rocznie), utrzymaniem samochodu [...] zł miesięcznie na paliwo i [...] zł rocznie pozostałe wydatki), zakupem opału ([...] rocznie). Z wniosku nie wynika, zdaniem referendarza sądowego, by skarżąca znajdowała się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Uzyskiwane przez nią dochody pozwalają na ponoszenie wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb takich jak leczenie czy utrzymanie mieszkania, ale pozwalają także na utrzymanie działki pracowniczej i samochodu. W ocenie referendarza sądowego, w sprawie skargi na uchwałę organu stanowiącego gminy wpis sądowy od skargi wynosi [...] zł, zaś sytuacja majątkowa wnioskodawczyni pozwala na jego opłacenie, a także ewentualnie dalszych kosztów sądowych, w ½ części. Natomiast wniosek o ustanowienie radcy prawnego został uwzględniony z uwagi na wiek i stan zdrowia wnioskodawczyni, a także z uwagi na sytuację finansową. Ustanowienie pełnomocnika procesowego z własnych środków przekracza bowiem możliwości finansowe B. P. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, w którym wskazała, że nie posiada żadnym oszczędności, a jeżeli ma do dyspozycji nadwyżkę nad wydatkami, to pieniądze te są przeznaczone na nieprzewidziane wydatki, m.in. na drobne prezenty dla prawnuków. Zdaniem skarżącej, wydatki na ten cel są w pełni uzasadnione. Z kolei, działka pracownicza utrzymywana jest w celu obniżenia kosztów produktów żywnościowych, natomiast samochód wykorzystywany jest głównie do zawożenia skarżącej na wizyty lekarskie i rehabilitację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sprzeciw od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 3 listopada 2016 r. został wniesiony z zachowaniem ustawowego, 7-dniowego terminu, określonego w art. 259 § 1 P.p.s.a., co uzasadnia jego rozpoznanie przez sąd. Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie Sądu w postanowieniu z dnia 3 listopada 2016 r. referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem, jak wynika z oświadczeń skarżącej dotyczących jej sytuacji rodzinnej i finansowej, jest ona niewątpliwie osobą w zaawansowanym wieku, schorowaną i posiadającą wraz z synem prowadzącym wraz z nią wspólne gospodarstwo domowe miesięczne dochody nieprzekraczające kwoty 3000 zł, jednak zauważyć należy, że dochód ten jest stały i pozwala skarżącej na bieżące regulowanie niezbędnych kosztów utrzymania, w związku z czym sytuacji majątkowej skarżącej nie sposób utożsamiać z sytuacją osób nieosiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Ponadto, co skarżąca sama przyznała w sprzeciwie, zdarza się, że ma do dyspozycji nadwyżkę nad wydatkami, przy czym pieniądze te przeznacza m. in. na drobne prezenty dla prawnuków. W ocenie Sądu, skarżąca, posiadając środki, których nie musi przeznaczyć na bieżące utrzymanie, powinna wykorzystać na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, związanych ze swym udziałem w sprawie, traktując ww. koszty priorytetowo, z uwagi na ich publicznoprawny charakter, a nie przeznaczać je na preferowane przez nią cele, niezwiązane z zaspokajaniem swoich najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu uwzględnił zarówno dochód skarżącej i pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym syna, jak również ciążące na nich zobowiązania. Zestawiając dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym skarżącej z ponoszonymi kosztami, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżąca jest w stanie uiścić tylko część kosztów. Reasumując, Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonywujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zdaniem Sądu, należy przyjąć, że referendarz sądowy prawidłowo zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie odmówił zwolnienia oraz ustanowił radcę prawnego. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2016 r. i orzekł jak w sentencji.