II SA/Sz 1196/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Kierownik Gminnego Ośrodka Opieki Społecznej w S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta S., po rozpoznaniu wniosku z dnia [..] r., odmówił T. K. przyznania zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad M. B. Decyzję wydano na podstawie art. 2, 3, 4 i 6 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 ze zm.), z dniem 1 lipca 2013 r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, a małżonkom rolników w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Wnioskodawczyni od sześciu lat sprawuje opiekę nad niepełnosprawną mamą M.B. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] r. na stałe, jednak nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ od dnia [...] r. ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Świadczenie pielęgnacyjne przyznane wnioskodawczyni decyzją z dnia [...] r. nr [..] wydaną z upoważnienia Wójta S. było przez nią pobierane do dnia [...] r. Decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r., ale z uwagi na uzyskanie prawa do renty rolniczej z dniem [...] r. W związku z tym brak było możliwości przyznania świadczenia dla opiekuna. W odwołaniu od decyzji T. K. podniosła, że przyznany jej zasiłek dla opiekuna osoby niepełnosprawnej został zabrany decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt 27/13 orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 tej ustawy był niezgodny z art. 2 Konstytucji. Na podstawie tego niekonstytucyjnego przepisu organ I instancji pozbawił odwołującą się zasiłku. Specjalną ustawą przywrócono świadczenia tym którym je zabrano i oprócz nowego specjalnego zasiłku pojawił się poprzednio znany zwykły zasiłek opiekuńczy, kwota obu zasiłków jest taka sama i wynosi [...] zł. Otrzymanie tego zasiłku nie wymaga spełnienia kryterium dochodowego, wystarczy, że opiekun nie jest zatrudniony i swój czas przeznacza na opiekę nad niepełnosprawnym bliskim. Wnioski o zaległe świadczenia mogły być składane od [..] r., a zasiłek przysługuje od 1 lipca 2013 r. do dnia wejścia w życie ustawy z 4 kwietnia 2012 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, o ile spełniają oni warunki określone w przepisach sprzed nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem strony w jej przypadku warunki te zostały spełnione i zasiłek winien być jej wypłacony od [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniło, że wnioskodawczyni utraciła prawo do przyznanego jej decyzją z dnia [...] r. świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na okres od [...] r. na czas niekreślony, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, od dnia 1 marca 2013 r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. T. K. decyzją KRUS OR K. z dnia [...] r. nr [...] uzyskała uprawnienie do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w okresie od [...] r., co spowodowało, że organ I instancji uchylił decyzję własną z dnia [..] r. przyznającą jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. Decyzją z dnia [...] r. nr[...] , utrzymaną w mocy przez organ II instancji, ustalił, że pobrane w okresie od [...] r. świadczenie było nienależnie pobrane, a następnie decyzją z dnia [...] r. nr[...] , utrzymaną w mocy przez organ odwoławczy, zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. T. K. ubiega się o przyznanie świadczenia na podstawie ustawy z dnia [...] r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów za okres od [...] r. wraz z ustawowymi odsetkami i od[...] . osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem [...] r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem [...] r. na podstawie decyzji organu, który przyznał jej to świadczenie i niemożliwe jest uznanie, że utraciła je z dniem [...] r. z mocy prawa na podstawie art. 11 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw. Nie było więc możliwe przyznanie jej zasiłku dla opiekuna na podstawie tej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na ww. decyzję T. K. zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez uznanie, że skarżącej nie przysługuje zasiłek dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym M. B. od dnia [...] r. W ocenie skarżącej przyznane jej decyzją z dnia [...] r. świadczenie pielęgnacyjne wygasło z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 lipca 2013 r. Ponadto, stosownie do art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do wymienionych w tym przepisie świadczeń. Prawo do renty rolniczej jaka przysługuje skarżącej od [...] r. nie zostało w tym przepisie wymienione. Nawet gdyby uznać, że pobieranie renty rolniczej uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji nie wydał decyzji uchylającej prawo skarżącej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. nr 567). Ustawa ta określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organy orzekające obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżąca nie należy do takich osób. Faktem jest, że opiekuje się swoją matką będącą osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie ulega również wątpliwości, że decyzją wydaną z upoważnienia Wójta S. z dnia [...] r. nr [...] zostało skarżącej przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu. Jednak, wbrew twierdzeniom strony, decyzja ta nie wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Przepisy te przewidywały, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowają prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia [...] r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa po upływie terminu określonego w art. 11 ust. 1 (po 30 czerwca 2013 r.). Art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw zostały uznane za niezgodne z art. 2 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. (Dz.U.2013.1557). Zgodnie z tym wyrokiem wymienione wyżej przepisy utraciły moc z dniem 16 grudnia 2013 r. Z treści tych przepisów wynika, że utrata prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła z mocy prawa, przepisy ustawy nie przewidywały możliwości wydania decyzji w tej sprawie. Akta administracyjne sprawy nie potwierdzają, by skarżąca utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r., na podstawie przepisów prawa uznanych za niezgodne z Konstytucją, jak twierdziła w odwołaniu od decyzji. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się bowiem decyzja z dnia [...] r. nr [...] wydana z upoważnienia Wójta S., uchylająca z dniem [...] r. decyzję tego organu z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że powodem utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było uzyskanie przez skarżącą z dniem [...] r. prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Art. 17 ust. 5 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 nr 139 poz. 992 z zm.) przewidywał bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Decyzja ta stała się ostateczna. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że decyzją z dnia .[..] r. organ I instancji ustalił, iż pobrane w okresie od [...] r. do [...] r. świadczenie pielęgnacyjne było świadczeniem nienależnie pobranym, a kolejną decyzją z dnia [...] r. zobowiązał skarżącą do zwrot świadczenia. Decyzje te były decyzjami ostatecznymi. W tej sytuacji pogląd skarżącej, że utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie niekonstytucyjnych przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (...) nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. Jak wykazano powyżej, decyzja przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie wygasła z mocy prawa i nie z dniem 1 lipca 2013 r. ale została wyeliminowana z obrotu prawnego na podstawie decyzji Wójta [...] nr [...] z dniem [...] r. W tej sytuacji organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie takich zasiłków. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zauważyć, że przepis ten nie był podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji, nie mógł więc zostać błędnie zastosowany. Wprawdzie organ I instancji przepis ten przywołał w uzasadnieniu swojej decyzji, jednakże ma to związek z wyjaśnieniem podstawy prawnej uchylenia inną decyzją decyzji z dnia [...] r. przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Na podstawie tego przepisu, zgodnie z którym prawo świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, skarżąca utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie decyzji z dnia [..] r. Decyzja ta została wydana po przeprowadzeniu odrębnego postępowania administracyjnego, dlatego zarzuty dotyczące ewentualnego naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mogły być podnoszone w tym postępowaniu. Przedmiotem obecnie rozpoznawanej skargi nie była decyzja uchylająca decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne, ale decyzja odmawiająca przyznania zasiłku dla opiekuna, która nie została wydana na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten nie znajdował zastosowania w niniejszej sprawie. W konsekwencji stwierdzić należało, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, by decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów, o którym stanowi art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy.