II SA/Sz 1199/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta S., na podstawie art. 104 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 10 w związku z art. 12 ust. 1 i art. 9, art. 10, art. 20 ust. 2, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po rozpatrzeniu wniosku I. O., przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – E. N., za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta S., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 2 pkt 10 i art. 27 ust. 2 w zw. z art. 25 i art. 27 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), orzekł o zwrocie należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – E. N., świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...] zł wyliczonymi na dzień 6 listopada 2013 r. za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Łączna kwota do zwrotu za wymieniony okres została ustalona na [...] zł. W uzasadnieniu decyzji, organ powołał się na decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wskazując, że przestała ona obowiązywać z upływem okresu na jaki została wydana. Wobec powyższego, zastosowanie ma art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ wyjaśnił również, że kwota zadłużenia wynikająca z wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego, podlegająca zwrotowi została pomniejszona o wpłaty Komornika Sądowego prowadzącego egzekucję alimentów i zaksięgowana w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 0,00 zł, będącej sumą należności głównej 0,00 zł oraz odsetek od należności głównej 0,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji, P. N. podniósł, że przyznanie I. O. świadczenia za okres od 26 listopada 2012 r. do 23 września 2013 r. było niezasadne, gdyż wymieniona w tym czasie otrzymała od skarżącego tytułem alimentów prawie [...] złotych, odbierając świadczenie należne mu od Skarbu Państwa – Ministra Spraw Zagranicznych na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w sprawie o sygn. akt [...]. Odebranie powyższego świadczenia, zdaniem P. N., zaspokoiło całkowicie jego zobowiązanie alimentacyjne. Po rozpatrzeniu odwołania P. N. od decyzji z dnia [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 27 i 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że w postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. Skoro zatem wypłata przyznanych świadczeń została dokonana na rzecz osoby uprawnionej w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., zatem P. N. jest zobowiązany do zwrotu wypłaconej na rzecz osoby uprawnionej – E. N. – kwoty [...] zł wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji organu I instancji wyniosły [...] zł. P. N. zaskarżył decyzję z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wnosząc, o jej uchylenie. Skarżący podniósł, że wbrew obowiązkowi, organ I instancji nie doręczył mu decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla E. N. Zaznaczył, że I. O. złożyła wniosek o wspomniane świadczenie, przemilczając fakt, że pobrała od skarżącego prawie [...] złotych tytułem alimentów. Dodatkowo, w 2011 r. otrzymała tytułem alimentów kwotę [...] zł. Zdaniem P. N., w zaskarżonej decyzji, Kolegium wskazało podstawy przyznania alimentów, pomijając całkowicie kwestie zarzutów i nie odnosząc się do nich w ogóle i to w sytuacji "kiedy ten fakt ma kluczowe znaczenie dla zasadności przyznania świadczeń". Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 14 stycznia 2015 r., skarżący podtrzymał swoje stanowisko, wskazując dodatkowo, że Komornik Sądowy W. K. w sprawie egzekucyjnej o sygn. akt [...] uzyskał od niego kwotę [...] zł, co spowodowało, że zadłużenie wobec syna E. N. nie tylko zostało spłacone ale także powstała nadpłata w kwocie [...] złotych. To zaś powoduje, że egzekucja była całkowicie skuteczna i brak jest podstaw do żądania zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności jego wykładni. Stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, skutkują wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dała podstawę do jej uchylenia. Przedmiotem kontroli Sądu stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., którą ustalono wobec skarżącego obowiązek zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – E. N., świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w łącznej kwocie [...] zł., na którą składa się kwota należności [...] zł i odsetki [...] zł. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ust. 1, 2 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ustawy). Z kolei w myśl art. 27 ust 2 cytowanej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślić należy, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że organ I instancji ostateczną decyzją z dnia [...] r., na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego – dla osoby uprawnionej – E. N., w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., które zostało wypłacone w łącznej kwocie [...] zł. Powyższe oznacza, że organ I instancji był zobligowany do wydania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego (skarżącego) do zwrotu należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej we wskazanym okresie. Decyzja ta w swej istocie jest rozliczeniem kwot wypłaconych z funduszu osobie uprawnionej do alimentów w czasie trwania okresu świadczeniowego. Zdaniem Sądu, mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie sposób uznać ustaleń organów i i II instancji co do wysokości kwoty podlegającej zwrotowi przez skarżącego za wystarczające. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika jednoznacznie, jaka właściwie należność ogółem została wyegzekwowana od dłużnika alimentacyjnego w spornym okresie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organu I Instancji, wskazano, że kwota zadłużenia wynikająca z wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego, podlegająca zwrotowi została pomniejszona o wpłaty Komornika Sądowego prowadzącego egzekucję alimentów i zaksięgowana w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 0,00 zł, będącej sumą należności głównej 0,00 zł oraz odsetek od należności głównej 0,00 zł, jednakże powyższe nie znajduje potwierdzenia w zgormadzonych dokumentach. W szczególności, stwierdzenie to budzi wątpliwości zważywszy na treść oświadczenia skarżącego o uzyskaniu przez Komornika w drodze egzekucji kwoty [...] zł i treść pisma Komornika z dnia [...]r., w którym wskazano, że I. O. w 2013 r. otrzymała od komornika kwotę [...] zł tytułem zaległych alimentów (na rzecz E. N.) według obliczenia na dzień 30.04.2013 r. oraz, że pismo to zostało sporządzone w uzupełnieniu zaświadczenia wydanego w dniu [...] r. Wspomnianego zaświadczenia Komornika brak jest jednak w aktach wobec czego nie sposób stwierdzić jednoznacznie jakie kwoty i w jakich datach zostały wyegzekwowane od skarżącego tytułem świadczeń alimentacyjnych. W kontekście uzasadnień decyzji obu organów powyższa okoliczność pozostaje niewyjaśniona. Organ odwoławczy uzasadniając wysokość kwoty do zwrotu powtórzył argument organu I instancji, że egzekucja była bezskuteczna, powołując się przy tym na zaświadczenie Komornika z dnia [...] r. i całkowicie pomijając treść pisma Komornika z dnia [...] r. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika też, by podejmował on jakiekolwiek kroki w celu uzyskania i zapoznania się z treścią zaświadczenia Komornika z dnia [...] r. ewentualnie by rozważał potrzebę uzyskania jakiegokolwiek rozliczenia wpłat za sporny okres. Reasumując Sąd uznał, że w prowadzonym przez organy obu instancji postępowaniu administracyjnym, nie dopełniono obowiązków wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz nie odniosły się do wszystkich istotnych kwestii występujących w tejże sprawie. Powyższe stanowi o naruszeniu przez organy orzekające w sprawie, przepisów z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkowało w konsekwencji wydaniem rozstrzygnięcia, które nie zawierało uzasadnienia o pełnej treści, skoro nie zawierało odniesienia się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Biorąc pod uwagę przy tym zakres i wagę dostrzeżonych wadliwości, dla końcowego załatwienia sprawy, konieczne okazało się uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji Kolegium, ale również uchylenie decyzji ją poprzedzającej organu pierwszej instancji. Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącego dotyczącej niezasadnego przyznania I. O. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego – E. N., należy podkreślić, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 2 ustawy nie ma podstaw do badania prawidłowości decyzji o przyznaniu tego świadczenia. Kwestia ta mogłaby być podnoszona w odwołaniu od decyzji z dnia [...] r., jednakże z treści pism skarżącego wynika, że takiego odwołania nie złożył bowiem decyzja nie została mu doręczona. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, stronie, która nie brała udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, przysługuje prawo do wniesienia odwołania wówczas, gdy podmiot ten, któremu organ nie doręczył ani nie ogłosił decyzji, wnosi odwołanie w terminie przewidzianym dla pozostałych stron postępowania, którym decyzję doręczono (patrz wyrok NSA z 16 lipca 2002r., sygn. II SA 2230/00, opubl. w M.Prawn. 2002/20/926). W przedmiotowej sprawie jak wynika z twierdzeń skarżącego - odwołanie nie zostało jednak wniesione, wobec czego rozważana mogłaby być ewentualnie dopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145 i następne K.p.a., jednakże skarżący z takim żądaniem dotychczas nie wystąpił. Odnośnie wskazań co do dalszego postępowania to należy zaznaczyć, że wynikają one wprost z przedstawionych rozważań Sądu. Sprawa ponownie będzie rozpatrywana przez organ, który dokona ponownego jej rozstrzygnięcia, w szczególności uwzględni stan faktyczny istniejący w dacie wydawania decyzji, zgromadzi wszystkie dokumenty niezbędne do prawidłowego rozliczenia wszelkich wpłat dokonanych tytułem należności alimentacyjnych na rzecz E. N., a następnie prawidłowo uzasadni wydane rozstrzygnięcie, zgodnie z regułami procedury. Mając powyższe na względzie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł, jak w pkt I wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wykonalności zaskarżonej decyzji, Sąd orzekł, jak w pkt II wyroku, na podstawie art. 152 P.p.s.a.