II SA/Sz 1203/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz /spr./, Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, przy udziale Prokuratora Prokuratury B. R. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2008 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji dotyczącej wydania prawa jazdy oraz odmowy wydania prawa jazdy I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata W. D. kwotę [...] zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej oraz [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi, wniesionej przez Z. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia [...] ,nr: [...] w sprawie uchylenia decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] o wydaniu Z. D. prawa jazdy kat. B, nr [...] oraz odmowy wydania Z. D. prawa jazdy kat. B. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. II SA/SZ 701/06 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] Nr [...] w sprawie wydania prawa jazdy Z. D. Decyzją z dnia [...], nr: [...] Starosta, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w związku z art. 87 ust. 1, art. 90 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2003 r. Nr 58 ze zm.), po wznowieniu postępowania dotyczącego wydania Z. D. prawa jazdy kategorii B nr [...], nr druku [...] objętego postanowieniem z dnia [...], nr sprawy [...] - po ponownym przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego i uwzględnieniu zajętego przez stronę stanowiska z dnia 1 czerwca 2007 r.: - uchylił decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] o wydaniu Z. D. prawa jazdy kategorii B nr [...], nr druku [...] i jednocześnie - odmówił wydania prawa jazdy. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż postępowanie w sprawie wydania Z. D. prawa jazdy kat. B, wznowione zostało na skutek sprzeciwu prokuratora Prokuratury Okręgowej w S. W toku postępowania karnego prokuratura ustaliła, że Z. D. dysponuje prawem jazdy wydanym w oparciu o sfałszowaną dokumentację z egzaminu państwowego, obejmującą część praktyczną, który miał miejsce w dniu [...]. Organ podał dalej, że w dniu [...] Z. D. wniosła między innymi o: - uwzględnienie wyroku Sądu o sygn. akt II SA/Sz 701/06 z dnia 13 grudnia 2006 r., - włączenie do akt sprawy postępowania karnego sygn. akt [...], - uwzględnienie statusu ww. jako osoby pokrzywdzonej. Starosta [...] podkreślił, że dla powyższej sprawy istotnym jest fakt, iż wskazane w toku postępowania karnego dokumenty, objęte zostały fałszem intelektualnym jakiego dopuścił się R. G., co zdaniem organu, miało istotne znaczenie w sprawie dotyczącej uzyskania przez Z. D. uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. D. podała, że Starosta rozpatrując sprawę na nowo wydał decyzję odmawiającą wydania prawa jazdy jedynie w oparciu o dokumenty zebrane w toku postępowania karnego, objęte fałszem intelektualnym, jakiego dopuścił się R. G. twierdząc, że miało to istotne znaczenie dla uzyskania przez nią uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Zdaniem odwołującej się egzaminator podczas egzaminu nie potrafił jednoznacznie określić "błędów" popełnionych przez nią w trakcie egzaminu praktycznego. W ocenie Z. D. zachowanie egzaminatora nie miało istotnego wpływu na wynik końcowy egzaminu, ponieważ "to jego zachowanie zmusiło mnie do określonego zachowania". Z. D. podkreśliła, że organ I instancji rozpatrując na nowo sprawę nie uwzględnił wyroku Sądu Administracyjnego o sygn. akt II SA/Sz 701/06 z dnia [...] oraz żądań zawartych w piśmie z dnia 1 czerwca 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 90 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 Kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną postępowanie wznawia się, jeżeli dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności, okazały się fałszywe. Podstawą wznowienia postępowania w sprawie wydania Z. D. prawa jazdy kat. B stanowił w przedmiotowej sprawie sprzeciw prokuratora, zgodnie z którym, decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...], została wydana w oparciu o protokół egzaminacyjny z wyniku egzaminu państwowego z prawa jazdy oraz podanie o wydanie uprawnień poświadczające nieprawdę, iż Z. D. zdała egzamin państwowy z wynikiem pozytywnym. Podstawy wydania prawa jazdy określa natomiast art. 90 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z ust. 1 pkt 4 tego przepisu, prawo jazdy otrzymuje osoba, jeżeli zdała z wynikiem pozytywnym egzamin państwowy wymagany dla danej kategorii. Kolegium podniosło dalej, że podstawę wydania stronie prawa jazdy stanowił między innymi protokół z dnia [...] z adnotacją egzaminatora R. G. stwierdzającą, iż Z. D. zdała z wynikiem pozytywnym część praktyczną egzaminu państwowego. W toku postępowania karnego przeprowadzonego przez prokuraturę, zebrano materiał dowodowy wskazujący, że Z. D., po zdaniu w dniu [...] egzaminu teoretycznego z wynikiem pozytywnym, przystąpiła po raz drugi w dniu [...] do egzaminu praktycznego, jednakże podczas jazdy w ruchu drogowym popełniła błędy, które w ocenie egzaminatora, powinny skutkować nie zaliczeniem egzaminu. Prokuratura ustaliła, że wówczas R. G. zasugerował zdającej wręczenie mu korzyści majątkowej w wysokości [...] zł. Po otrzymaniu pieniędzy R. G. sporządził zapis w protokole egzaminacyjnym Z. D., stwierdzający wynik pozytywny egzaminu państwowego. Powyższe poświadczenie nieprawdy umożliwiło Z. D. skuteczne ubieganie się o wydanie prawa jazdy, co nastąpiło w dniu [...]. Z treści decyzji wynika dalej, że Prokurator podała, iż w oparciu o akta sprawy o sygnaturze [...] ustalono, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...] Sąd Rejonowy uznał R. G. za winnego tego, że w okresie od [...] do [...]. w [...], jako egzaminator Wojewódzkiego Centrum Egzaminowania Kierowców, działając w ciągu przestępstw, przyjął korzyści majątkowe od trzydziestu egzaminowanych osób ubiegających się o prawo jazdy łącznie w kwocie [...] zł w zamian za pozytywny wynik egzaminu państwowego na prawo jazdy, między innymi w dniu [...] przyjął od Z. D. kwotę [...] zł. Ponadto R. G. uznany został przez Sąd za winnego tego, że w tym samym czasie i miejscu, działając w ciągu przestępstw, poświadczył w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nieprawdę w protokołach egzaminacyjnych z wyników egzaminu państwowego na prawo jazdy oraz podaniach o wydanie uprawnień, stwierdzając w nich pozytywny wynik egzaminu państwowego na prawo jazdy m.in. w odniesieniu do Z. D. Powyższa okoliczność potwierdzona została załączonym do sprzeciwu wyciągiem z wyroku Sądu Rejonowego, z którego w sposób oczywisty wynika, że egzaminujący R.G. dopuścił się fałszu intelektualnego umożliwiając tym uzyskanie przez Z. D. uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez Z. D. w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że przy rozpatrywaniu sprawy przez Starostę zasadne było stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, iż "Dla powyższej sprawy istotnym jest fakt, że wskazane w toku postępowania karnego dokumenty objęte zostały fałszem intelektualnym jakiego dopuścił się R. G. co miało istotne znaczenie w sprawie dotyczącej uzyskania przez Z. D. uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi". Kolegium podkreśliło, iż postępowanie administracyjne w sprawie wydania prawa jazdy jest odrębnym postępowaniem od postępowania karnego. W postępowaniu administracyjnym organ administracyjny nie przesądza o związku strony z przestępstwem, orzeka natomiast na podstawie posiadanych dowodów, ustalając, czy istnieją przesłanki do wydania stronie prawa jazdy, czy też takie przesłanki nie istnieją. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż w związku z niezdaniem przez stronę egzaminu państwowego na prawo jazdy, brak jest podstaw do wydania jej prawa jazdy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. D. podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując na nowo jej skargę wydało decyzję jedynie w oparciu o dokumenty zebrane w toku postępowania karnego objętego fałszem intelektualnym, jakiego dopuścił się R. G. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu [...] pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na zasadzie prawa pomocy, które to koszty nie zostały uiszczone w części ani w całości. Prokurator Okręgowy wniósł także o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonych do sądu administracyjnego aktów administracyjnych (ostatecznych decyzji, postanowień) polega na badaniu ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego mającymi zastosowanie w konkretnej sprawie. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt w istotny sposób narusza prawo, sąd - stosownie do wskazań art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność ( w zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa). W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala (art. 151 ww. ustawy ). Zgodnie z art.134 § 1 i art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, a nadto stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia . Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem i w wyżej wskazanych granicach nie dostarczyła podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły uchybienia i w związku z tym skarga została oddalona. Decyzje administracyjne mogą być dotknięte różnego typu wadami. Część z nich stanowi wady nieistotne, które mogą być usunięte w drodze uzupełnienia, sprostowania, wyjaśnienia. Oprócz tego istnieją jednak wady istotne wymienione w art. 145 § 1, 145a § 1 oraz w art. 156 § 1 Kpa. Mają one różny charakter, wywierają w związku z tym odmienne skutki. Wady z art. 145 § 1 i 145a § 1 są istotnymi wadami postępowania. Nie jest jednak wiadome, jaki skutek wywarły one na decyzję administracyjną. Mogą spowodować więc jedynie wzruszalność decyzji. Dlatego też, wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy w celu sprawdzenia, czy jakaś z wad postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia. Instytucja wznowienia ma więc charakter nadzwyczajny. Dotyczy bowiem kontroli prawidłowości wydanej decyzji ostatecznej. Przesłanki wznowienia postępowania określone są w sposób enumeratywny i mają charakter obligatoryjny. Enumeratywne wyliczenie przesłanek wznowienia powoduje, iż przyczyny wznowienia ograniczone są jedynie do tych wymienionych w art. 145 § 1 i 145a Kpa. Z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynikającą z art. 16 § 1 Kpa wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter zwężający. Z kolei ze względu na obligatoryjny sposób sformułowania przyczyn wznowienia organ nie dysponuje tutaj uznaniem administracyjnym. Jedną z przesłanek wznowienia, wynikającą z art.145 § 1 pkt 1 Kpa i zastosowaną w niniejszym postępowaniu, jest istnienie związku przyczynowego między dowodami, które okazały się fałszywe, a istotnymi dla sprawy okolicznościami faktycznymi. Wznowienie postępowania na tej podstawie ograniczone jest wystąpieniem łącznym warunków: - w postępowaniu dowodowym prowadzonym w danej sprawie administracyjnej miało miejsce wystąpienie fałszywego dowodu, - sfałszowanie dowodu jest potwierdzone w orzeczeniu sądu lub innego organu, - fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Z uwagi na szerokie pojęcie dowodu, wynikające z art. 75 § 1 Kpa, fałsz dowodu może przejawiać się nie tylko w fałszywych dokumentach, zeznaniach świadków i opiniach biegłych, ale też w fałszu innych dowodów. Fałsz ten może przybierać przy tym formę fałszu materialnego, a więc co do formy dokumentu, jak i intelektualnego co do treści dokumentu, gdy jego forma jest autentyczna. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z akt sprawy, prawomocnym wyrokiem z dnia [...]. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy uznał R. G. za winnego tego, iż od [...] do [...] w S., jako egzaminator Wojewódzkiego Centrum Egzaminowania Kierowców w S., działając w warunkach ciągu przestępstw, przyjął korzyści majątkowe od trzydziestu egzaminowanych osób ubiegających się o prawo jazdy w łącznej kwocie [...] zł w zamian za pozytywny wynik egzaminu państwowego z prawa jazdy (części teoretycznej, bądź praktycznej), tj. za czynność sprzeczną z prawem, w tym w dniu [...] przyjął od Z. D. kwotę [...] zł, tj. popełnienia czynu kwalifikowanego z art. 228 § 1 i 3 Kk w zw. z art. 91 § 1 Kk. Nadto Sąd uznał wymienionego za winnego tego, iż w tym samym czasie i miejscu, działając w warunkach ciągu przestępstw, poświadczył w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nieprawdę w protokołach egzaminacyjnych z wyników egzaminu państwowego na prawo jazdy oraz podaniach o wydanie uprawnień, stwierdzając w tych dokumentach pozytywny wynik egzaminu z prawa jazdy m.in. w odniesieniu do Z. D., tj. popełnienia czynu kwalifikowanego z art. 271 § 1 i 3 Kk w zw. z art. 91 § 1 Kk. Natomiast zgodnie z art. 72 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 1992 r. Nr 11, poz.41 ze zm.) prawo jazdy mogła uzyskać osoba, która miała wymaganą sprawność fizyczną i psychiczną, umiała czytać i pisać, odbyła odpowiednie przeszkolenie i wykazała się niezbędnymi kwalifikacjami oraz osiągnęła wymagany dla danej kategorii wiek. Wydane na podstawie art. 4 tej ustawy zarządzenie nr 110 Ministra Komunikacji z dnia 28 grudnia 1983 r. w sprawie postępowania związanego z wydawaniem, zatrzymywaniem, cofaniem i przywracaniem uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi, rowerami, motorowerami i pojazdami zaprzęgowymi oraz wzorów stosowanych przy tym dokumentów (Dz. Urz. Min. Kom. Nr 16, poz. 129) między innymi określało dokumenty niezbędne do wydania prawa jazdy, a w tym poświadczające ukończenie odpowiedniego rodzaju szkolenia. W oparciu o powyższe przepisy i zgromadzone dokumenty Kierownik Urzędu Rejonowego w dniu [...] podjął decyzję w sprawie wydania prawa jazdy Z. D. Wśród dokumentów będących podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy znajdował się protokół nr [...] z dnia [...] z adnotacją egzaminatora R. G. stwierdzającą, że Z. D. zdała z wynikiem pozytywnym część praktyczną egzaminu państwowego kat. B. Jak wykazano wcześniej Sąd w wyroku z dnia [...] uznał, iż egzaminator R. G. poświadczył nieprawdę między innymi w protokole egzaminacyjnym z wyniku egzaminu Z. D. W świetle powyższego spełnione zostały wszystkie warunki do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 Kpa. Celem wznowionego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi wadami i usunięcie ewentualnych wadliwości zakończonego postępowania zwykłego, ustalenie, czy i w jakim zakresie wadliwość postępowania zwykłego wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwykłym, oraz w razie stwierdzenia określonej wadliwości decyzji dotychczasowej doprowadzenie do jej uchylenia i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy albo stwierdzenie, że decyzja dotychczasowa wydana została z określonym naruszeniem prawa (art. 151 § 1 pkt 1 i 2 i § 2 Kpa). Zgodnie z obowiązującymi przepisami art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) prawo jazdy otrzymuje osoba, jeżeli: 1) osiągnęła wymagany dla danej kategorii wiek; 2) uzyskała orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem i orzeczenie psychologiczne o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem, o ile jest ono wymagane; 3) odbyła wymagane dla danej kategorii szkolenie; 4) zdała z wynikiem pozytywnym egzamin państwowy wymagany dla danej kategorii; 5) przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez co najmniej 185 dni w każdym roku kalendarzowym ze względu na swoje więzi osobiste lub zawodowe albo przedstawi zaświadczenie, że studiuje od co najmniej sześciu miesięcy. Zarówno więc przepisy ustawy obowiązującej w dniu wydawania Z. D. decyzji przyznającej prawo jazdy, jak i przepisy obowiązujące w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, przewidywały wymóg zdania z wynikiem pozytywnym egzaminu w zakresie prawa jazdy wymaganego dla danej kategorii. Sfałszowanie dokumentów potwierdzających zdanie z wynikiem pozytywnym praktycznej części egzaminu na prawo jazdy spowodowało, iż istotne ustalenia w sprawie o wydanie prawa jazdy Z. D. zostały oparte na nieprawdziwych dowodach, co uzasadniało konieczność wzruszenia ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...], a także, w świetle cytowanych powyżej obowiązujących przepisów prawa, stanowiło podstawę odmowy przyznania Z. D. prawa jazdy kategorii B. W powyższym stanie faktycznym i prawnym jest istotne to, że wymagany przepisami prawa, dokument potwierdzający umiejętności skarżącej prowadzenia pojazdów został sfałszowany. W tej sytuacji rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest prawidłowe. W tym stanie rzeczy uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie w pkt II wyroku wydano na podstawie §18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).