II SA/Sz 121/09

Dnia 20 maja 2009 r. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk Meder, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak – Siuda /spr./, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. ,Nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę Decyzją z dnia [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 14 października 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. Nr 139, poz. 993 z 2006 r. ze zm.) Prezydent [...] orzekł o wymeldowaniu H. D. z lokalu położonego przy ul. [...]. Postępowanie w przedmiotowej sprawie wszczęte zostało na skutek wniosku M. D. z dnia [...] o wymeldowanie H. D. – ojca - z pobytu stałego w lokalu nr [...] położonym przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu H. D. z pobytu stałego w spornym lokalu. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem H. D. wniósł odwołanie do Wojewody [...], załączając kopię pozwu o przywrócenie praw do lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ul. [...], złożonego w dniu [...] do Sądu Rejonowego [...]. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...], nr [...] zawiesił postępowanie odwoławcze do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie przywrócenia naruszonego posiadania a następnie postanowieniem z dnia [...], nr [...] podjął postępowanie, wskazując, że Sąd Rejonowy [...] przekazał ww. pozew H. D. właściwemu miejscowo i rzeczowo Sądowi Okręgowemu [...], który zakwalifikował go jako sprawę dotyczącą odwołania darowizny. Następnie, z uwagi na konieczność zaktualizowania materiału dowodowego, decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Przechodząc do oceny stanu faktycznego sprawy organ I instancji wskazał, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, że sporny lokal jest własnością M. D. (akt notarialny Rep A nr [...] z dnia [...] umowa darowizny). Z pism z Komendy Powiatowej Policji [...] wynika, że skarżący nie zamieszkuje w ww. lokalu, nie występował także o udzielenie pomocy ani nie zgłaszał faktu utrudniania zamieszkiwania. Na podstawie informacji uzyskanych z Prokuratury Rejonowej ustalono, że fakty utrudniania zamieszkiwania H. D. zgłaszał w grudniu [...] a sprawa została zakończona odmową wszczęcia dochodzenia. H. D. zapoznając się z materiałami dowodowymi zgromadzonymi w przedmiotowej sprawie oświadczył, że nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od [...]. Z uwagi na brak w zgromadzonym materiale dowodów, że M. D. utrudniała skarżącemu zamieszkiwanie w ww. lokalu, opuszczenie lokalu przez H. D. należało uznać za dobrowolne. Dalej organ wskazał, że jedyną przesłanką wymaganą do wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się przez osobę której postępowanie dotyczy, a podstawowym obowiązkiem organów ewidencji ludności jest dbałość o zgodność zapisów w dokumentach o ewidencji ludności ze stanem faktycznym, zatem utrzymanie zameldowania H. D. w lokalu w którym faktycznie nie zamieszkuje byłoby niezgodne z prawem. Kwestionując tą decyzję H. D. podniósł, iż została ona wydana z naruszeniem prawa i kłamliwie uzasadniona. W ocenie skarżącego organ I instancji nie uwzględnił jego pozwu o odwołanie darowizny jako czynności podejmowanych przez niego o przywrócenie praw do przedmiotowego lokalu oraz pominął uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego [...]. Dodatkowo wskazał, że nie przebywa w miejscu stałego pobytu, ponieważ córka wymieniła zamki w drzwiach, a kwestionowana decyzja pozbawiła go stałego miejsca zamieszkania. Zdaniem skarżącego, jeżeli eksmituje się kogokolwiek z lokalu mieszkalnego to należy przyznać mu lokal zastępczy, czego w jego przypadku nie uczyniono skreślając go tym samym z listy mieszkańców. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podał, że do wymeldowania osoby z pobytu stałego konieczne jest spełnienie przesłanek art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z postępowania przeprowadzonego w rozpoznawanej sprawie wynika, że H. D. w lokalu przy ul. [...] nie zamieszkuje i nie posiada do niego tytułu prawnego (w [...] darowizna na rzecz córki). Skarżący sporny lokal opuścił w [...] wyprowadzając się do swojej żony, u której przebywał do [...]. Tym samym z chwilą zamieszkania u żony winien był wymeldować się z lokalu przy ul. [...]. W [...] po rozstaniu z żoną H. D. usiłował wrócić do miejsca stałego zameldowania ale sprzeciwiała się temu córka. Z przeprowadzonych ustaleń wynika, że skarżący przebywał w spornym lokalu z różną częstotliwością, natomiast nocował sporadycznie. Liczne konflikty z córką, która utrudniała mu zamieszkiwanie znalazły finał w Sądzie Rejonowym [...], który wyrokiem z dnia [...] uniewinnił Ją, a więc nie można uznać, że to zachowanie córki było przyczyną opuszczenia lokalu przez skarżącego. Ostatecznie w [...] H. D. opuścił lokal przy ul. [...] i zamieszkał w wynajętym mieszkaniu. Dodatkowo organ wskazał, że z uwagi na konflikt z córką i jej sprzeciw wątpliwym jest czy próby powrotu podjęte przez skarżącego w [...] i jego pobyt w lokalu przy ul. [...] można traktować jako legalny. Sam fakt zameldowania nie uprawnia do przebywania w danym lokalu, a przebywanie w nim bez zgody właściciela może zostać potraktowane jako naruszenie miru domowego. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych tylko pobyt legalny, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem uprawnia do korzystania z lokalu i zameldowania się w nim. Odnośnie zarzutu nieuznania przez organ podjętych przez skarżącego kroków prawnych o odwołanie darowizny spornego lokalu, za działania zmierzające do przywrócenia jego posiadania, organ wskazał, iż są to dwa różne postępowania. W pierwszym przypadku chodzi o rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej praw własnościowych do lokalu, a w drugim sąd orzeka o przywróceniu osobie prawa korzystania z lokalu, jeżeli została ona prawa tego bezprawnie pozbawiona, nie ma to związku z prawem własności tego lokalu. Skarżący podnosił, że zmuszony był opuścić sporne mieszkanie przez negatywne zachowanie córki. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że jeżeli osoba która opuściła lokal nie z własnej woli, nie podejmowała kroków prawnych w celu odzyskania jego posiadania i w sprawie tej nie toczy się postępowanie o przywrócenie posiadania lokalu ani postępowanie przed organami ścigania o utrudnianie jej zamieszkiwania to brak jest podstaw odmowy wymeldowanie takiej osoby. W przedmiotowej sprawie skarżący nie występował do Sądu o przywrócenie utraconego posiadania lokalu lecz jedynie o odwołanie jego darowizny na rzecz córki. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Wojewoda podał, że decyzja o wymeldowaniu skarżącego z lokalu potwierdza jedynie fakt wcześniejszego opuszczenia przez niego lokalu i nie jest ona podstawą do usunięcia z lokalu, ponieważ czynności takie mogą być podjęte jedynie przez uprawniony organ na mocy prawomocnego wyroku nakazującego opuszczenie lokalu. Również sprawy związane z przydziałem mieszkań nie mogą być rozstrzygane na podstawie przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż należą do odrębnego zakresu działań gmin. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, kwestionowanej decyzji H. D. zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 7, 8 i 77 K.p.a. Dalej przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podnosząc m.in., że pogląd organu odwoławczego, że postępowanie o odwołanie darowizny jest odrębnym postępowaniem od postępowania o przywrócenie naruszonego posiadania jest błędny, a przedstawiane przez niego dowody o korzystaniu ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu nie zostały potraktowane przez organ jako materiał dowodowy. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] skarżący podniósł, że w [...] nie opuścił mieszkania przy ul. [...] dobrowolnie, lecz spowodowane to zostało agresywnym zachowaniem córki. Chcąc uniknąć dalszych konfliktów oraz za namową policjantów skarżący w dniu [...] zamieszkał w wynajętej kawalerce, gdzie mieszka do dnia dzisiejszego. Dalej skarżący podał, że pozbawienie go stałego miejsca zameldowania uniemożliwi mu funkcjonowanie, powodując problemy m.in. z płaceniem podatków, rejestracją pojazdu, prowadzeniem konta bankowego itp. W odpowiedzi organ podtrzymał swoje rozstrzygnięcie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej a kontrola ta – w myśl art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Badając te przesłanki Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) mogłoby stanowić przesłankę do jej uchylenia. Należy zaznaczyć, że zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Zgodnie z treścią przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Stosownie zaś do art. 15 ust. 2 ww. ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu - nieprzebywanie w lokalu. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego, czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu (wyroki NSA z dnia 17 marca 2003r., sygn. akt VSA 2323/02;LEX nr 159183, z dnia 17.09.2003 r. sygn. akt V SA 402/03,LEX 159179, z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX 50123). Jednocześnie jednak, w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela, to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (wyroki NSA w sprawach o sygn. akt V SA/1424/99, V SA 108/00). Nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że bezspornym jest, że H. D. opuścił miejsce stałego zameldowania w lokalu położonym przy ul. [...]. Natomiast zasadniczą kwestią jest ustalenie, czy opuszczenie miejsca stałego zamieszkania przez skarżącego miało charakter dobrowolny. Skarżący twierdzi, że nie przebywa w miejscu stałego pobytu, ponieważ córka wymieniła zamki w drzwiach, uniemożliwiając mu wejście do lokalu. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organy obu instancji uznały, że w rozpoznawanej sprawie można przyjąć, ze opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez H. D. miało charakter dobrowolny w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uznano tak opierając się o materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie. Jak ustalono H. D. w [...] opuścił lokal przy ul. [...] przeprowadzając się do swojej żony na [...] gdzie przebywał do [...]. W [...] usiłował wrócić do miejsca stałego zameldowania, jednak sprzeciwiała się temu właścicielka lokalu M. D. H. D. zamieszkał jednak w spornym lokalu, lecz nocował tam sporadycznie, ostatecznie wyprowadzając się w [...] do wynajętego mieszkania. Skarżący wielokrotnie podnosił, że nie opuścił miejsca zameldowania dobrowolnie, lecz został zmuszony do tego przez córkę, która utrudniała mu zamieszkiwanie w lokalu, m.in. wyrzucała jego rzeczy, nie pozwalała korzystać z urządzeń sanitarnych. Te nieporozumienia i awantury zmusiły go do opuszczenia lokalu. W sprawie tej prowadzone było postępowanie karne przeciwko M. D., jednak prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] została ona uniewinniona, co oznacza, że roszczenia i zarzuty skarżącego okazały się bezpodstawne. Również Prokuratura Rejonowa [...] pismem z dnia [...] poinformowała, że H. D. nie zgłaszał faktu utrudniania mu zamieszkiwania, jedynie w dniu [...] złożył zawiadomienie o niezgodnych z prawem działaniach jego córki, jednak sprawa ta została zakończona odmową wszczęcia dochodzenia. Powyższe postanowienie jest prawomocne. Skarżący nie może powoływać się zatem na bezprawne działania córki zmierzające do zmuszenia go do opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Z ustaleń organu wynika również, że H. D. nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, ponieważ nie występował do Sądu o przywrócenie mu utraconego posiadania lokalu a jedynie o odwołanie darowizny lokalu na rzecz córki. Działań tych nie można uznać za czynności o przywrócenie posiadania lokalu, lecz jedynie o przywrócenie prawa do tego lokalu i w sytuacji nawet, gdy Sąd uzna odwołanie darowizny za skuteczne, nie będzie to równoznaczne z tym, że skarżący będzie tam zamieszkiwał, co jest koniecznym warunkiem zameldowania. Dodatkowo należy wskazać, że już zachowanie skarżącego polegające na opuszczeniu lokalu w [...] stanowiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Skoro zatem skarżący opuścił lokal przy ul. [...] i do chwili obecnej w nim nie zamieszkuje, to stanowisko Wojewody, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały jest w zupełności trafne. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, dotyczącego niezapewnienia mu lokalu zastępczego, należy zaznaczyć, że orzekając o wymeldowaniu organ nie przesądza o prawie do lokalu, ani tym bardziej, nie jest zobowiązany do zapewnienia osobie wymeldowanej lokalu zastępczego. W ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy administracji słusznie uznały, iż spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Utrzymywanie zameldowania w miejscu gdzie skarżący nie przebywa byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej. Reasumując, należy stwierdzić, że w świetle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa, a przytoczona argumentacja organu odwoławczego w pełni zasługuje na uwzględnienie. Organy rozpoznające sprawę wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując oceny zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Podnoszone natomiast w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.