II SA/Sz 121/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. 1. Pismem z dnia [...] września 2020 r., I. B. (dalej zwany "Skarżącym"), zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z wnioskiem o przyznanie zasiłku z przeznaczeniem na zakup opału i środków czystości. 2. Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], Burmistrz T. odmówił przyznania Skarżącemu zasiłku celowego. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Organ I instancji jako główny powód odmowy wskazał brak współdziałania Strony z pracownikiem socjalnym. Organ ten dodał, że źródłem utrzymania wyżej wymienionego jest dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł oraz że Skarżący nie figuruje w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba bezrobotna, ponieważ nie stawił się w wyznaczonym terminie celem potwierdzenia "gotowości zawodowej". Ponadto z ustaleń Organu I instancji wynika, że od wielu lat Strona pozostaje osobą bierną zawodowo. Nie czyni żadnych starań, aby tę sytuację zmienić. Potrzeby życiowe i mieszkaniowe zaspokaja korzystając z regularnie otrzymywanej pomoc od swojej matki, która uiszcza opłaty za media oraz zakupuje żywność. Organ ten wskazał, że Skarżący zmaga się z uzależnieniem od alkoholu i zgodnie z Postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z 2012 roku winien był podjąć leczenie, czego nie uczynił do dziś. Po przywołaniu przepisów materialnoprawnych art. 39 ust. 1 i 2 normującego instytucję zasiłku celowego oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 dotyczącego kryteriów przyznawania tego rodzaju pomocy, znajdujących się w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Organ ten wskazał, że po stronie Skarżącego, z uwagi na art. 2 ust. 1 i art. 3 cyt. wyżej ustawy nie wystąpiły okoliczności uzasadniające decyzję pozytywną, mimo iż Strona kryterium dochodowe w świetle art. 8 przywołanej ustawy bezspornie spełnia. Burmistrz wyjaśnił, że podejmując merytoryczną decyzję w sprawie świadczeń z pomocy społecznej organ rozpatrujący wniosek poza spełnieniem kryterium dochodowego oraz występowaniem przynajmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 1-15 cyt. ustawy, uwzględnił inne równie istotne elementy między innymi stopień zaangażowania Strony w kierunku usamodzielnienia, wykorzystania własnych możliwości i uprawnień zmierzających w kierunku poprawy trudnej sytuacji ekonomicznej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im środków na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji, pod rygorem odmowy przyznania świadczeń, o które wystąpili. Powołując się na judykaturę dodał, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący nie zgadzając się z jej treścią podniósł, że zarzuty o braku współpracy są nie do przyjęcia. Ponadto zwrócił uwagę na okoliczność, że od dwóch lat bezskutecznie zwracał się o pomoc nie otrzymując jej. 4. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020, poz. 256 ze zm. – dalej zwanej "K.p.a."), w związku z art. 2., art. 11 ust. 2 oraz art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej zwanej "u.p.s."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, przywołując art. 39 u.p.s., że zasiłek celowy, którego domaga się Skarżący, winien być jedynie przejściowym uzupełnieniem budżetu domowego i nie może stanowić stałego źródła utrzymania i zaspokajania potrzeb osób zgłaszających się po pomoc społeczną, a decyzja wydawana w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że mimo stwierdzenia istnienia przesłanek w nim wymienionych, Organ I instancji może (ale nie musi) przyznać pomoc. Dodał, przywołując treść art. 11 ust 2 u.p.s., że rozpoznając wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien również uwzględnić m.in. współudział osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu Jego trudnej sytuacji życiowej. Kolegium wskazało, że przez współdziałanie z pracownikiem socjalnym, nie można jednak uznać sytuacji, jak to określił Odwołujący się, w której od kilku lat zwraca się o udzielenie mu pomocy społecznej. Zdaniem tego Organu, nie jest to współudział tylko, w sytuacji Strony, wysuwanie roszczeń o przyznanie mu tej pomocy. Za współudział w wyjściu z trudnej sytuacji życiowej, w przypadku Wnioskodawcy można by było uznać np. podjęcie pracy zawodowej lub choćby próby jej podjęcia, wykonywanie prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, czy też podjęcie leczenia na oddziale terapii uzależnień, którego pomimo postanowienia sądu z 2012 roku do tej pory nie rozpoczął. W ocenie Organu odwoławczego, z akt sprawy wynika, że Skarżący od kilku już lat wykazuje jedynie, z własnej woli i z własnego wyboru, bierną i roszczeniową postawę, co w sytuacji spełnienia przesłanek do objęcia go pomocą socjalną uzasadnia odmowę przyznania wskazanego we wniosku zasiłku celowego. Końcowo Kolegium, w braku aktywności na tym polu, co stwierdzono na podstawie akt sprawy, zwróciło uwagę Organowi I instancji na inne formy pomocy, o których mowa w art. 45 i 46 u.p.s., a także w przepisach o promocji zatrudnienia i rynku pracy oraz że Organ niższego stopnia nie odniósł się do eksponowanego przez Stronę złego stanu zdrowia. 5. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, Skarżący wskazał, że zarzuty jakoby nie współpracował z OPS w T. nie są potwierdzone żadnym dokumentem, ani protokołem w sprawie. Nadmienił, że jego sytuacja jest dramatyczna, gdyż od kilku miesięcy nie otrzymuje żadnej pomocy od rzeczonej instytucji pomocy społecznej, dlatego też skargę uznał za zasadną. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Organu I instancji. 6. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Skarga okazała się niezasadna. 7. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 – j.t.), według kryterium zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do przekonania, że akt ten nie narusza przepisów prawa w taki sposób, że konieczne byłoby jego wyeliminowanie z obiegu prawnego. Przedmiotem skargi w badanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą Organ ten utrzymał w mocy decyzję Burmistrza T. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. 8. Na wstępie należy nakreślić ramy prawne sprawy wyjaśniając, że wskazane przez Skarżącego we wniosku świadczenie jest przyznawane w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust.1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma zatem rację Organ wskazując, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że osoba z niej korzystająca powinna w pierwszej kolejności starać się zaspokoić swoje potrzeby w oparciu o własne środki. Dalej wyjaśnić należy, że pomoc społeczna, z zasady kierowana do osób znajdujących się w trudnej sytuacji, przyznawana jest z uwzględnieniem zasad, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej. Przepisy tej ustawy określają zarówno rodzaj świadczeń, którymi państwo może wesprzeć swoich obywateli, jak również krąg osób uprawnionych do skorzystania z określonych w ustawie form pomocy. Jednym z podstawowych kryteriów kwalifikacji osób ubiegających się o pomoc jest kryterium dochodowe, które pozwala na ustalenie, czy wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania pomocy oraz jakiego rodzaju pomoc i w jakiej wysokości może zostać przyznana. Na podstawie art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Aktualne kwoty kryteriów dochodowych są ustalane na podstawie art. 9 u.p.s. Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1358) kwota kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, a taką osobą jest Skarżący, wynosi [...] zł, co w sprawie nie było objęte sporem. Zgodnie z treścią poszczególnych jednostek redakcyjnych art. 39 u.p.s.: 1. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. 2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. 3. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. 4. Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego. W myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. 9. Wskazywane we wniosku świadczenie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że jego przyznanie jest uzależnione od uznania organu, zarówno co do samego przyznania zasiłku, jak i jego wysokości. Uzależnienie przyznania świadczenia od uznania organu nie oznacza jednak ani prawa "łaski" organu ani dowolności. Organ działa bowiem na podstawie i w granicach prawa co oznacza, że nawet w sytuacji stosowania uznania administracyjnego w ramach prawa musi się poruszać (ustrojowego, materialnego i procesowego). Do tego organ powinien bowiem wytłumaczyć stronie dlaczego nie uwzględnił jej wniosku. Rzeczą Sądu w tym przypadku jest zbadanie, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Analiza przedstawionych akt sprawy, zdaniem Sądu, prowadzi do wniosku, że Organ I instancji zbadał sytuację Skarżącego i słusznie uznał, że pomimo tego, iż spełnia On kryterium dochodowe, zasadnym jest nieuwzględnienie Jego wniosku. Motywy tego rozstrzygnięcia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji Organu I instancji, który jednocześnie wytłumaczył Skarżącemu z jakich powodów jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony. W szczególności Organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie okoliczności decydujących o dopuszczalności przyznania wnioskowanego świadczenia w zakresie ustalenia, czy brak współpracy Skarżącego z Organem pomocy społecznej nosił cechy złej woli oraz czy sytuacja życiowa Skarżącego spełnia przesłanki wskazane w art. 2 ust. 1 u.p.s. 10. W ramach ostatniego z wyżej wymienionych zagadnień Organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do ustalenia, czy sytuacja, w której znalazł się Skarżący, spełnia przesłanki do uznania jej za trudną sytuację życiową, której pokonanie jest niemożliwe przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Odnotować bowiem należy, że Organ ten ustalił w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] października 2020 r., znajdującym wyraz w kwestionariuszu z tego dnia, brak zobowiązań ciążących na Skarżącym. Faktyczne miesięczne koszty utrzymania mieszkania oraz żywności, w myśl tych ustaleń, Skarżący nie ponosi, ponieważ w całości pokrywa je Jego matka. Istniały zatem podstawy do stwierdzenia, że Skarżący co prawda nie dysponuje zasobami (oszczędnościami) pozwalającymi na pokrycie kosztów zakupu żywności czy opału, natomiast Jego postawa skutkować powinna odmową przyznania wnioskowanego świadczenia jako niezgodna z celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 ust. 1 u.p.s. W tym względzie należy zdaniem Sądu uznać, że ustalenia Organu I instancji wskazujące na okoliczności niepodjęcia przez Skarżącego od roku 2012 leczenia odwykowego oraz skreślenia z ewidencji osób bezrobotnych z uwagi na niestawienie się w wymaganym terminie co nastąpiło na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2019 r. poz. 1482 ze zm.), za wystarczające do przyjęcia, że zaszły przesłanki do zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. Podkreślenia wymaga, że w działaniach Skarżącego nie można dostrzec, jak słusznie to eksponowały Organy, aktywnego poszukiwania rozwiązania swojej sytuacji w miarę posiadanych możliwości, a podejmowana przez Skarżącego aktywność na polu wyłącznie uzyskania świadczeń socjalnych, jak to słusznie zauważył Organ odwoławczy, nie może być za taką uznana. Zaznaczyć jednak należy, że sygnalizowany przez Kolegium brak wyjaśnienia złej sytuacji zdrowotnej Strony nie koresponduje z oświadczeniem Skarżącego, który podczas wywiadu środowiskowego określił się jako osobę zdrową (vide. Rubryka nr 11, strona 4 kwestionariusza z dnia [...] października 2020 r.). 11. Mając na względzie powyższe rozważania, zdaniem Sądu, nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, a uzasadnienie decyzji spełnia wymagania stawiane w art. 107 § 3 K.p.a. Podobnie w decyzji Organu II instancji Sąd nie dopatrzył się uchybień skutkujących koniecznością wyeliminowania tego rozstrzygnięcia z obiegu prawnego. 12. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi. 13. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 przywołanej wyżej ustawy.