II SA/Sz 121/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] września 2021 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta D. ustalił, iż świadczenia pielęgnacyjne wypłacone Ł. S. (dalej: Skarżący) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem — A. S. za okres od dnia [...] listopada 2020r. do dnia [...] lipca 2021r. w kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Na mocy powyższej decyzji organ administracji zobowiązał też Skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami za zwłokę. Uzasadnieniem powyższego rozstrzygnięcia było ustalenie, iż Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia [...] października 2020 r. orzekł, że miejsce pobytu dziecka jest przy matce. W ocenie Burmistrza od dnia uprawomocnienia się powyższego wyroku, tj. od dnia [...] listopada 2020 r., nie przysługiwało stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący podnosił, że pomimo rozwodu jego prawa rodzicielskie nie zostały w żaden sposób ograniczone. W wyroku jest zapis o pobycie dziecka przy matce, jednak w żaden sposób nie zmieniło to relacji Skarżącego z córką. Od czasu rozwodu wraz z byłą żoną nadal mieszka pod jednym adresem. Wyjaśnił nadto, iż kiedy była żona pracowała to Skarżący pełnił opiekę nad dzieckiem. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy skarżone rozstrzygnięcie. Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, w tym także świadczenie pielęgnacyjne, uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wyjaśniono, iż w dniu [...] lipca 2021 r. Ł. S. złożył w MOPS w D. podanie o wstrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz córki, albowiem w dniu [...] października 2020 r. odbyła się sprawa rozwodowa, na której ustalono miejsce pobytu córki przy matce. W ocenie organu powyższe dawało podstawy do przyjęcia, iż świadczenie pielęgnacyjne za okres od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] lipca 2021 r. Skarżącemu nie przysługiwało W skardze na powyższą decyzję Skarżący wskazał, iż został bezpodstawnie zobowiązany do zwrotu świadczenia, które pobierał na córkę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sprawa na podstawie wniosku organu administracji niezakwestionowanego przez skarżącego podlegała rozpatrzeniu w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest uznanie świadczenia pielęgnacyjnego pobranego przez Skarżącego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawna córką za świadczenie nienależnie pobrane z uwagi na stwierdzenie, że w wyroku rozwodowym sąd ustalił, iż miejsce pobytu córki jest przy matce. W ocenie organów uprawomocnienie się takiego orzeczenia sprawia, że ojcu dziecka przestaje przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. W sprawie jest bezsporne, że decyzją z 23 listopada 2020 r. Skarżącemu zostało na podstawie art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r poz. 111 z późn. zm.) przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad córką na okres od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] października 2021 r. Jak wynika z uzasadnienia powyższej decyzji organ ustalił, że Skarżący sprawuje osobistą opiekę nad córką, która na mocy stosownego orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności została zaliczona do osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do dnia [...] października 2021 r. Organ ustalił wówczas także, iż Skarżący nie pozostaje w zatrudnieniu, nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej, nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy i nie posiada żadnych uprawnień emerytalno-rentowych w ZUS lub KRUS. Nadto w ocenie organu nie wystąpiły inne przesłanki uzasadniające odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak zweryfikowane przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odpowiadają warunkom określonym w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle zgromadzonych dowodów nie ulega wątpliwości, że wyrokiem z dnia [...] października 2020 r. Sąd Okręgowy w K. rozwiązał przez rozwód małżeństwo powódki ze Skarżącym. W wyroku tym sąd orzekł o pozostawieniu obojgu rodzicom pełni władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką i ustalił jej miejsce pobytu przy matce. Organy administracji uznały, iż orzeczenie przez sąd miejsca pobytu niepełnosprawnego dziecka przy jego matce, skutkuje pozbawieniem ojca prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym miejscu warto zauważyć, iż w myśl art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm.) miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§2). Wobec powyższego, w sytuacji, gdy władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom, orzeczenie przez sąd rodzinny o miejscu pobytu dziecka przy matce ma charakter stricte formalny, wynikający z ogólnej zasady prawa cywilnego, iż można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania (art. 28 k.c.). Tym samym wbrew temu co przyjęły organy w toku orzekania wskazanie przez sąd, iż dziecko ma miejsce pobytu przy jednym z rodziców nie jest okolicznością, która skutkuje automatycznym pozbawieniem drugiego rodzica uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym, co warto podkreślić, w badanej sprawie skarżący nie został pozbawiony praw rodzicielskich a zatem nie sposób automatycznie przyjmować, iż po uprawomocnieniu wyroku zaprzestał on faktycznego sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Organy orzekając o nienależnym pobraniu świadczenia pielęgnacyjnego winny były zweryfikować czy nie doszło do zmian w zakresie pozytywnych i negatywnych przesłanek jego przyznania. Przy czym organy administracji całkowicie pominęły okoliczność, iż jak twierdził skarżący, w dalszym ciągu zamieszkiwał z córką pod jednym adresem oraz w dalszym ciągu sprawował nad nią opiekę. Organ nie dostrzegł też, iż owe okoliczności były potwierdzane w oświadczeniach, przez matkę dziecka. Przy czym warto odnotować, że nawet zmiana miejsca zamieszkania skarżącego, co notabene dotychczas nie zostało stwierdzone, nie musiałaby skutkować utratą uprawnienia w zakresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę, o ile uprawniony w dalszym ciągu sprawował opielę nad niepełnosprawnym dzieckiem w wymaganym zakresie i z tej przyczyny nie podejmował pracy zarobkowej. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a. Organy w dalszym toku postępowania winny zweryfikować czy w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący spełniał określone przez ustawodawcę przesłanki uprawniające do jego pobierania, przy powinny mieć też na względzie, iż stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkiem uznania świadczeń za nienależnie pobrane jest potwierdzenie, że osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.