II SA/Sz 1217/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi Z. T. reprezentowanej przez opiekuna prawnego M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Decyzją z dnia [...]Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 16 ust. 1 i ust. 3, ust. 5a, ust. 6, art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011r. nr 205 poz. 1212), ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego Z. T. decyzją [...] zmienioną decyzją nr [...] za okres od [...] w łącznej wysokości [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją nr [...] zmienioną decyzją nr [...] przyznano Z. T. zasiłek na okres od [...] bezterminowo. W dniu [...] do organu wpłynęła informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że Z.T. od dnia [...] ma przyznany dodatek. Organ wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ podał, że w decyzji z dnia [...] strona została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Świadczenia wypłacano w okresie od [...] mimo zaistnienia okoliczności, które winny spowodować ustanie ich wypłaty, a o których Z. T. nie powiadomiła. Zatem świadczenia pobrane za okres od [...] są świadczeniami nienależnie pobranymi. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. S., córka Z. T. W odwołaniu podała, że Z. T. dnia [...] przeszła i do dnia dzisiejszego jest w stanie. Zasiłek wypłacano Z. T. od [...] ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności, gdyż jest od urodzenia. M.S. wskazała, że jej mama jest w [...] i korzystała z pomocy osób obcych w wypełnianiu i składaniu wszelkich pism i wniosków, którzy nie informowali lub nie rozumieli się na tyle na powiązaniach MOPS-u z ZUS-em o wypłacanych świadczeniach. Świadczenia w postaci emerytury, zasiłku i innych trafiały na konto bankowe, do którego nie miała dostępu, ponieważ jej ojciec (też od urodzenia osoba) skrzętnie ukrywał wyciągi bankowe oraz pisma urzędowe. Odwołująca podała, że wraz z siostrą D. D. przebywała ale w związku z tragedią mamy tj.[...] wróciła do w celu opieki nad rodzicami. Podała, że dochody netto jej rodziców wynoszą około [...], z czego za mieszkanie płacą [...] do tego dochodzą lekarstwa i środki opatrunkowe i kosmetyki dla chorych około [...] specjalna żywność w żywieniu przez sondę wprowadzaną bezpośrednio do żołądka. M. S. wskazała, że ze względu na przewlekłość choroby mamy zatrudniła na [...], po godzin dziennie opiekunkę, za wynagrodzeniem [...]. Oświadczyła, że jest pewna, iż jej rodzina nieświadomie pobierała zasiłek i nie stać ich na zwrot tak wysokiej kwoty. Do odwołania załączyła zaświadczenie z Sądu Rejonowego potwierdzające, iż dnia [...] została ustanowiona opiekunem prawnym dla Z. T. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 16 ust. 1 i 2, art. 30 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podało, że decyzja z dnia [...] przyznająca Z.T. zasiłek na stałe zawierała pouczenie, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, a w przypadku zaistnienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń osoba uprawniona lub jej przedstawiciel i pełnomocnik obowiązani są do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Ponadto postępowanie administracyjne, wykazało w sposób niezbity, że od dnia [...] Z.T. pobierała świadczenia z tego samego tytułu z dwóch źródeł (ZUS i MOPS), tym samym nie była osobą uprawnioną do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego. Zatem od tego czasu nie powinna tego świadczenia otrzymywać, bowiem jest to świadczenie nienależne. Po ustaleniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiły okoliczności powodujące ustanie tego prawa, to jest pobieranie z ZUS dodatku, tym samym Z. T. przestała być osobą uprawnioną do pobierania zasiłku. M. S. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo podniosła, że ZUS i MOPS jako urzędy państwowe powinny posiadać tłumaczy języka migowego i należycie wytłumaczyć osobie głuchoniemej i analfabetce o możliwościach i skutkach pobieranych zasiłków, a nie wymagania "suchego" podpisu, który niesie za sobą wszelkie konsekwencje. Skarżąca wskazała, że [...] za namową lekarza rodzinnego, nie świadoma o pobieraniu zasiłku z MOPS-u, złożyła w imieniu swojej mamy (która była już w stanie) wniosek o zasiłek do ZUS-u. ZUS przed wypłaceniem zasiłku przysłał do miejsca zamieszkania mamy lekarza orzecznika, który również nie poinformował ją o zagrożeniach pobierania zasiłku z dwóch urzędów. M. S. podała, że wydatki rodziców znacznie przekraczają dochody i bez pomocy bliższej i dalszej rodziny nie daliby rady egzystować. Nadto skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie w całości nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami, ponieważ pieniądze te w całości przeznaczone były na opiekę nad chorą i sytuacja ta wynikła nieświadomie i z niedoinformowania. Rodzice zaś mimo niepełnosprawności-głuchoty, uczciwie pracowali całe życie zawodowo do wieku emerytalnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje badanie zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem materialnym jak i procesowym. Sądowa kontrola zgodności z prawem dokonana we wskazanych wyżej granicach wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2006 Nr 139 poz. 992 ze zm.) zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że decyzją z dnia [...]zmienionej decyzją nr [...] Kierownik Świadczeń Rodzinnych MOPS działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, przyznał Z.T. zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...], a po zmianie [...]. Decyzją z dnia [...]Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta ustalił kwotę nienależnie pobranego zasiłku na [...] wraz z odsetkami, wskazując w uzasadnieniu iż od [...] Z. T. pobierała zarówno zasiłek z MOPS-u jak i dodatek z ZUS-u. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia ustawodawca w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, uznał świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Warunkiem stwierdzenia przez organ, że dana osoba pobrała nienależne świadczenie rodzinne jest ustalenie, że świadczeniobiorca został pouczony o braku prawa do ich pobierania, a mimo to świadczenie takie pobierał. Zdaniem organu II instancji, Z. T. została prawidłowo pouczona w decyzji przyznającej zasiłek o tym iż cyt. "zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, a w przypadku zaistnienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń osoba uprawniona lub jej przedstawiciel i pełnomocnik obowiązani są do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne". Analiza decyzji z dnia [...] przyznającej zasiłek Z.T., doprowadziła Sąd do wniosku, że przytoczone twierdzenia organu nie przystają do rzeczywistego pouczenia zawartego w tej decyzji. Pouczenie bowiem ograniczało się do wskazania, że cyt. "W przypadku zaistnienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń osoba uprawniona lub jej przedstawiciel i pełnomocnik obowiązani są do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne - art. 25 wyżej wymienionej ustawy. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, zgodnie z art. 30, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami." Zestawiając powyższe, nie można więc przyjąć, że Z. T. została prawidłowo pouczona o niemożności równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego, gdyż pouczenie nie zawierało informacji, którą przytacza Kolegium, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Ponadto rozstrzygając przedmiotową sprawę w szczególności należało mieć na względzie, stan zdrowia beneficjentki świadczeń i ograniczone możliwości kontaktu z nią, co podkreślała w odwołaniu córka Z. T., a czego organy nie wzięły w ogóle pod uwagę. M. S. wskazała, że jej mama jest osobą od urodzenia, , korzystającą z pomocy innych osób w składaniu wszelkich pism i wniosków. Warto zauważyć, iż wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego z dnia [...] co prawda podpisała swym nazwiskiem Z. T., jednak z różnicy w piśmie wynika, że wypełniła go już inna osoba, a własnoręczne oświadczenie pod wnioskiem, a nie pod pouczeniem, o "niepobieraniu z innych źródeł" złożyła jedna z córek skarżącej D. D. Reasumując uznać należało, że pouczenie zawarte we wniosku o udzielenie zasiłku pielęgnacyjnego jak i w decyzji świadczenie to przyznające, było niepełne i niejasne. Skutkuje to uznaniem, iż brak było po stronie beneficjentki świadczenia działania w złej wierze, a tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, która wiedziała, że jej nie przysługuje. Warunkiem takiego uznania jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, iż uprawnienie do jego pobierania ustało (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09, wyrok NSA z dnia 24 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 593/08; publ. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymienione powyżej wadliwości pouczenia oraz stan zdrowia Z. T., wskazują iż takiej świadomości działania w złej wierze nie było. Nadto należy zauważyć, że postępowanie wyjaśniające zakończone zaskarżoną decyzją, zainicjowane zostało informacją z ZUS z dnia [...] o tym, iż Z. T. ma przyznany zasiłek od dnia [...]. Organy orzekające w sprawie poprzestały na tym dokumencie, który jest jedynym materiałem dowodowym. W aktach sprawy brak bowiem decyzji organu rentowego i szczegółowej informacji w tym zakresie, a więc daty jej wydania i komu została doręczona, jak podaje M. S. jej mama już w tym okresie była w stanie śpiączki mózgowej. Również powyższe zaniechania organu naruszają reguły postępowania dowodowego, określone w art. 7 i 77 § 1 K.p.a., obligujące do wszechstronnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności niezbędnych da prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę organ I instancji powinien w sposób dokładny ustalić stan faktyczny sprawy, przede wszystkim w odniesieniu do ewentualnego zaistnienia po stronie skarżącej świadomości pobierania zasiłku w złej wierze. Organ winien mieć nadto na uwadze wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została dokonana przez Sąd w niniejszym orzeczeniu . Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku. O niepodleganiu wykonaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art.152 powołanej ustawy.