II SA/Sz 1225/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...]. Prezydent Miasta K. decyzją z [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "k.p.a.", art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), po wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt H. P. (babci) w Domu Pomocy Społecznej w K. ustalił J. N., od miesiąca [...] r., opłatę za pobyt H. P. w Domu Pomocy Społecznej w K. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ wyjaśnił, że decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. nr [...] z dnia [...] r., H. P. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w K., w którym przebywa od dnia 5 17 r. Zarządzeniem Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...] r. został ustalony średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w K. w roku [...] na kwotę [...]zł miesięcznie. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. ustalono H. P. odpłatność za pobyt w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ wskazał, że wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia J. N. wysokości opłaty za pobyt H. P. w DPS (zawiadomienie zostało odebrane w dniu [...] r.). Pismem z dnia [...] r. strona została poinformowana o uprawnieniach i obowiązkach dotyczących opłat za pobyt członka rodziny w DPS, wynikających z przepisów ustawy o pomocy społecznej, a także o możliwości zwolnienia z tych opłat (art. 64 ww. ustawy). Zdaniem organu, art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wprost określa zasadę wyliczenia opłat wnoszonych przez osoby zobowiązane za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, a wysokość tych opłat uzależniona jest od dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Rozeznanie sytuacji rodzinnej i dochodowej odbywa się podczas przeprowadzanego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego. W tym celu dwukrotnie J. N. była proszona o zgłoszenie się do właściwego dla jej miejsca zamieszkania Ośrodka Pomocy Społecznej. W aktach sprawy znajduje się kserokopia potwierdzenia odbioru przez stronę w dniu [...] r. prośby o kontakt z pracownikiem socjalnym Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy P. Filia nr [...] w W. oraz pismo z ww. Ośrodka z dnia [...] r., z którego treści wynika, że przeprowadzenie z wymienioną wywiadu środowiskowego nie było możliwe: "ponieważ ww. nie można zastać w miejscu zamieszkania, a także nie zgłasza się na wezwania pisemne". Powtórną prośbę o nawiązanie kontaktu z Ośrodkiem Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] Filia nr [...] w W. zostało stronie wysłane w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r. ww. Ośrodek poinformował MOPR, że: "w dniu [...] r. zostało wysłane do ww. wezwanie za potwierdzeniem odbioru z prośbą o zgłoszenie się do tut. Ośrodka w sprawie ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. Do dnia dzisiejszego (tj. [...] r.) Pani N. nie nawiązała kontaktu z tut. OPS". Organ podsumowując stwierdził, że strona od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu, do dnia wydania niniejszej decyzji nie zgłosiła się na wywiad, nie wniosła żadnych uwag do prowadzonego postępowania, ani nie złożyła wniosku o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłat za pobyt H. P. w DPS w K.. Mając na uwadze powyższe, jak również uwzględniając treść art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organ uznał, że J. N. jest zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt H. P. w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie, począwszy od miesiąca [...] r., wnoszonej z góry, w terminie do 10. dnia każdego miesiąca. Od powyższej decyzji J. N. odwołała się podnosząc, że organ nie podjął żadnych czynności aby zweryfikować jej sytuację, a chociażby z rocznych zeznań podatkowych mógłby stwierdzić, że od ponad dwóch lat nie osiąga ona żadnych dochodów, jest matką samotnie wychowującą dziecko i posiadała status bezrobotnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeanalizowaniu całego zebranego materiału dowodowego nie znalazło podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji i tym samym, decyzją z dnia [...] r., numer [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajdują się wezwania wysłane przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] Filia nr [...] w W., dotyczące kontaktu celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego odebrane przez stronę, niemniej jednak strona nie nawiązała kontaktu z ww. organem. Organ – mając na uwadze, że OPS urzęduje przez 5 dni w tygodniu - nie dał wiary twierdzeniom strony, że starała się ona nawiązać kontakt telefoniczny ze wspomnianym OPS, jednak nikt nie odebrał telefonu. Podkreślił, że wyjaśnienie, iż nie zgłosiła się ona na wywiad bowiem organ kontaktował się z nią w okresie urlopowym, kiedy przebywała poza miejscem zamieszkania kłóci się z informacją zawartą w odwołaniu, że wymieniona jest osobą bezrobotną. Kolegium stwierdziło ponadto, że odwołująca nie przedłożyła żadnych dokumentów wspomnianych w odwołaniu tj. zeznania podatkowego względnie decyzji potwierdzających korzystanie z pomocy społecznej w formie zasiłków, które zobrazowałyby sytuację finansową bezrobotnej matki samotnie wychowującej dwoje dzieci. Powyższa decyzja została przez J. N. zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie możliwości ponoszenia przez nią kosztów pobytu H. P. w DPS w K., tj. - niepodjęcie z urzędu czynności w postaci uzyskania rocznych zeznań z Urzędu Skarbowego w celu określenia, czy kwota wskazana w decyzji MOPS jest kwotą możliwą do poniesienia przez nią, - powoływanie się na wezwania do kontaktu z MOPR/MOPS przed datą wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie skarżonej decyzji, 2) art. 8 § 1 k.p.a., poprzez: - nie odniesienie się do żadnych argumentów, ani okoliczności, wskazujących na błędy w postępowaniu organu pierwszej instancji, tj. naruszenie art. 7, 8 § 1, 9 i 10 k.p.a., - zarzucenie kłamstwa w zakresie prób kontaktu z MOPS bez posiadania żadnego dowodu w tym zakresie, - jednostronne ocenianie materiału dowodowego zebranego w sprawie przez organ pierwszej instancji, 3) art. 81a § 1 k.p.a., poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść strony niejasności dotyczących posiadanych dochodów i przyjęcie bez posiadanej wiedzy, że skarżącą stać na ponoszenie kosztów pobytu jej babci H. P. w DPS w K., 4) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wydanie decyzji niezawierającej rozstrzygnięcia w zakresie zarzutów do decyzji MOPS w zakresie art. 7, 8 § 1, 9,10 k.p.a. Uzasadniając wniesioną skargę skarżąca podniosła, że zarzuca się jej, iż nie przedłożyła stosownych dokumentów z ZUS i US, jednak mając na uwadze dyspozycję art. 7 k.p.a., to na urzędzie spoczywa obowiązek zebrania dowodów przed podjęciem decyzji przy czym organ nigdy nie wezwał jej do przełożenia takich dokumentów, a jej możliwości finansowe zostały określone na nieznanych jej podstawach. Skarżąca podniosła, że od trzech lat jest samotną matką, jej córka aktualnie jest już w wieku przedszkolnym. W momencie, w którym otrzymała decyzję o opłacie pozostawała zarejestrowana jako bezrobotna. Nie posiada dochodów, w związku z czym odczuwa trud w zapewnieniu sobie i jej najbliższej rodzinie bytu. Kwota, która jest od niej wymagana – [...] zł jest dla niej niewyobrażalnym wydatkiem w skali miesiąca. Uzasadnienie decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie Kolegium opiera się na zarzucaniu jej kłamstwa dotyczącego kontaktu z pracownikiem MOPS w W. i "łapaniu za słówka". Nie odniesiono się do jej uwagi dotyczącej braku kontaktu w celu umożliwienia zapoznania się z zebranym materiałem czym rażąco naruszono dyspozycję art. 10 ust. 1 k.p.a., gwarantującym jej prawo do zapoznania się z zebranymi dowodami i wypowiedzenia się co do nich przed wydaniem decyzji czym naruszono jej prawa jako strony postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Na wstępie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a-96n ustawy zmienianej w art. 1. Wskazać należy, że z art. 7 k.p.a. wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji mają więc także obowiązek podejmować z urzędu czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. W niniejszej sprawie organy nie podjęły z urzędu żadnych skutecznych działań pozwalających ustalić sytuację rodzinną i materialną strony. Organy administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). W ocenie Sądu, informacje przesłane stronie, w pismach z dnia [...] r., zarówno zawiadamiającym o wszczęciu postępowania administracyjnego, jak i zawierającym pouczenie o przepisach ustawy o pomocy społecznej, nie zawierają żadnych informacji o sposobie prowadzenia postępowania administracyjnego, a w tym przede wszystkim o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz konieczności przedłożenia dokumentów potwierdzających skład rodziny, czy sytuację materialną. Co prawda, podobno działający w ramach pomocy prawnej Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] Filia nr [...] w W. wysyłał do strony jakieś prośby, czy wezwania, jednakże brak tych dokumentów w aktach sprawy, co nie pozwala Sądowi na dokonanie oceny podejmowanych w tym zakresie działań. Zwrócić przy tym należy uwagę, że o ile do akt dołączono potwierdzenie odbioru "wezwania" Ośrodka z dnia [...] r., o tyle brak jest takiego potwierdzenia dotyczącego kolejnego "wezwania" – przesłanego w dniu [...] r. Ponadto samo zawarcie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania informacji o treści art. 10 § 1 k.p.a., w tym o możliwości złożenia wyjaśnień lub oświadczeń oraz wnioskowania o przeprowadzenie dowodów, a także możliwości zapoznania się z aktami w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, w świetle brzmienia art. 9 k.p.a., należy uznać za niewystarczające. Dodać także należy, że próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przed wszczęciem postępowania w sprawie nie mogą być brane pod uwagę w niniejszej sprawie. W powyższym zakresie zarzuty skargi są w pełni uzasadnione. Art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Powyższe przepisy jednoznacznie wskazują, że możliwość nałożenia obowiązku opłaty i jej wysokość zależy od dochodu osoby samotnie gospodarującej czy też osoby w rodzinie. Skoro organy nie ustaliły sytuacji finansowej rodziny J. N. i podjęły decyzję o ustaleniu wysokości opłaty, zatem decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej. Dodać należy, że obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dniu wydania decyzji ostatecznej. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozpatrzyło sprawy w powyższy sposób, gdyż nie wzięło pod uwagę okoliczności podnoszonych przez stronę w odwołaniu, jak również nie podjęło jakichkolwiek czynności zmierzających do ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie (okoliczności dotyczące statusu osoby bezrobotnej, czy nieuzyskiwania dochodów możliwe były do ustalenia w oparciu o informacje z właściwego Urzędu Skarbowego oraz Urzędu Pracy). Kolegium okoliczności tych nie tylko nie wzięło pod uwagę ale też w należyty sposób się do nich nie odniosło. Nie sposób bowiem za takie odniesienie uznać komentarza sformułowanego w decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 8, 9 i 77 § 1 k.p.a.), a także przepisów prawa materialnego (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej), które miało wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organy winna uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę Sądu, przeprowadzić postępowanie administracyjne zapewniające stronie właściwą informację o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a następnie zebrać dowody i rozpatrzyć sprawę biorąc pod uwagę wspomniane dowody, tak przeprowadzone z urzędu, jak i wskazane przez stronę. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.