II SA/Sz 1235/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Jankowski po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie p o s t a n a w i a: 1) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2) ustanowić radcę prawnego. H. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie. W skardze skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu PPF, strona wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego z uwagi na trudną sytuację materialną. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2 (będący przedmiotem dzierżawy, z której to strona nie uzyskuje korzyści materialnej) oraz mieszkanie spółdzielcze o powierzchni [...] m2. Nadto skarżąca posiada samochód osobowy marki P. rok produkcji [...] o wartości [...] zł, który jest jej niezbędny w celu dojazdów do lekarzy (koszty dojazdu [...] zł co 3 miesiące). Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł netto. Do formularza skarżąca załączyła potwierdzenia wykonania dyspozycji płatności dokonywanych z posiadanego rachunku bankowego za gaz w wysokości [...] zł, energię elektryczną [...] zł, telefon [...] zł, abonament TV i internet [...] zł, polisę PZU Życie S.A.[...] zł, czynsz [...] zł, fundusz remontowy [...] zł, kserokopię wypowiedzenia pracy złożonego przez syna, kserokopię decyzji o waloryzacji wojskowej renty rodzinnej oraz faktury za lekarstwa. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca dodatkowo nadesłała: - zaświadczenie o wysokości otrzymywanej renty, z którego wynika, iż wynosi ona [...] zł miesięcznie, - kserokopię umowy zlecenia o pracę zawartą przez syna D. J. w dniu [...] r. za wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto, - zaświadczenie podające, że w październiku D. J. otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto, - potwierdzenia transakcji dokonanych na rachunku bankowym syna, z których wynika, że w dniu [...] r. na jego konto wpłynęła kwota [...] zł od poprzedniego pracodawcy oraz w dniu [...] r. kwota [...] zł. Nadto skarżąca przedłożyła kserokopię polisy komunikacyjnej ([...] zł), potwierdzenia wykonania dyspozycji opłat z własnego rachunku bankowego za prąd, gaz, TV, telefon, czynsz, polisę na życie, faktury na zakup lekarstw oraz kserokopię decyzji z dnia [...] r. w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości na [...] r. położonej w S. przy ul. B. w łącznej kwocie [...] zł jednocześnie wyjaśniając, że nieruchomość od [...] r. jest w dzierżawie i na dzierżawcy spoczywa dokonywanie wszelkich opłat oraz podatku od nieruchomości. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek H. J. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jednocześnie ustanawiając radcę prawnego. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o przysługującym prawie wniesienia sprzeciwu doręczono wnioskodawczyni w dniu [...] r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k.[...]). W dniu [...] r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym koperta k. [...]) H. J. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że nie była i nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających do uiszczenia wpisu sądowego od skargi z uwagi na swoją sytuację finansową. Podkreśliła, że jest osobą starszą i schorowaną wobec czego ponosi znaczne wydatki związane z zakupem leków, konsultacjami medycznymi oraz dojazdami do oddalonego o ponad [...] km szpitala. Dalej wskazała, że jej syn obecnie pracuje na umowę zlecenia osiągając wynagrodzenie [...] zł brutto Po odliczeniu wszystkich składek wypłacana jest mu kwota ok. [...] zł. Według strony dochód uzyskany przez syna od poprzedniego pracodawcy powinien zostać pominięty przy ocenie wniosku, albowiem został on skonsumowany w okresie pozostawania przez syna bez pracy. Nadto skarżąca nie zgodziła się z ustaleniami zawartymi w kwestionowanym postanowieniu co do przyjętej wysokości wydatków na kwotę [...] zł. W ocenie H. J. wydatki rodziny wynoszą ok. [...] zł miesięcznie po wliczeniu pominiętej przez referendarza opłaty za ubezpieczenie w PZU – [...] zł oraz fundusz remontowy – [...] zł. Do sprzeciwu strona załączyła: kserokopie faktur VAT za leki na kwotę [...] z dnia [...] r., [...] z dnia [...] r., [...] z dnia [...] r., zaświadczenie lekarskie i świadectwo pracy D. J. oraz umowę zlecenia z dnia [...] r. zawartą pomiędzy PHU E. z siedzibą w S. a D. J. Sąd pismem z dnia [...] r. wezwał skarżącą do wskazania w terminie 7 dni, od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy do przedłożenia: - wyciągów z posiadanych przez skarżącą i syna kont bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia, czy syn obecnie pracuje, a jeśli tak to do złożenia dokumentu potwierdzającego uzyskiwane wynagrodzenie. Skarżąca wykonując zobowiązanie Sądu przedłożyła do akt sprawy umowę zlecenia zawartą w dniu [...]r., z której wynika, że syn za wykonywaną pracą w okresie od dnia [...] do dnia [...] r. otrzymywać będzie [...] zł brutto miesięcznie oraz wyciągi z kont bankowych: - osobistego, sporządzonego za okres [...] r., z saldem początkowym wynoszącym [...] zł, końcowym [...] zł, wpływami [...] zł, wydatkami [...] zł, - syna, sporządzonego za okres [...] r., z saldem początkowym wynoszącym [...] zł, końcowym [...] zł, wpływami [...] zł, wydatkami [...] zł. Ponadto nadesłała dowody wpłat składek na : ubezpieczenie samochodu OC i AC w wysokości [...] zł (IV rata) oraz mieszkania [...] zł (IV rata). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec tego należy przyjąć, że w przedmiotowej sprawie, pomimo złożenia przez H. J. sprzeciwu w zakresie nieuwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, utraciło moc całe orzeczenie referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2011 r., a zatem należało rozpoznać na nowo wniosek o przyznanie prawa pomocy jako złożony w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). W doktrynie i orzecznictwie wyrażony jest pogląd, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko co do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie Sąd po dokonaniu zestawienia dochodów z niezbędnymi wydatkami uznał, że skarżąca zasługuje na wsparcie ze strony Skarbu Państwa poprzez ustanowienie radcy prawnego, albowiem nie jest w stanie z posiadanych środków, ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd natomiast odmówił zwolnienia od kosztów sądowych przyjmując, na podstawie nadesłanych dokumentów, że wnioskodawczyni posiada środki finansowe pozwalające na poniesienie tych kosztów. Jak wynika z akt sprawy H. J. prowadzi gospodarstwo domowe z synem. Jest osobą starszą i schorowaną, wobec czego ponosi wydatki na leki i dojazdy do lekarzy. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej w wysokości [...] zł netto oraz wynagrodzenia za pracę wykonywaną na umowę zlecania przez syna od [...]r. w wysokości [...] zł brutto (ok.[...] zł netto), zaś od [...] r. w wysokości [...] zł brutto (ok. [...] zł netto). Wobec powyższego należy stwierdzić, że dochód łączny rodziny od [...] r. wynosi ok. [...] zł netto. Natomiast udokumentowane comiesięczne wydatki, wskazywane przez stronę, wynoszą ok. [...] zł w tym: czynsz ok. [...] zł, fundusz remontowy ok. [...] zł, energia elektryczna ok. [...] zł, gaz ok. [...] zł, TV i internet ok. [...] zł, telefon ok. [...] zł, polisa w PZU ok. [...] zł, leki ok. [...] zł, ubezpieczenie AC i OC ok.[...] zł, ubezpieczenie mieszkania ok. [...] zł oraz koszty paliwa, zgodnie z oświadczeniem strony, ok. [...][ zł. Ponadto skarżąca spłaca kartę kredytową wydaną przez L. : w [...] spłacono [...] zł, w listopadzie [...] zł, a w październiku [...] zł. W ocenie Sądu wydatki przeznaczone na abonament za telewizję kablową, internet, składki na ubezpieczenie na życie, ubezpieczenie AC i C. (ok. [...] zł miesięcznie), ubezpieczenie mieszkania nie służą zaspokojeniu koniecznych potrzeb życiowych, wobec czego wydatki konieczne kształtują się na poziomie ok. [...] zł miesięcznie. Z porównania arytmetycznego ww. dochodów i niezbędnych wydatków wynika, że rodzinie pozostaje kwota ok. [...] zł na zakup żywności, środków czystości, higieny czy odzieży. Powyższe ustalenia, według Sądu, pozwalają przyjąć, iż skarżąca z uwagi na sytuację materialną i osobistą nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co jednakże nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy zauważyć, iż niezależnie od stałych dochodów rodzina [...] uzyskała dodatkowo kwotę ok. [...] zł z tytułu zapomogi z WAM ([...] zł) i zaległych świadczeń otrzymanych przez syna z poprzedniego zakładu pracy ([...] zł) zaś w grudniu kwotę [...] zł od poprzedniego pracodawcy syna. Ponadto skarżąca uzyskuje systematycznie wpłaty od córki, które przeznacza m.in. na opłaty za lokal stanowiący własność córki w K. W miesiącach październik – grudzień [...]wpływy strony z tego tytułu wyniosły łącznie [...] zł, co znacznie przewyższyło dokonywane wpłaty w imieniu córki na fundusz remontowy ([...] zł miesięcznie) oraz czynsz ([...] zł miesięcznie). W tej sytuacji pozostałą kwotę (ok. [...] zł) należy uznać za dochód skarżącej. Powyższe okoliczności, w sytuacji gdy sprawa toczy się od [...] r., świadczą o tym, że strona skarżąca miała możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem, a każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Dokonując oceny możliwości finansowej skarżącej należy zaznaczyć również, że z nadesłanych wyciągów bankowych wynika, iż na dzień [...] r. saldo końcowe na koncie skarżącej wyniosło [...] zł, zaś jej syna [...] zł. Przy czym istotne jest to, iż wynagrodzenie za pracę syna nie jest wpłacane na jego konto, a zatem do dyspozycji rodziny pozostaje nie ujęta w rachunkach bankowych kwota wynagrodzenia z umowy zlecenia. Ponadto z analizy przepływu środków finansowych na kontach wynika, iż rodzina dokonuje znacznych wydatków (w okresie październik – grudzień [...] r. wyniosły one ok. [...] zł z pominięciem opłat za mieszkanie córki), w tym przeznaczając znaczną część swoich środków finansowych na zakupy na allegro (w ww. okresie ok. [...] zł). Istnienie na takim poziomie wydatków uzasadnia twierdzenie, że ubiegająca się o prawo pomocy jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia tylko koniecznych potrzeb życiowych. Tymczasem, wśród dokonywanych przez skarżącą operacji na koncie związanych z wydatkami na zakupy internetowe znajdują się takie, które trudno uznać za konieczne np. zakupy biżuterii. W tym miejscy należy podkreślić, iż koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a przed wydatkami, które nie są niezbędne dla zapewnienia minimum egzystencji. Reasumując należy wskazać, że wysokość uzyskiwanych środków finansowych jak i sposób ich gospodarowania przesądza o zdolności płatniczej skarżącej, gdyż posiada ona możliwość wygospodarowania środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania obejmują wpis sądowy wynoszący [...] zł. Uiszczenie takiego wydatku, zdaniem Sądu, nie spowoduje zachwiania sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.