II SA/Sz 1236/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia p o s t a n a w i a oddalić wniosek Postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie będącej przedmiotem skargi. Odmowa przyznania prawa pomocy nastąpiła na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz.270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., z uwagi na wniesienie skargi z uchybieniem terminu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 1379/15 oddalił zażalenie Stowarzyszenia na to postanowienie. Jednocześnie, w dniu [...] skarżące Stowarzyszenie złożyło wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że Stowarzyszenie liczy czterech członków, nie posiada żadnego majątku, nie ma dochodów, a składka jaką zobowiązani są uiszczać członkowie Stowarzyszenia wynosi [...] zł rocznie. Z tych względów do dyspozycji wnioskodawcy aktualnie pozostaje kwota [...] zł, nie pozwalająca na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych może być przyznane gdy podmiot ten wykaże wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie został już prawomocnie oddalony wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Na obecnym etapie postępowania okoliczności sprawy warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie uległy zmianie. Wprawdzie Stowarzyszenie złożyło wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, co oznacza zmianę sytuacji procesowej, ale wniosek taki nie podlega opłacie sądowej. Zatem złożenie takiego wniosku nie wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty (art. 230 p.p.s.a.). Dopiero w razie ewentualnego przywrócenia terminu do wniesienia skargi, Stowarzyszenie będzie obciążał obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest więc ponoszenie kosztów postępowania przez strony tego postępowania, a zwolnienie od ponoszenia kosztów jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce w przypadkach ściśle określonych w ustawie. Jak wskazano wyżej, jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, a taką jest stowarzyszenie zwykłe, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym jednostka taka obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie liczy czterech członków, a środki na działalność uzyskuje wyłącznie ze składek członkowskich, które ustaliło w wysokości [...] zł rocznie, co pozwala na pokrycie wydatków związanych z korespondencją Stowarzyszenia. Przy czym skarżące Stowarzyszenie zostało powołane w celu ochrony walorów przyrodniczych krajobrazu, pogłębiania świadomości ekologicznej społeczeństwa, przeciwdziałania przedsięwzięciom mogącym znacząco oddziaływać na środowisko i ludność. Zaskarżona decyzja dotyczy ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy wiatrowej w miejscowości Kądzielno, zatem dotyczy celów dla których Stowarzyszenie powołano. Niewątpliwie realizacja tych celów wymaga środków finansowych, choćby na ponoszenie kosztów postępowań sądowych, w których Stowarzyszenie jest stroną. Tymczasem Stowarzyszenie, zrzeszające zaledwie czterech członków, ustaliło wysokość składki członkowskiej na bardzo niskim poziomie [...] zł rocznie. Tym samym pozbawiło się możliwości uzyskiwania wystarczających środków z których mogłoby pokryć koszty sądowe. W takiej sytuacji nie sposób uznać, że spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną regulaminem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie Stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Stanowisko przedstawione w uzasadnieniu złożonego wniosku, z którego wynika brak intencji pobierania składek od członków Stowarzyszenia w wysokości pozwalającej na realizację celów dla których Stowarzyszenie zostało powołane, prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Natomiast założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które, z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które zaniechały pozyskiwania tych środków w wysokości umożliwiającej ich funkcjonowanie. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 257 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.