II SA/Sz 1249/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Asesor WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tyt. pracy przymusowej I u c h y l a zaskarżoną decyzję, II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz S. P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. S. P. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu represji jakich doznał w okresie II wojny światowej. W przedstawionym życiorysie podał, że jego rodzice zostali wywiezieni w 1940 r. do przymusowej pracy na teren III Rzeszy i przebywali tam do 1946 r. Tam też, w [...], skarżący urodził się [...] r. Po zakończeniu wojny wraz z rodzicami znalazł się w obozie przejściowym [...] skąd [...] r. zostali przesiedleni do [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...], na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił przyznania S. P. uprawnienia do wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Decyzję swą organ uzasadnił stwierdzeniem, że S. P. doznał prześladowań nie objętych przepisami w/w ustawy. S. P. wniósł do Kierownika Urzędu wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wyjaśniając ponownie, że urodził się [...] r. na terenie III Rzeszy, gdzie niewolniczą pracę wykonywali jego rodzice. Ponadto, w piśmie z dnia [...] r. wskazał, że jego matka A. P. z domu H., w chwili jego urodzenia posiadała obywatelstwo radzieckie. Po zakończeniu wojny i zawarciu związku małżeńskiego z jego ojcem A. P. przyjęła obywatelstwo polskie. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek złożonego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 2 lit. a w/w ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) jednocześnie stwierdzając, że matka wnioskodawcy nie posiadała w trakcie podlegania represjom obywatelstwa polskiego, bowiem nabyła je dopiero po wojnie poprzez zawarcie związku małżeńskiego z A. P. Zgodnie natomiast z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44), przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne – obywatelstwo matki. W związku z tym S. P. jako syn A. H. także nie posiadał obywatelstwa polskiego. Dodatkowo organ zauważył, że matka wnioskodawcy wywieziona była z terytorium byłego ZSRR (z [...]), a więc z obszaru nie należącego do państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Ustalenia te doprowadziły organ do uznania, że S. P. nie spełnia warunków umożliwiających przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. S. P. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżący przyznał, że w istocie urodził się jako dziecko nieślubne A. P. i A. H. jednoczenie formułując jednak pytanie, gdzie jego rodzice w trakcie wojny i na terenie III Rzeszy mieli zawrzeć przed urzędnikiem związek małżeński. Skarżący podkreślił, że został uznany przez ojca, który dał mu swoje nazwisko Polaka wywiezionego do Niemiec. Na potwierdzenie faktu, iż nigdy nie posiadał nazwiska matki lecz nazwisko ojca skarżący dołączył do skargi zaświadczenie o mającym miejsce akcie jego chrztu w [...] w dniu [...] r. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzona kontrola zaskarżonego orzeczenia w granicach określonych przez art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), tj. pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, doprowadziła Sąd do uznania, że skarga jest zasadna, bowiem kwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji stało się stwierdzenie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Przesłanką tą było uznanie przez organ, że S. P., w okresie podlegania opisywanym represjom, nie posiadał obywatelstwa polskiego. W tym zakresie organ odwołał się do postanowień art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) i art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44 ze zm.). W myśl art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...), świadczenie to przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Trafnie zatem organ ustalił, że jedną z podstawowych przesłanek umożliwiających przyznanie spornego świadczenia jest legitymowanie się obywatelstwem polskim w okresie podlegania represjom. Przeprowadzone jednak przez Kierownika Urzędu postępowanie mające na celu wyjaśnienie, czy skarżący posiadał obywatelstwo polskie we wskazywanym przezeń okresie należało uznać za niewystarczające. Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego w art. 4 określała okoliczności, które mogły skutkować nabyciem obywatelstwa polskiego. Obywatelstwo to można było nabyć 1) przez urodzenie, 2) przez uprawnienie, uznanie lub przysposobienie, 3) przez zamążpójście, 4) przez nadanie, 5) przez przyjęcie urzędu publicznego lub przyjęcie do służby wojskowej w Państwie Polskim, o ile nie uczyniono przeciwnego zastrzeżenia. Dalsze przepisy tej ustawy (art. 5 i nast.) precyzowywały warunki do uzyskania polskiego obywatelstwa na mocy wyszczególnionych w art. 5 tytułów. I tak, w art. 5 wskazano zasady nabywania obywatelstwa przez dzieci ślubne jak i nieślubne. W oparciu o ten właśnie przepis Kierownik Urzędu stwierdził, że skarżący, jako dziecko nieślubne, nabył obywatelstwo matki, która w okresie II wojny światowej posiadała obywatelstwo radzieckie. W ocenie Sądu, poprzestanie przez organ na stwierdzeniu tego faktu nie stanowiło jednak wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności związanych z nabyciem przez skarżącego polskiego obywatelstwa. Uwadze organu uszła konieczność rozważenia możliwości nabycia przez S. P. obywatelstwa polskiego przez uznanie (art. 5 pkt 2 w/w ustawy). Na potrzebę wyjaśnienia tego faktu wskazywać winno organowi to, że skarżący, pomimo że urodził się jako dziecko nieślubne, posługiwał i posługuje się nazwiskiem ojca. Przypuszczenie o mogącym mieć miejsce uznaniu wydaje się potwierdzać posiadane przez skarżącego zaświadczenie z dnia [...] r. o akcie chrztu, który miał miejsce w [...] r. – wedle którego skarżący posiadał nazwisko P. Zaniechanie przez organ działań zmierzających do wyjaśnienia możliwość nabycia przez S. P. obywatelstwa polskiego przez uznanie, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym za konieczne Sąd uznał uchylenie zaskarżonej decyzji, celem przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że wobec mogących pojawić się trudności przy ustaleniu okoliczności dot. uznania skarżącego przez jego ojca pomocne mogłoby się okazać ustalenie, kiedy (w jakich okolicznościach) S. P. w istocie nabył obywatelstwo polskie na co jednoznacznie wskazuje posiadanie przezeń dokumentu potwierdzającego obywatelstwo polskie jakim jest dowód osobisty (art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych). W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] stwierdzając naruszenie przez organ w prowadzonym postępowaniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a., na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie określone w pkt II wyroku oparto na art. 152, zaś o zwrocie kosztów postępowania orzeczono na mocy art. 200 w/w ustawy.