II SA/Sz 125/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] W dniu D.P. wniosła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci P.P., A.P i G.P. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na trzecie dziecko w rodzinie oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, a także z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego ww. dzieci na rok szkolny [...]. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 Kpa, art. 5 oraz art. 3 pkt 11 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) - orzekł o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego dla P.P., A.P. i G.P. na okres od [...] r. Organ I instancji stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że wnioskodawczyni nie spełnia kryterium dochodowego wymaganego dla przyznania prawa do zasiłku rodzinnego. Organ wyjaśnił, że zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł lub kwoty [...] zł, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. W przypadku D.P. dochód na jednego członka jej rodziny wyniósł [...] zł, a zatem przekroczył dopuszczalną wysokość. Z tych też względów orzeczono o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego. Konsekwencją odmowy przyznania zasiłku rodzinnego jest odmowa przyznania wnioskowanych dodatków do zasiłku rodzinnego. D.P. odwołała się od powyższej decyzji wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i zwróciła się o dołączenie do akt sprawy zaświadczenia o braku dochodu za [...] r. córki P., która w [...] r. pozostawała na jej utrzymaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...], wydaną po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 5 ust. 1 - 3 w związku z art. 3 pkt 1 lit. a i c, pkt 2, 6 oraz pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.)- utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji odwołał się w uzasadnieniu decyzji do ustaleń organu I instancji, wskazując, że miesięczny dochód w przeliczeniu na członka rodziny wnioskodawczyni wyniósł [...] zł i był wyższy także od kryterium wskazanego w art. 5 ust. 3 ustawy. Dochód rzeczywiście osiągnięty w [...] r. przez rodzinę strony stanowił [...] zł w przeliczeniu na osobę. Organ podał, że wnioskodawczym w dniu [...] r. dołączyła kserokopię decyzji w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku rolnym na [...] r. (za gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha) oraz złożyła oświadczenie o dochodach nieopodatkowanych uzyskanych w tymże roku, wykazując zerowy dochód z gospodarstwa rolnego. Prawidłowo powinien być wykazany przez stronę dochód w wysokości [...] zł z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego. Natomiast, zdaniem organu, córka P.M. nie może być wliczona do wspólnego gospodarstwa domowego ze stroną, bo na dzień złożenia wniosku była już osobą zamężną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało następnie, że z akt sprawy wynika, że strona w dniu [...] r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na troje dzieci oraz dodatków do zasiłku rodzinnego podając, iż w skład rodziny wchodzi 5 osób. Z załączonych do wniosku zaświadczeń Naczelnika I Urzędu Skarbowego w [...] wynika, że mąż strony J.P. w [...] osiągnął dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w kwocie [...] zł, który po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie społeczne – [...] zł oraz o składki ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł (zgodnie z § 15 ust. 1-2 rozporządzenia Mini Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne; Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) - stanowi dochód netto w wysokości [...] zł. Z kolei syn P.P. osiągnął roczny dochód netto w wysokości [...] (tj. dochód [...] zł pomniejszony o [...] zł należnego podatku oraz [...] zł składka na ubezpieczenie zdrowotne), a zatem łączny dochód rodziny uzyskany w [...] r. wyniósł [...] zł, co daje [...] zł, a w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę [...] zł. Z uwagi na fakt, że P.P. jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, kryterium dochodu dla rodziny strony stanowi kwotę [...] zł na osobę (art. 5 ust. 2 ustawy). Z porównania ww. kwot tj. [...] zł wynika, że dochód przekroczył kryterium ustawowe uprawniające do świadczeń rodzinnych i nie kwalifikuje wnioskodawczyni do otrzymania zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy [...]. Z treści art. 8 ustawy jednoznacznie wynika, że dodatki przysługują do zasiłku rodzin a zatem jeśli stronie nie przysługuje zasiłek rodzinny, to nie przysługują także dodatki do zasiłku. Odnosząc się do kwestii podniesionych przez stronę w odwołaniu, dotyczących ilości członków rodziny i dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy, dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Natomiast, w myśl pkt 16 art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych – pojęcie rodzina - oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców, dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Pełnoletnia córka strony, P.M. (z d. P.) od [...] r. pozostaje w związku małżeńskim i w świetle ustawowej definicji nie mogła być wliczona do składu rodziny na dzień składania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. Dlatego też - w powyższej kwestii - żądanie strony odwołującej się nie mogło być uwzględnione. Organ odwoławczy podkreślił także, że organ I instancji rozpatrzył wniosek strony również w kontekście art. 5 ust. 3 ustawy, którego przepis stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalony, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Z materiału dowodowego wynika, że strona była uprawniona do zasiłku rodzinnego w poprzednim okresie zasiłkowym, ale dochód rodziny - w przeliczeniu na osobę - jest większy aniżeli kwota kryterium ([...] zł) powiększona o najniższy zasiłek rodzinny wynoszący [...] zł, tj. od kwoty [...] zł (bo wynosi on [...] zł) i nie kwalifikuje wnioskodawczym do zastosowania wyjątku z art. 5 ust. 3 ustawy. Organ II instancji zwrócił uwagę, że strona odwołująca się, w swoim oświadczeniu dotyczącym wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który został uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy zataiła, iż posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego. Dopiero po wezwaniu przez organ I instancji przedłożyła decyzję Burmistrza [...] w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania składki w podatku rolnym na [...] rok (od ww. powierzchni) oraz nowe oświadczenie, w którym podała, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowych. Jednak oświadczyła, że dochód z tegoż gospodarstwa był zerowy. Zdaniem organu I instancji dochód z gospodarstwa rolnego winien być ustalony na kwotę [...] zł. W opinii organu odwoławczego, nie zachodziła konieczność dodatkowego wyjaśnienia spornej kwestii dochodu z gospodarstwa rolnego, bo nie miałoby to wpływu na prawo strony do świadczeń rodzinnych, gdyż ustalone już dochody nie kwalifikują strony do otrzymania zasiłku rodzinnego. D.P. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W ocenie skarżącej, organ I instancji jak i organ odwoławczy nieprawidłowo wyliczyły dochód Jej rodziny osiągnięty w [...] r., albowiem organy podzieliły dochód przez 5 osób, a powinien być podzielony przez 6 osób. P.M. w [...] r. nie była zamężna i pozostawała we wspólnym gospodarstwie rodziny i powinna być uznana za członka rodziny. Zdaniem strony, jeżeli przyjmuje się dochód za jakiś okres to należy uwzględnić w obliczeniu ilość osób, które korzystały z tego dochodu w tym okresie, czyli jeżeli przyjęto w niniejszej sprawie dochód za [...] r. to do obliczenia średniego dochodu powinno przyjąć ilość osób pozostająca w gospodarstwie domowym w [...] r. Ponadto, skarżąca oświadczyła, że nie miała wiedzy, iż gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha daje dochód w wysokości [..] zł. Rzeczywisty dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego był w [...] r. zerowy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje : Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga okazała się zasadna, albowiem zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, oraz przepisów postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów administracyjnych w sprawie z wniosku D.P. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje uprawnionym osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł. Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Z kolei okres zasiłkowy jest to okres od dnia [...] następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt10). Według przepisu art. 3 pkt 12 ww. ustawy osoby pozostające na utrzymaniu to członkowie rodziny utrzymujące się z połączonych dochodów tych osób. Natomiast rodzina, w rozumieniu art. 3 pkt 16, oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Z przedstawionych powyżej przepisów wynika, że obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku (jak i innych świadczeń, o których mowa w ustawie), jest ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, a następnie dokonanie podziału uzyskanej kwoty przez liczbę osób w rodzinie z uwzględnieniem stanu na dzień złożenia stosownego wniosku oraz z uwzględnieniem definicji rodziny zawartej w ustawie, a następnie podział uzyskanej sumy przez liczbę [...]. Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego w dniu [...] na okres zasiłkowy od [...]. Prawidłowo zatem organ I instancji przyjął w sprawie, iż podstawą przyznania zasiłku rodzinnego dla trójki dzieci skarżącej będzie dochód rodziny uzyskany w [...] r. Niekwestionowaną okolicznością w sprawie jest również przyjęte dla rodziny skarżącej kryterium dochodowe w wysokości [...] zł z uwagi na fakt, że członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle zebranego materiału dowodowego niesporny jest również fakt, że córka D.P. P.M. w dniu [...] zawarła związek małżeński. Co prawda skarżąca podała we wniosku z dnia [...] pięcioosobowy skład rodziny, jednakże już na etapie odwołania wyjaśniła tę kwestię. Mając na względzie podane wyżej przepisy prawa oraz stan faktyczny sprawy, w szczególności fakt, że w roku kalendarzowym [...] r. rodzina skarżącej składała się z sześciu osób, należało uznać, że organy obu instancji, orzekające w niniejszej sprawie, błędnie ustaliły przeciętny miesięczny dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie skarżącej. W ocenie Sądu, zmiana składu osobowego rodziny skarżącej, która nastąpiła w roku następnym po roku poprzedzającym okres zasiłkowy nie powinna mieć wpływu na sytuację dochodową rodziny wnioskodawczyni. Podzielając zarzuty skargi, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 3 pkt 2 oraz art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem jak wynika z uzasadnienia decyzji organ II instancji uznał, że skoro córka wnioskodawczyni zawarła w dniu [...] r. związek małżeński to w świetle przepisów ustawy nie może być wliczona do składu rodziny ustalonego na dzień składania wniosku, czyli 1 września 2010 r. Podkreślić należy, że organy orzekające o zasiłku rodzinnym, zgodnie z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, winny ustalać i analizować stan faktyczny związany z ustaleniem dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Ponadto, zdaniem Sądu, organy obu instancji naruszyły zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, 77 Kpa poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które mogły mieć wpływ na sytuację wnioskodawczyni. Natomiast decyzja organu I instancji zawiera dodatkowo wady wskazujące na naruszenie art. 107 § 3 Kpa, albowiem z uzasadnienia decyzji nie wynika ani sposób obliczenia dochodu rodziny, ani też jakie okoliczności związane z sytuacją dochodową rodziny wnioskodawczyni zostały uwzględnione przez organ przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku. W ramach ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i dokona wyliczenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny skarżącej w roku [...] z uwzględnieniem właściwej liczby członków rodziny. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.