II SA/Sz 1255/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2010r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. na podstawie art. 54 par. 5 w związku z art. 1a pkt 2 i art. 80 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) oraz uchwały Nr XIII/269/03 Rady Miasta Szczecina z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania, opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych Miasta Szczecina - oddaliło skargę W.B. na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu rachunku bankowego. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że Prezydent Miasta [...] występując w przedmiotowej sprawie w roli wierzyciela, po uprzednim doręczeniu upomnienia z dnia [...], wystawił w dniu [...] tytuł wykonawczy obejmujący należności z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacony postój pojazdu marki [...] w strefie płatnego parkowania w łącznej kwocie [...] złotych wraz z kosztami upomnienia w kwocie [...] złotych. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny doręczył W.B. w dniu [...]. Pismem z dnia [...] W.B. wniósł skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego podnosząc, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego należącego do spółki cywilnej 100 %, w której jest wspólnikiem. Dodatkowo wskazał, że czynność egzekucyjna dokonana została z naruszeniem przepisów prawa, gdyż nie doręczono mu upomnienia zgodnie z art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz zwrócił uwagę na nieprawidłowości w dokonywaniu doręczeń. Skarżący wniósł o wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zwolnienie zajęcia rachunku bankowego, zwrot przekazanych organowi egzekucyjnemu kwot oraz zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że organ egzekucyjny w ramach wszczętego postępowania egzekucyjnego dokonał zajęcia rachunku bankowego w sposób prawidłowy, zgodnie z obowiązującym prawem. Zgodnie z art. 54 § 1 w zw. z art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prawo do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne powstaje wówczas, gdy strona wzrusza czynności natury wykonawczej, czynności faktyczne podejmowane w toku egzekucji. W wyniku wniesienia skargi można kwestionować skutecznie jedynie działania organów w postępowaniu egzekucyjnym i kontrolą jest wówczas objęta jedynie prawidłowość zaskarżonej czynności nie zaś działania będące podstawą egzekucji. Skarżący kwestionuje czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w Banku na kwotę [...] zł. Czynność ta została dokonana w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego w stosunku do zobowiązanego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]. Zgodnie z pouczeniem zawartym w tytule wykonawczym, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów, których podstawą mogą być okoliczności wymienione w art. 33 ustawy. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie wniósł zarzutów, w których mógłby zakwestionować brak uprzedniego doręczenia upomnienia. Upomnienie zostało doręczone w dniu [...], odbiór przesyłki doręczonej przez pocztę pokwitowała matka zobowiązanego. Dlatego organ uznał, że twierdzenia skarżącego, jakoby podczas doręczenia mu przez służby doręczycielskie Urzędu Miasta tytułu wykonawczego doszło do nieprawidłowości, nie zasługują na uwzględnienie. Na powyższe postanowienie W.B. złożył zażalenie podnosząc, że Kolegium rozpatrując skargę nie rozpoznało istoty sprawy, bowiem nie rozpatrzyło zarzutów odnoszących się stricte do czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Skarżący podniósł, że dokonano zajęcia rachunku bankowego spółki cywilnej. Zgromadzone na zajętym rachunku środki stanowią przedmiot współwłasności łącznej wszystkich wspólników spółki cywilnej dlatego niedopuszczalnym było skierowanie postępowania egzekucyjnego do rachunku, na którym zgromadzone środki nie stanowią wyłącznej własności zobowiązanego Skarżący zakwestionował ustalenie organu, że nie wniósł zarzutów i podniósł, że zarzuty wniósł równolegle za skargą o czym świadczy pismo Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]. W.B. do zażalenia dołączył odpis ww. pisma oraz odpis zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w postanowieniu z dnia [...]. W dniu [...] W.B. na ww. postanowienie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ wbrew ustaleniom poczynionym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w dniu [...] skarżący wniósł zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] Nr [...], kwestionując tym podstawy prowadzonego postępowania; 2) art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte bez uprzedniego prawidłowego doręczenia skarżącemu upomnienia. W uzasadnieniu skargi W.B. podniósł ponadto okoliczność braku odniesienia się przez organ do kwestii dopuszczalności zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym rachunku bankowego skarżącego, który był wyłącznie jego współposiadaczem, jako wspólnik spółki cywilnej, a środki na rachunku bankowym przedmiotem współwłasności łącznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola zaskarżonego postanowienia, dokonana według wskazanego wyżej kryterium oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.) doprowadziła do uznania, że postanowienie to wydane zostało w sposób zgodny z prawem, a zarzuty skargi są nieuzasadnione. Przedmiotem kontrolowanego postępowania była skarga na czynność egzekucyjną polegająca na zajęciu rachunku bankowego wspólników spółki cywilnej. Stosownie do treści art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm., zwanej dalej "ustawą"), zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 1a pkt 2 ustawy, ilekroć w akcie tym mowa jest o czynności egzekucyjnej, rozumieć należy przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie prawa administracyjnego poglądem, określenie "czynności egzekucyjne", zawarte w art. 54 § 1 ustawy, oznacza czynności typu wykonawczego, podejmowane przez organ egzekucyjny lub egzekutora. Z kolei skarga na tego rodzaju czynności, jaka służy zobowiązanemu na podstawie powołanego przepisu art. 54 ustawy, posiada charakter środka subsydiarnego, stanowiąc uzupełnienie dla innych, normowanych ustawą, środków zaskarżenia. Wobec powyższej okoliczności, nie może ona znajdować zastosowania w przypadkach, gdy ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przyznaje skarżącemu uprawnienie do wniesienia odrębnego środka prawnego. Zakres dopuszczalności skargi na czynności egzekucyjne zdeterminowany jest zatem zakresem zastosowania innych środków prawnych (zob. R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1995, str. 87-88, P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2008 r., s.188-189, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99, z dnia 12 stycznia 1999 r., III SA 4503/97, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2004 r., III SA 1503/2003 oraz z dnia 9 lutego 2005 r., III SA/Wa 1002/04, wyroki dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście przywołanych unormowań oraz stanowisk za bezzasadne uznać należy zarzuty skarżącego kwestionujące dopuszczalność prowadzenia postępowania egzekucyjnego z naruszeniem art. 15 i 33 ustawy. Skarżący podniósł okoliczność braku uprzedniego doręczenia upomnienia, jak też wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] bezpodstawnie przyjęło, że w prowadzonym wobec osoby skarżącego przez Prezydenta Miasta [...] postępowaniu egzekucyjnym nie zostały wniesione zarzuty, podczas gdy w związku ich złożeniem egzekucja administracyjna nie powinna być prowadzona. W przedmiotowej sprawie skarżący podniósł, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym zostały złożone przez działającego w Jego imieniu pełnomocnika łącznie ze skargą na czynności egzekucyjne. Na potwierdzenie przedłożył potwierdzenie nadania w dniu [...] dwóch przesyłek skierowanych do Prezydenta Miasta [...] w sprawach o nr [...] oraz [...], odpowiadającym odpowiednio numerom: pisma zawierającego zarzuty oraz prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto, jak już wcześniej zaznaczono, skarżący w zażaleniu na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] wskazał, że o okoliczności jednoczesnego złożenia ze skargą na czynność egzekucyjną zarzutów świadczyło także pismo Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]. W niniejszym piśmie powołany organ wezwał skarżącego do wskazania osoby lub osób, które we wskazanych w przesłanym skarżącemu upomnieniu dniach i godzinach, kierowały pojazdem marki [...] w okresie [...]. W ocenie Sądu, w zakresie podniesionej przez skarżącego w zażaleniu kwestii wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym Kolegium istotnie dopuściło się uchybienia przepisom postępowania. Zaistniała nieprawidłowość zasadzała się jednak wyłącznie na wadliwym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i nie miała wpływu na wynik sprawy. Mianowicie Kolegium zaniechało szczegółowej weryfikacji argumentacji skarżącego oraz dokonania analizy okoliczności wniesienia zarzutów i ich podstaw, jak też ich ewentualnego wpływu na prowadzone postępowanie w zakresie rozpatrywanego środka prawnego. Jak wyżej wskazano, powyższy błąd organu nadzoru nie oddziaływał jednak w sposób negatywny na prawidłowe rozstrzygnięcie zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z art. 45 ustawy, organ egzekucyjny i egzekutor są obowiązani odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Ponadto organ egzekucyjny i egzekutor obowiązani są również odstąpić od egzekucji ze składnika majątkowego zobowiązanego, jeżeli okazał on dowody stwierdzające częściowe wykonanie obowiązku lub umorzenie należności pieniężnej, a wartość zajętego składnika majątkowego znacznie przekracza kwotę ostatecznie dochodzonej należności i zobowiązany posiada inne składniki majątkowe, z których egzekucja może być prowadzona. Niniejsze okoliczności w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły. Poza tym, w myśl art. 35 ustawy, wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje tego postępowania. W uzasadnionych przypadkach organ egzekucyjny może wstrzymać postępowanie egzekucyjne lub niektóre czynności egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutu. Także organ nadzoru w uzasadnionych przypadkach może wstrzymać czynności egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zażalenia. Powyższy tryb stanowi fakultatywne uprawnienie organu egzekucyjnego lub organu nadzoru, w którym organy te aktywność podejmować mogą z urzędu. Brak rozstrzygnięć w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub określonych czynności, skutkuje zatem prawidłowością dokonywanych czynności egzekucyjnych. Nie jest zatem tak, jak podniósł skarżący, że wniesienie zarzutów w sposób bezpośredni przekłada się na dopuszczalność postępowania egzekucyjnego i dalej może być ono prowadzone jedynie w sytuacji uznania wniesionego zarzutu za niedopuszczalny. Jak zaznaczono, przysługujące zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym środki zaskarżenia zostały skonstruowane w oparciu o zasadę niezależności i niekonkurencyjności, co oznacza, że przysługują wyłącznie w przypadkach określonych w ustawie, a ich zakresy regulacji wykluczają wzajemne zastosowanie. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią odrębny od skargi na czynność egzekucyjną środek weryfikacji działań organu egzekucyjnego, który przysługuje wyłącznie w oparciu o podstawy enumeratywnie wyliczone w treści art. 33 ustawy. W sytuacji braku działań organu egzekucyjnego związanych z rozpatrzeniem wniesionych przez skarżącego zarzutów, mógł on zatem dochodzić realizacji przysługujących Jemu uprawnień, poprzez zaskarżenie bezczynności organu egzekucyjnego w tym przedmiocie. Co do zarzutu braku doręczenia upomnienia, to podnoszony może być on w zakresie zarzutów zgłaszanych na podstawie powołanego art. 33 ustawy, bądź w trybie art. 59 ustawy, stanowiąc przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego. W obu przypadkach organ egzekucyjny obowiązany jest wydać postanowienie podlegające weryfikacji w drodze zażalenia. W kwestii twierdzenia skarżącego o niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w zakresie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego wspólników spółki cywilnej, zarzut ten, w ocenie Sądu, także nie znajduje potwierdzenia w przepisach obowiązującego prawa. W uzasadnieniu skargi do Sądu skarżący podważył prawidłowość zajęcia powyższego rachunku wskazując, że jako wspólnik spółki był tylko współposiadaczem rachunku, a zgromadzone na nim środki były przedmiotem współwłasności łącznej. Zgodnie z art. 81 ust. 1a w związku z art. 80 § 1 i 2 ustawy, zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Zajęcie wierzytelności z takiego rachunku bankowego uznaje się za dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Rachunkiem bankowym wspólnie prowadzonym dla kilku osób fizycznych jest m. in. rachunek założony na podstawie umowy rachunku bankowego dla wspólników spółki cywilnej. O możliwość zajęcia tego rodzaju rachunku wprost stanowią także przepisy regulujące tryb egzekucji sądowej. Stosownie do treści art. 891¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi można zająć wierzytelność z rachunku wspólnego prowadzonego dla dłużnika i osób trzecich. W razie zajęcia rachunku wspólnego dla wspólników spółki cywilnej, komornik zawiadamia pozostałych wspólników. Dalsze czynności egzekucyjne prowadzone są do przypadającego dłużnikowi udziału w rachunku wspólnym stosownie do treści umowy regulującej prowadzenie rachunku, którą dłużnik obowiązany jest przedłożyć komornikowi w terminie tygodnia od daty zajęcia. Jeżeli umowa nie określa udziału w rachunku wspólnym albo gdy dłużnik nie przedłoży umowy, domniemywa się, że udziały są równe. Po ustaleniu udziału dłużnika zwalnia się pozostałe udziały od egzekucji. Pomimo braku odpowiednich zapisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy przyjąć, że jeżeli umowa rachunku bankowego nie określa udziału w rachunku wspólnym poszczególnych wspólników spółki cywilnej, to udziały powinny być liczone równo. W przypadku, gdy któryś ze wspólników kwestionowałby dopuszczalność, bądź wysokość zajętej wierzytelności z rachunku wspólnego, wówczas skorzystać mógłby on z odrębnych środków zaskarżenia w stosunku do skargi na czynności egzekucyjne. Rodzaj środka prawnego zależny byłby w takim przypadku od kategorii podmiotu żądającego, tj. czy byłby to zobowiązany, czy wspólnik będący osobą trzecią. W sytuacji, gdy zobowiązany kwestionuje zajęcie jego składników majątkowych, może on wykorzystać, unormowany w art. 13 ustawy, środek prawny w postaci żądania zwolnienia spod egzekucji rzeczy lub praw. W przypadku osoby trzeciej, przysługuje jej określony w art. 38 ustawy środek ochrony w postaci żądania wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub praw, do których skierowane zostały czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2008 r., I SA/Po 655/08, wyrok opublikowany w Internecie na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie, jak wykazano, organ egzekucyjny posiadał, w trybie art. 80 i 81 ust. 1a ustawy, uprawnienie do zajęcia rachunku wspólnego, którego współposiadaczami byli wspólnicy spółki cywilnej, z których jednym był skarżący. W przypadku kwestionowania zakresu zajęcia wykraczającego poza udział przypadający skarżącemu w rachunku, z odpowiednim środkiem prawnym wystąpić mogli co najwyżej pozostali wspólnicy spółki cywilnej, w trybie środka prawnego uregulowanego w art. 38 ustawy. Skarżący natomiast, kwestionując zajęcie własnego udziału w rachunku, mógł szukać ochrony prawnej w zakresie instytucji zwolnienia spod egzekucji, w trybie art. 13 ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.