II SA/Sz 126/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel /spr./,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami I. uchyla zaskarżoną decyzję i stwierdza nieważność decyzji Starosty z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Starosta [...] decyzją z dnia [...] Nr Kom.[...], wydaną na podstawie art. 182 § 2 w związku z art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) orzekł o cofnięciu T. S. uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii "B" prawa jazdy na okres 5 (pięciu) lat, licząc od dnia [...] do dnia [...]. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu [...] T. S. został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] na środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów w ruchu lądowym na okres 5 lat, który to zakaz należy liczyć od dnia [...] do dnia [...]. W myśl art. 182 § 2 ustawy Kodeks karny wykonawczy organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Decyzja ta jest decyzją ostateczną. Na skutek pisma z dnia [...] i z dnia [...] wniesionego przez T. S., w którym zakwestionował on sposób ustalenia w ww. decyzji okresu na który ustalono obowiązywanie zakazu prowadzenia pojazdów oraz załączonego zaświadczenia dyrektora Zakładu Karnego w [...] w sprawie okresu odbywania kary przez T. S., Starosta [...] decyzją z dnia [...] Kom. [...], wydaną na podstawie art. 154 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 182 § 2 w związku z art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.), zmienił decyzję własną numer Kom. [...], z dnia [...] w sprawie cofnięcia T. S. uprawnień do kierowania pojazdami kategorii "B" prawa jazdy, w zakresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ten sposób iż, cofnął uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii "B" prawa jazdy na okres lat 5 (pięciu) licząc od dnia [...] do dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w myśl art. 182 § 2 ustawy Kodeks karny wykonawczy organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Artykuł 43 § 3 ustawy Kodeks karny stanowi, iż przy nałożeniu przez sąd obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów, do chwili wykonania obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. Interpretując powyższy artykuł organ stwierdził, iż starosta wykonuje zakaz prowadzenia pojazdów w momencie zwrotu prawa jazdy, bądź po złożeniu oświadczenia o utracie dokumentu, jeżeli zachodzi taka okoliczność. Dnia [...] Starosta [...] otrzymał od T. S. oświadczenie, w którym to pouczony o odpowiedzialności karnej, informował o utracie prawa jazdy. Wobec powyższego decyzją z dnia [...] Starosta [...] cofnął T. S. uprawnienie do kierowania pojazdami w zakresie kategorii "B" prawa jazdy, na okres od dnia [...] do dnia [...], w związku z orzeczonym przez Sąd Rejonowy w [...] prawomocnym wyrokiem skazującym wymienionego na środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 5 (pięciu) lat. Tym samym wyrokiem Sąd Rejonowy w [...] orzekł wobec T. S. karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 43 § 2 Kodeksu karnego okres na który orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestępstwo. Biorąc pod uwagę powyższe Starosta [...] w decyzji z dnia [...] nie odniósł się do art. 43 § 2 i orzekając o cofnięciu uprawnień na okres od dnia [...] do dnia [...] pominął kwestię pozbawienia wolności. Starosta [...] będąc w posiadaniu zawiadomienia o skazaniu otrzymanego z Sądu Rejonowego w [...], z którego wynika, iż początek kary pozbawienia wolności przypada na dzień [...], a koniec kary pozbawienia wolności na dzień [...], zobowiązany jest zastosować się do art. 43 § 2 Kodeksu karnego wprowadzając karę zakazu prowadzenia pojazdów po upływie kary pozbawienia wolności. Reasumując organ I instancji uznał, iż w odniesieniu do art. 154 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, który stanowi iż decyzja ostateczna na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być zmieniona przez organ który ją wydał, jeżeli przemawia za tym słuszny interes społeczny, należało zmienić decyzję z dnia [...]. Od powyższej decyzji odwołał się T.S., podnosząc ponownie, iż nadal błędnie ustalono okres obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych wskazując, że organ nie ma uprawnień do zmiany terminu, na jaki zakaz prowadzenia pojazdów orzekł Sąd. Skarżący podniósł, że Starosta nie miał prawa do zmiany treści wyroku Sądu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w związku z art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego, po rozpatrzeniu odwołania T. S., uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium ustaliło, iż decyzją z [...] Starosta [...] w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] (sygn. akt: [...]) cofnął skarżącemu uprawnienie do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kat. "B" na okres 5 lat. Za datę rozpoczęcia biegu zakazu organ stosownie do treści art. 43 § 3 Kk, przyjął dzień, w którym skarżący złożył oświadczenie o utracie prawa jazdy, tj. [...]. W związku z powyższym Starosta orzekł cofnięcie uprawnień na okres od [...] do [...]. Decyzją zmieniającą, będącą przedmiotem zaskarżenia, organ zmienił okres czasu na jaki orzekł cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami skarżącemu. Rzeczona decyzja obejmuje cofnięcie uprawnień na okres od [...] do [...]. Podstawą wydania ww. decyzji była regulacja zawarta w art. 43 § 2 Kodeksu karnego, zgodnie z którą zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności przez osobę, której zakaz dotyczy. Zdaniem Kolegium, podkreślenia wymaga okoliczność, że środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeka Sąd prawomocnym wyrokiem, natomiast wykonanie tego środka, polegające na cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami, należy do właściwego miejscowo Starosty - upoważnia organ do orzekania we wspomnianych okolicznościach art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego. W ocenie organu odwoławczego, z powyżej przedstawionych argumentów wynika, że odwołanie T. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja z [...] będąca przedmiotem postępowania odwoławczego nie może jednak ostać się w obrocie prawnym z innych powodów. Jak wynika z akt sprawy w piśmie - "zaświadczeniu" z [...] Dyrektor Zakładu Karnego w [...] podał, że T. S. faktycznie odbywa karę pozbawienia wolności od [...] do [...]. Biorąc pod uwagę fakt, że okres pozbawienia wolności przerywa bieg zakazu prowadzenia pojazdów, daty podane w decyzji, na jaki orzeczono cofnięcie uprawnień, nie pokrywają się z datami podanymi przez Dyrektora Zakładu Karnego. Stąd uznać należy, że decyzja z [...] rażąco narusza prawo. Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji winien ostatecznie ustalić, w porozumieniu z Zakładem Karnym w [...], w jakim okresie skarżący będzie odbywał karę pozbawienia wolności. W zależności od tego, organ wyda decyzję, w której prawidłowo określi okres, na jaki T. S. cofnie uprawnienia do kierowania pojazdami wg kat. "B" prawa jazdy. Powyższa decyzja została zaskarżona przez T. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżący podał, że nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu decyzji, że jego odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Podał, że w wyroku Sądu Rejonowego w [...] nie zastosowano wobec niego przepisu art. 43 § 2 Kk., a w decyzji Starosty [...] przepis ten zastosowano bezprawnie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Kwestią bezsporną jest fakt prawomocnego skazania T. S. przez Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...] na karę pozbawienia wolności, a także na środek karny postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów w ruchu lądowym na okres 5 lat, z nałożeniem obowiązku zwrotu prawa jazdy. Zgodnie z art.182 Kodeksu karnego wykonawczego w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji rządowej lub samorządu terytorialnego właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego (§ 1). Organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu (§ 2). Przesyłając odpis wyroku, w którym orzeczono środek karny - zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, albo zawiadomienie o wymierzeniu takiego środka, sąd podaje na podstawie treści wyroku datę początkową, od której należy liczyć okres wykonywania tego środka ( art.184 Kkw ). Zakazy orzekane przez Sąd w postępowaniu karnym obowiązują od uprawomocnienia się wyroku (art.43 § 2 Kodeksu karnego). Od pojęcia "obowiązywania" zakazów należy odróżnić pojęcie "biegu okresu" wykonywania tych środków. Okres ten nie biegnie do chwili wykonania obowiązku zwrotu prawa jazdy, nie biegnie także (ulega zawieszeniu) w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestępstwo (art.43 § 3 Kk). We wszystkich wymienionych sytuacjach, zakaz obowiązuje, mimo że okres, na jaki go orzeczono, nie biegnie. Decyzje wydawane na podstawie art.182 § 2 i art.184 Kkw muszą określać ramy czasowe wyznaczone datami od wskazanej daty początkowej okresu wykonywania środka karnego do jego daty końcowej, obliczonej zgodnie z art.123 Kodeksu postępowania karnego w zw. z art.1 § 2 Kkw, przez organ administracji publicznej występujący w postępowaniu karnym wykonawczym jako organ postępowania wykonawczego (art.2 pkt 9 Kkw). Jeżeli wbrew art.184 Kkw sąd nie wskazał daty początkowej biegu okresu wykonywania zakazu prowadzenia pojazdów lub też organ powziął jakiekolwiek wątpliwości, od jakiej daty rozpoczyna się okres wykonania orzeczonego zakazu, organ winien wystąpić do sądu karnego na podstawie art.13 § 1 Kkw o rozstrzygnięcie wątpliwości w powyższym zakresie. W zawiadomieniu o skazaniu z dnia [...] przesyłającym wyrok, Sąd Rejonowy w [...] ustalił jedynie datę początkową odbywania kary pozbawienia wolności nie zaś datę początkową okresu wykonywania środka karnego oraz datę końcową kary pozbawienia wolności. Rozstrzygnięcie w zakresie wskazania początkowej daty wykonywania środka karnego, w świetle art.184 Kkw, nie mogło być samodzielnie podjęte przez organ administracji publicznej (patrz: wyrok sygn.akt III SA/Lu 584/05 Wokanda 2006/11/39; wyrok III SA/Lu 377/08, wyrok III SA/Wr 63/08 dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Podjęcie decyzji z naruszeniem art.182 § 2 w zw. z art.184 Kkw stanowi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Powyższe zasady obowiązywały organ zarówno przy wydawaniu decyzji z dnia [...], jak i przy podejmowaniu decyzji z dnia [...]. Dodać należy, że informacja uzyskana od dyrektora Zakładu Karnego w [...] co do przewidywanej daty końcowej kary pozbawienia wolności (zaświadczenie z dnia [...] - pozbawienie wolności od [...] do [...] nie mogła stanowić samodzielnej podstawy zmiany daty początkowej biegu okresu wykonania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Informacja ta mogła jedynie wzbudzić wątpliwości organu co do biegu i daty wykonania środka karnego i spowodować wystąpienie do Sądu w trybie art.13 § 1 Kkw. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia [...], podjętą w oparciu o art.154 Kpa i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Powyższe decyzje dotyczą zmiany decyzji ostatecznej Starosty [...] z dnia [...] o cofnięciu T. S. uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii "B" prawa jazdy na okres 5 (pięciu) lat, licząc od dnia [...] do dnia [...]. Zgodnie z art.154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego: "Decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony". Organ może więc zmienić lub uchylić decyzję ostateczną, na mocy której strona nie nabyła prawa, tylko wówczas, gdy spełnione zostały wymienione w tym przepisie przesłanki. Ocena, czy strona nabyła lub nie nabyła praw z decyzji ostatecznej, powinna być dokonywana na podstawie treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ostatecznej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych i doktryną, do decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 154 § 1 Kpa, nie należą decyzje nakładające na stronę obowiązek, bowiem nawet te decyzje "są decyzjami, na mocy których pewne osoby nabywają prawo do wykonania tylko obowiązków wskazanych w decyzji, a nie innych" (E. Iserzon (w:) Komentarz IV, 1970, s. 260), a zatem są to decyzje, na mocy których strona nabyła prawo. Do decyzji ostatecznych, na mocy których strona nie nabyła prawa, należy zaliczyć decyzje, w których treścią rozstrzygnięcia jest pozbawienie strony posiadanych przez nią uprawnień. Na podstawie art.182 § 2 Kkw organ, któremu przekazano do wykonania wyrok orzekający środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Jeżeli pozbawienie uprawnień jest jedynie okresowe, to po upływie określonego w decyzji czasu, strona nabywa prawo do zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów, choć nie odzyskuje samych uprawnień do prowadzenia pojazdów, a nabywa jedynie zdolność do ich ponownego uzyskania. Zatem taka decyzja jest decyzją, na mocy której strona także nabywa prawo. W doktrynie przyjęty jest także pogląd, że na podstawie art. 154 Kpa dopuszczalne jest uchylenie lub zmiana decyzji niewadliwych względnie dotkniętych wadami niekwalifikowanymi. Uzasadnienie decyzji uchylającej lub zmieniającej w tym trybie decyzję ostateczną winno wskazywać interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiający za takim rozstrzygnięciem. W niniejszej sprawie, decyzji o cofnięciu T. S. uprawnień do kierowania pojazdami, nie można uznać za decyzję na mocy której strona nie nabyła prawa. Ponadto, w uzasadnieniu tej decyzji nie wskazano ani interesu społecznego ani słusznego interesu strony, który przemawiałby za zmianą decyzji ostatecznej. Treść uzasadnienia natomiast wskazuje, że poprzednia decyzja organu I instancji – decyzja ostateczna – wydana została z naruszeniem prawa i decyzja zmieniająca ją ma na celu usunięcie tych nieprawidłowości. Zgodnie z art.16 § 1 Kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, a uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Jak wyżej wykazano w sprawie nie wystąpiły przesłanki do zastosowania art.154 § 1 Kpa. W orzecznictwie sądowym wskazuje się na konieczność ostrożnego korzystania z instytucji pozwalających na wzruszanie decyzji ostatecznych i ograniczenie jej stosowania tylko do sytuacji wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wzruszenie takich decyzji może nastąpić jedynie wtedy, gdy ustawowe przesłanki określonej instytucji pozwalającej na odstępstwo od zasady trwałości, mają charakter bezsporny i oczywisty. Uchylenie decyzji ostatecznej, przy braku przesłanek dla zastosowania trybu nadzwyczajnego wzruszenia takiej decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa, a tym samym powoduje stwierdzenie nieważności wydanej decyzji ( art.156 § 1 pkt 2 Kpa ). Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...]. Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], uznając rozstrzygnięcie za słuszne co do zasady, jednakże uzasadnienie decyzji za błędne z podanych powyżej powodów dotyczących zasad ustalania daty początkowej, od której należy liczyć okres wykonywania środka karnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1lit.a i pkt 2 oraz art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak sentencji wyroku.