II SA/Sz 1260/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk – Meder Asesor WSA Arkadiusz Windak /spr./ Protokolant Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2005r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej I. o d r z u c a skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...]r. Nr [...], II. u c h y l a zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...]r., Nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]r., Nr [...], III. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, IV. z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz skarżącego L. G. [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. U Z A S A D N I E N I E : Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) przyznał L. G. uprawnienie do świadczenia pieniężnego za miesięczny okres osadzenia przez III Rzeszę w obozie pracy. Pismem z dnia [...] r. L. G., zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W dniu [...] r. do organu wpłynęło kolejne pismo L. G w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy związane z wydaniem decyzji z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, decyzją z dnia [...] r., nr [...], w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), stwierdził nieważność własnej decyzji z dnia [...] r., nr [...] przyznającej L. G. uprawnienie do świadczenia pieniężnego za osadzenie w obozie pracy. L. G. wnioskiem z dnia [...] r. przekazał do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych żądanie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej mu świadczenie pieniężne. Jako podstawę wniosku skarżący wskazał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Następnie L. G. pismem datowanym [...] r. złożył zażalenie na bezczynność Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych polegającą na nie rozpoznaniu Jego wniosku z dnia [...] r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...]r. Na mocy postanowienia z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 123 § 1 i 2 k.p.a. zdecydował odtworzyć akta dotyczące przyznania L. G. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonymw obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395). W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że z uwagi na ilość spraw napływających do Urzędu dokumenty dotyczące L. G. zaginęły w trakcie przepływu międzywydziałowego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], powołując się na art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a), art. 4 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie orzekł o uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r., nr [...] przyznającej L. G. świadczenie pieniężne z tytułu osadzenia w obozie pracy i jednocześnie organ odmówił stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia [...] r., nr [...]. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że wniosek z dnia [...] r. organ postanowił uznać jako złożony w trybie art. 127 § 3 kpa wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] r., nr [...] orzekającej o stwierdzeniu nieważności decyzji własnej z dnia [...] r. przyznającej w części uprawnienie do świadczenia pieniężnego. Z uwagi na fakt, że w decyzji z dnia [...] r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności strona nie została pouczona o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ przyjął, iż L. G. zachował termin do złożenia tego wniosku występując w tej sprawie pismem z dnia [...] r. Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności żądania strony organ stwierdził, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie zaistniały bowiem przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., ponieważ określenie rodzaju represji jakim jest obóz pracy bądź obóz mieszkalny mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów w związku z czym, nie można z niego wywieść rażącego naruszenia prawa. Po otrzymaniu powyższej decyzji L. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dwie decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie: - decyzję z dnia [...] r., nr [...] przyznającą mu częściowe uprawnienie do świadczenia pieniężnego za osadzenie w obozie pracy w [...], jako wydaną z rażącym naruszeniem prawa, oraz - decyzję z dnia [...] r., nr [...] orzekającą o uchyleniu decyzji z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r.,nr [...] i jednocześnie odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia [...] r., nr [...]. W uzasadnieniu skarg L. G. zakwestionował twierdzenie Kierownika Urzędu, jakoby w sprawie brak było dokumentów potwierdzających pobyt w obozie pracy w całym wskazywanym przez skarżącego okresie, tj. od [...] r. Dowodami takimi są bowiem dołączone do akt zeznania świadków. Według L. G., przyznanie mu dodatku pieniężnego za miesiąc pobytu w obozie pracy nie miało merytorycznego uzasadnienia. Do skarg L. G. dołączył szereg załączników, w tym m.in. kopie wydanych w sprawie decyzji oraz wnoszonych do organu pism procesowych. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o odrzucenie skargi na decyzję z dnia [...] r., nr [...] oraz o oddalenie skargi na decyzję dnia [...] r., nr [...]. Jednocześnie, na podstawie art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) organ zwrócił się z wnioskiem o skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym. Po zapoznaniu się z wnioskiem organu o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym L. G. wniósł sprzeciw, żądając skierowania sprawy na rozprawę. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący opisał dotychczasowy przebieg postępowania podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w skardze. W trakcie rozprawy w dniu [...] r. L. G. wniósł o zwrot kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Ponadto, w myśl art. 135 w/w ustawy, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Taka sytuacja, powodująca konieczność wyjścia poza granice skarg z przyczyn w nich nie podniesionych lecz dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, zaistniała w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przekazane przez organ akta administracyjne są niekompletne. Jak wynika z postanowienia z dnia [...] r. w przedmiocie odtworzenia akt, przyczyną tego stanu rzeczy stało się ich zaginięcie w siedzibie organu w trakcie "przepływu międzywydziałowego". Obszerny materiał dowodowy związany z dotychczasowym przebiegiem sprawy przedstawił wraz ze skargą L. G., który poza dość dokładnym opisem postępowania przedłożył szereg dokumentów, które pozwoliły na wyprowadzenie następujących wniosków. Bezspornym jest, że za pierwsze orzeczenie wydane w sprawie przyznania L. G. świadczenia pieniężnego z tytułu osadzenia w obozie pracy przez III Rzeszę należy uznać decyzję z dnia [...] r., nr [...], którą organ uprawnił skarżącego do wnioskowanego świadczenia za jednomiesięczny okres osadzenia w obozie pracy w [...] r. Z dokumentów dostarczonych przez skarżącego wynika, że po otrzymaniu w/w decyzji z dnia [...] r., pismem z dnia [...] r. L. G. wystosował do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Treść tego wniosku, jak i data jego sporządzenia wskazują, że został on złożony w trybie art. 127 § 3 kpa od orzeczenia z [...] r., które L. G. uznał za nieprawidłowe. Pomimo, iż wniosku tego brak jest w przekazanych do Sądu aktach sprawy, to znajduje się w nich notatka służbowa sporządzona przez pracownika organu dnia [...] r. (karta 5 akt administracyjnych). W trakcie postępowania związanego z odtworzeniem zaginionych akt ustalono, że według dokumentacji prowadzonej przez kancelarię Urzędu, od L. G/ wpłynęły do organu, m.in.: • w dniu [...] r. (odwołanie) • w dniu [...] r. (odwołanie) • w dniu [...] r. (odwołanie) • w dniu [...] r. (monit S) Powyższe ustalenia i ich porównanie z materiałem dowodowym przedłożonym przez skarżącego doprowadziło Sąd do stwierdzenia, że w wyniku zaginięcia akt sprawy i mimo podjętej próby ich odtworzenia, organ nie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych związanych z dotychczasowym przebiegiem postępowania. W ocenie Sądu, dołączona do akt sądowych kserokopia wniosku z dnia [...]r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, stanowiąca środek zaskarżenia od decyzji z dnia [...] r., jest najprawdopodobniej tym pismem, które zostało w kancelarii Urzędu do Spraw Kombatantów zarejestrowane jako odwołanie z datą wpływu [...] r. Wskazuje na to treść pisma jak i okres czasu pomiędzy sporządzeniem wniosku i datą wpływu do siedziby organu pisma odnotowanego w Urzędzie jako odwołanie. Kolejny wniosek skarżącego wpisany w kancelarii Urzędu w dniu [...] r. został potraktowany przez organ jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. i załatwiony decyzją z dnia [...] r., nr [...]. Konsekwencją wniosku o wznowienie postępowania z dnia [...] r., który wpłynął do organu [...] r., a następnie zażalenia na bezczynność polegającą na jego nie rozpatrzeniu, było podjęcie próby odtworzenia akt i wydanie decyzji z dnia [...] r. nr [...]. Poczynione ustalenia wskazują, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie nie rozpoznał złożonego w trybie odwoławczym wniosku L. G. z dnia [...] r. o ponowne rozparzenie sprawy od decyzji z dnia [...] r. To natomiast prowadzi do wniosku, że decyzja z dnia [...] r. w stosunku do której skarżący złożył środek zaskarżenia, przed jego rozpoznaniem nie może być uznana jako decyzja ostateczna. Kierownik Urzędu nie był zatem uprawniony do prowadzenia postępowania w trybie stwierdzenia nieważności i podejmowania decyzji z dnia [...] r.i z dnia [...] r., nr [...]. Dla porządku należy zauważyć, że w zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. organ niewłaściwie przywołał datę orzeczenia z [...] r. podając jako rok jego podjęcia rok [...]. Uznanie, że wniosek skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] r. nie został przez organ rozpatrzony oznacza również,iż niedopuszczalne było złożenie przez L. G. skargi do tut. Sądu na orzeczenie z dnia [...] r. Stosownie bowiem do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Skoro przysługujący L. G. środek zaskarżenia jaki skierował do organu poprzez złożenie wniosku z dnia [...] r. o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został przez organ rozpoznany, skargę L. G. wniesioną na decyzję z dnia [...] r. należało uznać za przedwczesną i niedopuszczalną. Dlatego też Sąd orzekł o jej odrzuceniu na mocy art. 58 § 1 pkt 6 w/w ustawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i prawne, powinien bez zbędnej zwłoki rozpoznać środek zaskarżenia wniesiony przez skarżącego pismem z dnia [...] r. aby w ten sposób ostatecznie załatwić sprawę w administracyjnym toku instancji. Merytoryczne badanie przez Sąd zasadności zarzutów skargi jak i dotychczas prezentowanego przez organ stanowiska w sprawie przed jej ostatecznym zakończeniem byłoby, w ocenie składu orzekającego, prawnie niedopuszczalne. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w związku z niewłaściwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy polegającym na nie uwzględnieniu wniosku skarżącego z dnia [...] r., organ naruszył art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., który to przepis gwarantuje stronie prawo do rozpatrzenia jej sprawy administracyjnej w postępowaniu dwuinstancyjnym. Biorąc pod uwagę, że naruszenie to nie zostało spowodowane oczywiście rażącym działaniem organu i że stało się wynikiem zaginięcia akt postępowania, Sąd, pomimo stwierdzenia naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, nie stwierdził nieważności decyzji z dnia [...] r. i z dnia [...] r. Na stanowisko to wpływ miało również to, że skarżący pomimo prośby organu wyrażonej w piśmie z dnia [...] r. o nadesłanie wszelkich dokumentów niezbędnych do otworzenia zagubionych akt, nie przesłał wszystkich posiadanych materiałów, co skutkowało m.in. nie uwzględnieniem przez organ wniosku z dnia [...] r. Orzeczenie w pkt III wyroku wydano w oparciu o art. 152 ustawy Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi zaś orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania zostało podjęte na mocy art. 200 w/w ustawy.