II SA/Sz 1261/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 marca 2018 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata S. T. kwotę [...]zł ([...]) zawierającą kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie Północ w MOPR w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przyznał Z. D. zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie opłaty czynszu za lokal socjalny, refundacji za kopie ksero A 4 (wydruk kolorowy) oraz zakupu środków czystości, środków higieny osobistej w łącznej kwocie [...]zł jednorazowo oraz nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazał, że dochód strony wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W przypadku skarżącego, wspomniane kryterium wynosi [...] zł, w związku z czym spełnia on warunki do przyznania zasiłku celowego, określone w art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ podkreślił, że możliwości finansowe Ośrodka są obecnie ograniczone, a ilość osób ubiegających się o udzielnie pomocy wzrasta, stąd wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. Pomoc społeczna pełni funkcję wspomagania osób i rodzin w rozwiązywaniu trudności życiowych w tym materialnych, co oznacza że nie ma charakteru pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb w całości. W związku z tym nie wszystkie nawet uzasadnione i niezbędne potrzeby będą zaspokojone w całości przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc finansową. W roku 2016 Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. zrealizował świadczenia w postaci zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych w wysokości [...] zł. Liczba uprawnionych do tych świadczeń w 2016 r. wyniosła [...]. Średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę wyniosła [...] zł. W piśmie zatytułowanym "zażalenie od decyzji MOPR w S. z dnia [...] r.", Z. D. wskazał, że decyzja ta obejmuje trzy rodzaje refundacji: na środki czystości, środki higieny osobistej, wydruki kolorowych fotokopii i opłaty dokonanej przez skarżącego za lokal socjalny przy al. [...] w wysokości [...] zł. W jego ocenie, organ dokonał "nadinterpretacji pomocy (refundacji) kwoty [...]zł wrzucając do jednego worka aż trzy rodzaje pomocy". Zdaniem strony, organ pominął wpłatę dokonaną w dniu 6 kwietnia 2017 r. w wysokości [...] zł. Dodał, że brak opłat za czynsz mógłby skutkować odebraniem mu uprawnień do lokalu socjalnego. Jest schorowany, leczy się w specjalistycznych przychodniach: psychiatrycznej, chirurgii naczyniowej, ortopedycznej i okulistycznej. Jedyną pomocą dla niego jest wsparcie ze strony MOPR. Bez refundacji "za leki, prąd i inne środki pomocowe" skarżący nie mógłby egzystować. Strona szczegółowo opisała środki czystości i higieny osobistej zakupione w sklepach: "Biedronka" i "Stokrotka" w dniu 16 maja 2017 r. i przedstawiła wyliczenie, z którego wynika, że koszt tych środków oraz koszt wydruku kolorowych fotokopii to łącznie [...] zł. Skarżącemu przyznano [...] zł, a zatem, w jego ocenie, kwota ta nie obejmuje refundacji za lokal socjalny, co uważa on za "brak obiektywnej prawdy", że dokonana opłata [...] zł miała miejsce. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że organ rozpatrując wniosek strony o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego bada sytuację finansową i rodzinną strony, ustalając kryterium dochodowe. Zasiłek ten jest świadczeniem fakultatywnym, tj. uzależnionym wyłącznie od uznania administracyjnego. Z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek ten nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na określony cel bytowy. Organ przyznający zasiłek celowy jest zobowiązany realistycznie ocenić, czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne oraz czy bez uszczerbku dla zaspokojenia innych niezbędnych potrzeb sfinansowanie to może nastąpić ze środków własnych strony. W ramach uznania administracyjnego organ ma prawo dokonywać oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Wobec powyższego, Kolegium uznało, że organ I instancji, wydając kwestionowaną decyzję, działał zgodnie z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, w granicach przyznanego ustawą uznania administracyjnego. Z. D. złożył skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu skargi opisał okoliczności w jakich doszło do utraty tytułu prawnego do lokalu, w którym obecnie zamieszkuje przy ul. [...] w S. oraz do podpisania umowy najmu lokalu socjalnego przy ul. [...] w S.. Wyjaśnił, z jakich powodów nie może zamieszkiwać we wspomnianym lokalu socjalnym, zaznaczając, że mimo to zobowiązany jest opłacać czynsz w wysokości [...] zł. Zdaniem strony, argumentacja Kolegium zawarta w zaskarżonej decyzji jest nieżyciowa i nielogiczna. Organ ten powołując się na treść art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia potrzeby bytowej. W ocenie skarżącego, nie ma żadnej wątpliwości, że opłata za lokal socjalny jest potrzebą bytową. Przedłożone przez niego dokumenty dają realistyczny obraz sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego. Bez pomocy MOPR egzystencja skarżącego byłaby niezmiernie trudna. Dlatego "zachodzi bardzo duże prawdopodobieństwo, że żądanie refundacji za czynsz w wysokości [...] zł jest w pełni zasadne". Skarżący wniósł o "nakazanie MOPR zwrotu opłaty za lokal socjalny w kwocie [...]zł". Na rozprawie w dniu 1 marca 2018 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego podtrzymał twierdzenia zawarte w skardze, modyfikując wniosek o nakazanie organowi zwrotu opłaty za lokal socjalny i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...]zł nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 930), która w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z trudnych okoliczności życiowych wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekroczył obowiązującego kryterium dochodowego, co uprawniało go do ubiegania się o zasiłek celowy na podstawie art. 39 ww. ustawy. Powyższy przepis w ust. 1 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 ust. 2 tej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności lub leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy podkreślić, że decyzje podejmowane w tym zakresie mają charakter uznaniowy, a zatem organ nie ma obowiązku spełnienia w całości oczekiwań osób ubiegających się o pomoc. Musi bowiem kierować się nie tylko sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną świadczeniobiorcy, ale i własnymi możliwościami finansowymi. To, że możliwości ośrodków pomocy społecznej, jak i możliwości budżetu państwa, są ograniczone jest rzeczą powszechnie znaną, a w niniejszej sprawie organy wskazały, że środki finansowe będące w dyspozycji MOPR w S. są niewystarczające na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb osób uprawnionych. Z wyjaśnień organów wynika, że z uwagi na dużą ilość osób spełniających warunki do przyznania pomocy społecznej, wielkość tej pomocy musi być racjonalna, tzn. musi wystarczyć dla wszystkich potrzebujących w zakresie, na jaki pozwalają możliwości pomocy społecznej (średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę wyniosła [...] zł). Nie budzi wątpliwości Sądu, że sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego jest bardzo trudna. Skarżący środki na bieżące utrzymanie czerpie w zasadzie wyłącznie z pomocy społecznej i niewątpliwie przyczyny takiej sytuacji nie są od niego zależne, lecz podyktowane są okolicznościami obiektywnymi. Jest on osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niezdolną do pracy. Od sierpnia 2010 r. pozostaje pod opieką Poradni Zdrowia Psychicznego [...] z rozpoznaniem [...]. Znajduje się też pod stałą opieką neurologiczną. W 2015 r. przebył udar mózgu. Cierpi także na [...]. Z akt sprawy wynika, że skarżący zarówno przed wydaniem zaskarżonej decyzji jak i później występował o przyznanie zasiłków celowych na różnorakie cele i w znacznej części wnioski te są uwzględniane przez ośrodek pomocy społecznej. Trzeba mieć jednak na uwadze, że środki finansowe Ośrodka, które są przeznaczone dla osób potrzebujących takiego wsparcia, nie są nieograniczone i muszą być redystrybuowane w sposób bardzo rozważny. W niniejszej sprawie organ przyznał skarżącemu zasiłek celowy na dofinansowanie czynszu za lokal socjalny, refundację za kopie ksero A 4 (wydruk kolorowy) oraz zakup środków czystości i higieny osobistej w łącznej kwocie [...]zł. Należy podkreślić, że z uzasadnienia decyzji z dnia [...] r., wbrew stanowisku skarżącego, w żadnym razie nie wynika, by organ którykolwiek z wydatków poniesionych przez stronę uznał za nieuzasadniony. Skarżący w swoim wniosku z dnia 8 kwietnia 2017 r. (złożonym 10 kwietnia 2017 r.) wniósł o refundację opłat czynszowych, "kopii ksero A-4 wydruk kolorowych zdjęć oraz zakupu środków czystości i środków do higieny osobistej", dołączając potwierdzenie wpłaty kwoty [...]zł tytułem czynszu za lokal socjalny oraz fakturę z dnia 6 kwietnia 2017 r. na kwotę [...]zł za wykonanie kserokopii oraz kolorowych wydruków A-4. Jeśli chodzi o koszty zakupu środków czystości, skarżący nie powołał się w swoim wniosku na ewentualne rachunki czy paragony na potwierdzenie wysokości tych kosztów lecz wskazał, że prosi o "refundację [...] zł" na ich zakup. W oparciu o ten wniosek organ przyznał skarżącemu decyzją z dnia [...] r. zasiłek celowy w kwocie [...]zł. Dopiero składając odwołanie od tej decyzji skarżący w dniu [...] r. przedłożył paragony na zakup środków czystości z dnia 16 maja 2017 r. oraz dodatkowe kopie faktur z dnia 13 kwietnia 2017 r. oraz z dnia 8 maja 2017 r. na kwoty odpowiednio [...] zł i [...] zł za wykonanie kserokopii i wydruków A – 4. Należy podkreślić, że wszystkie te paragony i faktury zostały wystawione po dacie złożenia - w dniu 10 kwietnia 2017 r. wniosku sporządzonego 8 kwietnia 2017 r., a zatem nie mogły być nim objęte. Tym samym organ wydając decyzję z dnia [...] r. także nie mógł wspomnianych paragonów i faktur uwzględnić bowiem nimi nie dysponował. Treść uzasadnienia tej decyzji wskazuje, że organ wszystkie wymienione przez skarżącego we wniosku z dnia 8 kwietnia 2017 r. wydatki uznał za uzasadnione, jednakże z uwagi na brak dostatecznych środków przyznał je w wysokości adekwatnej do tychże środków. Skoro w niniejszej sprawie ocenie poddano z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej możliwości finansowe organu pomocy społecznej i na tej podstawie uznano, że nie istnieje możliwość przyznania stronie świadczenia w większym rozmiarze, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Podobnie, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Wprost przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ bądź odmówi przyznania mu tego świadczenia bądź jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto, organ pomocy społecznej, oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 393/12, CBOSA). Wskazywana przez skarżącego okoliczność, że organ w 2017 r. dysponuje nieco większym budżetem na realizację zadań w zakresie zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych niż w roku 2016 (o nieco ponad [...] zł) nie oznacza, że może rozdzielając te dodatkowe środki pominąć zasady określone w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ musi bowiem uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne ze wspomnianymi zasadami. Należy też podkreślić, że z akt sprawy wynika, iż skarżący nie pozostaje bez wsparcia finansowego Ośrodka, bowiem decyzją z dnia [...] r. przyznana mu została pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł, w tym [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłaty za energię elektryczną oraz [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie opłaty za czynsz za lokal socjalny, zaś decyzją z dnia [...] r. przyznano mu zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków do wysokości [...] zł, a nadto na podstawie decyzji z dnia [...] r. otrzymał zasiłek celowy z przeznaczeniem na opłatę za energię elektryczną w kwocie [...]zł. Dodatkowo, decyzją z dnia [...] r. skarżącemu przyznano zasiłek celowy w łącznej kwocie [...]zł, w tym [...] zł na dofinansowanie do zakupu czajnika bezprzewodowego oraz [...] zł na dofinansowanie do zakupu środków czystości oraz środków higieny osobistej. Łącznie, w okresie od lipca do września 2017 r. skarżący otrzymał w formie zasiłków celowych ponad [...] zł. W tym samym czasie strona była i jest nadal objęta pomocą w formie zasiłku stałego w kwocie [...]zł miesięcznie. Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji, nie można zarzucić naruszenia prawa i przekroczenia granic uznania administracyjnego, skoro organy szczegółowo wskazały jakimi przesłankami się kierowały przy podejmowaniu rozstrzygnięć, zaś Sąd argumentację tę podzielił. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).