II SA/Sz 1263/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], decyzją z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 104 , art. 108 § 1 kpa oraz art. 7 pkt 4, art. 8 ust.1 pkt 1, art. 9, art.39 ust. 1 i 2, art. 106 ust.1,3 i 4, art. 107 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej /Dz.U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm./, działając z upoważniania Prezydenta Miasta [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...]r. i z [...]r. – przyznał J. C. pomoc społeczną w postaci zasiłku pieniężnego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup żywności oraz nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja zawiera w rozstrzygnięciu wskazanie, że świadczenie to przyznano na [...]r. stosownie do możliwości finansowych Ośrodka. Z uzasadnienia wynika, że organ na podstawie przeprowadzonego wywiadu rodzinnego ustalił, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej bezrobociem oraz brakiem dochodu. Kryterium dochodowe w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Organ wyjaśnił , dalej, że z uwagi na fakt, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter uzupełniający i wspomagający - przyznana stronie pomoc finansowa jest jedynie uzupełnieniem i nie zaspokaja wszystkich potrzeb w pełnym zakresie i pełnej wysokości, bowiem środki, którymi dysponuje Ośrodek są ograniczone. W jednym odwołaniu wniesionym od tej oraz od innych decyzji J. C. zarzucił organowi "kłamstwo", że Jego trudna sytuacja materialna została spowodowana bezrobociem, a także błędne sprecyzowanie ich sentencji, ponieważ pomoc powinna być – jego zdaniem – przyznana za miesiąc, w którym został złożony wniosek , a decyzji powinno być łącznie pięć "tj. tyle ile było podań o przyznanie pomocy społecznej". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy powołującą jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Kolegium ustaliło, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że J. C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Od 1999 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada stałego własnego źródła dochodu, utrzymuje się ze środków pomocy społecznej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla jednej osoby wynosi [...] zł., co w powyższych okolicznościach uprawnia stronę do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Sytuacja bytowa J. C. jest trudna, jednakże należy –w ocenie Kolegium - podkreślić, że zasiłek celowy jest świadczeniem nieobowiązkowym, którego przyznanie zdeterminowane jest posiadanymi środkami pieniężnymi ujętymi w planie finansowym Ośrodka. Organ zaznaczył, że pomoc społeczna pełni funkcję wspomagającą dla osób i rodzin w rozwiązywaniu ich przejściowych trudności życiowych i bytowych i nie ma na celu spełnienia każdego żądania. Nie może być także źródłem stałego dochodu. Wysokość udzielonej pomocy zależy od wielkości posiadanych przez Ośrodek środków finansowych i od okoliczności sprawy. Odnosząc się do stawianych w odwołaniu zarzutów pod adresem KSM "P" w [...], organ II instancji wyjaśnił, że decyzje spółdzielni nie podlegają kontroli administracyjnej określonej przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] J. C. podniósł, że organ odwoławczy nie przeanalizował jego wniosków, wywiadu środowiskowego z dnia [...]r. oraz pism i postanowień dyrektora MOPS, a w lakonicznym uzasadnieniu decyzji nie zawarł oceny dowodów. Zdaniem skarżącego, brak ustalenia prawidłowej przyczyny znalezienia się przez stronę w trudnej sytuacji uniemożliwia podjęcie prawidłowej decyzji, co do skali pomocy niezbędnej do "szybkiego usamodzielnienia się potrzebującego". Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odrębnym piśmie procesowym z dnia [...]r. uzupełnionym pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z załączonych pism i dokumentów, zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a obciążenie nimi SKO w [...] i zasądzenie od tego organu na rzecz skarżącego poniesionych kosztów. W uzasadnieniu tego pisma J. C. zwarł zarzut szykanowania go przez Dyrektora MOPS poprzez zobowiązanie do uzupełnienia dokumentów i zawieszenie postępowania w sprawie wniosków oraz jego podjęcie po złożeniu przez stronę zażalenia. Zarzucił też, że obie instancje nie wzięły pod uwagę, że główną przyczyną znalezienia się skarżącego w ubóstwie było bezprawne odcięcie dopływu energii elektrycznej do mieszkania w dniu [...]r. przez organ spółdzielni, co spowodowało rezygnację studentów z wynajmowania części mieszkania . MOPS w [...] nie udzielił skarżącemu pomocy w obliczu "szokujących działań" KSM "P" w [...]. Zdaniem skarżącego, zasiłek celowy przyznaje się za miesiąc, w którym zostało złożone podanie, a zatem powinien otrzymać dwie decyzje przyznające świadczenie za [...]r w kwocie [...] zł i za [...]r. w kwocie [...]zł. Nadto, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zauważyło , że MOPS nie zajął stanowiska, co do wniosków skarżącego o sprostowanie i uzupełnienie wywiadów środowiskowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wiosło o jej oddalenie, i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji . Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium wskazało, że odrębnymi decyzjami z dnia [...]r. skarżący otrzymał pomoc w postaci zasiłków celowych na pokrycie zaległości w opłatach za dostawę gazu i wody, co zdaniem organu, świadczy "o przychylności i zrozumieniu trudnej sytuacji skarżącego". Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł , co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana stosowne do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 169 ze zm./ według kryterium zgodności z prawem nie dostarczyła podstaw do stwierdzenia, że akt ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Podstawę materialno-prawną żądania J. C. o udzielenie pomocy społecznej w postaci pieniędzy na żywość oraz rozstrzygnięcia organów obu instancji w przedmiocie wniosków z dnia [...]r. stanowi art. 39 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./. Przepis ten stanowi, że: "W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy". Tenże artykuł w ustępie 2 wskazuje przykłady celów na jakie ta forma pomocy może być przyzna i "/.../ na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu". Przepisu tego nie można stosować w oderwaniu od przepisów ogólnych ustawy o pomocy społecznej /Dział I/ normujących Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy oraz zadania pomocy społecznej. Z zamieszczonego w zasadach ogólnych art. 7 wynika przede wszystkim, że pomocy społecznej udziela się osobom, rodzinom w szczególności z powodów wskazanych w pkt od 1 do 15,a więc między innymi z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie itd. Ustalenie organów orzekających, że po stronie skarżącego wystąpił powód uzasadniający udzielenie pomocy jakim jest bezrobocie, mieści się zatem w wyliczeniu wskazanym w art. 7, a przy tym znajduje oparcie w zaświadczeniu Powiatowego Urzędu Pracy w [...] (k.8 akt administracyjnych/) z dnia [...]r. stwierdzającym, że J. C. jest zarejestrowany od [...]r. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. W tej sytuacji kwestionowanie skargą tego ustalenia jest niezasadne. Inne , wskazane w skardze przyczyny znalezienia się skarżącego w ubóstwie, oceniane przezeń subiektywnie jako istotne i wymagające rozważenia przez organy obu instancji nie mają znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ dotyczą okoliczności nie przewidzianych przedmiotową ustawą. W szczególności, nie należy do przedmiotu postępowania administracyjnego toczącego się w sprawie zasiłku celowego rozstrzyganie sporów wynikłych na tle spółdzielczego prawa do lokalu. Organy pomocy społecznej nie są uprawnione do orzekania i zajmowania stanowiska w kwestiach związanych z członkowstwem strony w Spółdzielni Mieszkaniowej "P" w [...], co trafnie podkreśliło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji . Lektura skargi, pisma stanowiącego jej uzupełnienia oraz pism skarżącego składanych w toku postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, prowadzi do wniosku, że J. C. nie rozumie istoty i celów pomocy społecznej, a także zasad przyznawania tej pomocy i materialnoprawnych przesłanek zasiłku celowego. Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości /art. 2 ust.1 ustawy/. Jednakże, jak to trafnie podkreślono w zaskarżonej decyzji, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej /art. 3 ust.4/, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej /art. 4 ustawy/. Z tych ogólnych zasad wynika zatem, że pomoc społeczna jest instytucją wspomagającą potrzebujących, nie jest natomiast instytucją dostarczającą im środków do życia i zaspokajającą wszelkie, nawet niezbędne potrzeby. Powyższe uwagi uzupełnić trzeba stwierdzeniem, że zasiłek celowy, na co zasadnie wskazało Kolegium, nie ma charakteru obligatoryjnego świadczenia pomocy społecznej, jego przyznanie następuje w ramach uznania administracyjnego. Przepisy ustawy, jak już wyżej zostało wywiedzione, nie obligują organów do zaspokojenia wszystkich uzasadnionych potrzeb swoich podopiecznych. Zasiłek celowy jest wyjątkową, doraźną formą wsparcia osób znajdujących się w trudniej sytuacji życiowej, dlatego nie może być utożsamiany ze świadczeniami mającymi charakter stały lub okresowy, przyznawanymi regularnie w stałych odstępach czasowych, a zatem do tego rodzaju pomocy nie można stosować artykułu 106 ust.3 ustawy o pomocy społecznej. Z tego powodu przekonanie skarżącego, że przysnuje mu zasiłek celowy na każdy kolejny miesiąc, w którym złożył wniosek uznać trzeba za błędne. W ocenie Sądu, nie narusza prawa decyzja wydana po rozpatrzeniu przez organ dwóch kolejnych wniosków strony, złożonych w krótkich odstępach czasowych w przedmiocie tej samej formy pomocy. To właśnie z pewnego luzu decyzyjnego, przysługującego organowi rozstrzygającemu w ramach uznania administracyjnego, wynika uprawnienie tego organu do odmowy przyznania świadczenia lub do jego przyznania w wysokości określonej przez ten organ. Obowiązkiem organów w przypadku decyzji uznaniowych jest natomiast wydanie rozstrzygnięcia wolnego od wady dowolności. Wysokość zasiłku celowego uwarunkowana jest w dużej mierze wielkością środków jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej na ten cel oraz liczbą osób ubiegających się o tego rodzaju świadczenie. Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dokonana także w kontekście powyższych rozważań nie dowiodła naruszenia przez organy orzekające granic uznania administracyjnego. Przyznana skarżącemu pomoc na zakup żywności nawet jeśli jest niewystarczająca, nie może być uznana za przejaw niezgodności decyzji z prawem, skoro takie a nie inne są możliwości organu udzielającego tej pomocy. Godzi się też zauważyć, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją nie była to jedyna forma pomocy udzielonej skarżącemu, skoro – jak wynika to z akt sprawy – innymi decyzjami z tej samej daty J. C. otrzymał zasiłki celowe na pokrycie zaległości w opłatach za dostawę gazu i wody. Zarzuty skarżącego dotyczące samego sposobu prowadzenia postępowania również okazały się niezasadne, skoro wymagany przepisami wywiad środowiskowy został przeprowadzony przez organ I instancji. Wyjaśnić ponadto trzeba, że decyzja organu I instancji wydana została po podjęciu przez ten organ zawieszonego postępowania, a w tej sytuacji bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje kwestia zasadności uprzedniego postanowienia tego organu o zawieszeniu postępowania . Z tych wszystkich względów należało oddalić skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Wyrok oddalający skargę – zgodnie z regułą wynikającą z art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – powoduje brak podstaw prawnych do wydania orzeczenia zasądzającego na rzecz skarżącego zwrot żądanych przezeń kosztów postępowania .