II SA/Sz 1276/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", art. 16a ust. 1, ust. 8 oraz art. 3 pkt 11 w zawiązku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) odmówił I.K. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem M.K. na okres od dnia 1 maja 2014 r. na stałe. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 28 maja 2014 r. I.K. wystąpiła do Prezydenta Miasta S. z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni od listopada 2007 r. przebywa na rencie inwalidzkiej, co oznacza, że nie spełnione zostały przesłanki określone w art. 16a ust. 8 uprawniające do ubiegania się o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Od powyższej decyzji I.K. wniosła odwołanie wskazując, że nie może podjąć zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad mężem. Strona oświadczyła, że spełnia wszystkie przesłanki umożliwiające jej pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem Skarżącej, jedynie kryterium dochodowe i jego niespełnienie pozbawia małżonka prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Fakt pobierania renty inwalidzkiej nie powinien pozbawiać jej wnioskowanego świadczenia, a kryterium dochodowe jej rodziny nie zostało przekroczone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania I.K., decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium przytoczyło stan faktyczny ustalony przez organ I instancji i wskazało, że z kwestionariusza wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina strony składa się z dwóch osób, a mianowicie: wnioskodawczyni – I.K. oraz osoby wymagającej opieki – M.K., wobec którego orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności na trwałe i stwierdzono niezdolność do samodzielnej egzystencji. Dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia, jednakże, zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. I.K. od listopada 2007 r. pobiera rentę w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy podkreślił, że przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wydawane na jego podstawie decyzje mają charakter tzw. decyzji związanych. Oznacza to, że ani organ I instancji, ani Kolegium, nie mają możliwości przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji, gdy zgodnie z ww. przepisem, świadczenie to nie przysługuje, a przy orzekaniu nie mogą brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności istniejących w sprawie. Nie działają bowiem w ramach uznania administracyjnego. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższa decyzja została zaskarżona przez I.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumenty przedstawione wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo podniosła, że w znowelizowanej ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozdzielił prawo do zasiłku specjalnego na osoby spokrewnione i na małżonków. Zdaniem Skarżącej, pkt 8 art. 16a ww. dotyczy tylko opiekunów spokrewnionych w linii prostej, a nie małżonków. Końcowo I.K. opisała swoją trudną sytuację rodzinną i materialną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji niewłaściwie wskazał, że wysokość jej renty wynosi [...] zł. Jest to bowiem kwota brutto. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Przedmiotem skargi I.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie której odmówiono skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Specjalny zasiłek opiekuńczy jest świadczeniem wprowadzonym do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego sformułowane zostały w art. 16a ust. 1 i 2 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Określone w art. 5 ust. 2 ustawy kryterium dochodowe w czasie orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji wynosiło 623 zł (§ 1 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Dz. U. z 2012 r., poz. 959 ze zm.). Jednocześnie w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy wskazano, że zasiłek ten nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny nie budzi sporu. Organy nie zakwestionowały, że Skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a rodzina spełnia kryterium dochodowe do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednak, aby uzyskać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego muszą być spełnione inne przesłanki określone przez art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem, jedną z przyczyn uniemożliwiających przyznania przedmiotowego świadczenia jest stwierdzenie przez organ orzekający, że wystąpiła przesłanka negatywna np. wymieniona w art. 16a ust. 8 pkt.1 lit. a ustawy, a mianowicie, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Powyższe stwierdzenie, w świetle materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, potwierdzonego zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 27 maja 2014 r. uznać należy za prawidłowe. Z treści zaświadczenia wynika, że I.K. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 21 grudnia 2007 r., przyznaną bezterminowo. We wskazanych wyżej okolicznościach faktycznych i prawnych nie było zatem możliwe uzyskanie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że nieprawidłowe jest przekonanie skarżącej, że przesłanki negatywne wymienione w art. 16a ust. 8 ustawy dotyczą tylko opiekunów spokrewnionych w linii prostej, a nie dotyczą małżonków. Z dniem 4 maja 2014 r. doprecyzowano przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez wskazanie, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje także małżonkom. Od tego momentu art. 16a ust. 1 wymienia podmioty uprawnione do jego otrzymywania według przynależności do jednej z dwóch grup: osób spokrewnionych (na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciążył obowiązek alimentacyjny) oraz małżonków. Natomiast użyte w art. 16a ust. 8 ustawy określenie "osoba sprawująca opiekę", jako że jest pojęciem szerszym, dotyczy wszystkich podmiotów wskazanych w art. 16a ust. 1, a więc zarówno osób spokrewnionych, jak i małżonków. Oznacza to, że przepisy te należy rozumieć w ten sposób, że za "osobę sprawującą opiekę" nad osobą niepełnosprawną może być również uznany małżonek. Celowym jest również wyjaśnienie, że podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z trudnościami ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, jak i z sytuacją materialną, aczkolwiek bardzo istotne z punktu widzenia skarżącej, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej przyczyny, iż względy społeczne, czy też zasady sprawiedliwości społecznej nie mogą stanowić samodzielnego kryterium przesądzającego o zasadności przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, w oderwaniu od obowiązujących regulacji prawnych. Rolą sądu administracyjnego nie jest rozstrzygnięcie o celowości przyznania określonego świadczenia, lecz skontrolowanie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodna z obowiązującym przepisami prawa. Sąd rozpoznając sprawę dostrzegł, że organ odwoławczy przytaczając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji treść art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie uwzględnił obowiązującej już wersji tekstu, która wprowadziła do tego przepisu wyrażenie "a także małżonkom", jednakże okoliczność ta nie miała żadnego wpływu na ostateczny wynik sprawy. Na marginesie należy zauważyć, że fakt odmowy przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie wyklucza możliwości ubiegania się o pomoc społeczną przewidzianą w innych przepisach i formach, umożliwiających wsparcie rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.