II SA/Sz 1282/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę Prezydent Miasta, reprezentowany przez Kierownika Działu Świadczeń Socjalnych MOPS, decyzją nr [...], z dnia [...], wydaną na podstawie art. 20 ust. 3, art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanego dalej "K.p.a.", uchylił od [...] decyzję własną [...] nr [...], z dnia [...] w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na M.T. (ur. [...]). W dniu [...] do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wpłynęło pismo z Urzędu Marszałkowskiego Województwa z informacją, iż w przypadku rodziny M.T., w okresie od [...], mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych: w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji wyjazdu członka rodziny do kraju Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, należącego do Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z powyższym decyzja przyznająca świadczenia została uchylona (zgodnie z art. 163 K.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, o ile przewidują to przepisy szczególne) od 01 kwietnia 2012 r. Marszałek Województwa decyzją [...], z dnia [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 pkt 6, art. 21, art. 23a ust. 4 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 1 lit. a), i), z), art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 lit. j), art. 4, art. 11 ust. 1, ust. 2 lit. a), art. 67, art. 68 ust. 1 lit. a), ust.2, ust. 3 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29.04.2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE L z dnia 30.04.2004 r.), art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE L z dnia 30.10.2009 r.), decyzji Nr FI z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych (Dz.U. UE C z dnia 24.04.2010 r.), po rozpatrzeniu wniosku w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2011/2012, złożonego w dniu [...] przez M.T.: 1. odmówił przyznania dodatku dyferencyjnego na dziecko M.T., od dnia [...] do dnia [...], 2. odmówił prawa do zasiłku rodzinnego wraz z jednorazowym dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 na dziecko M.T., od dnia [...] do dnia [...]. Organ ustalił, że wnioskodawczyni – M.T., od dnia [...] do chwili obecnej, wykonuje pracę najemną w rozumieniu decyzji Nr FI Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego na terenie Niemiec, podlega ustawodawstwu niemieckiemu i jest uprawniona do świadczeń rodzinnych według tego ustawodawstwa. Mając na uwadze powyższe, organ wyjaśnił, że ze względu na wykonywanie pracy w Niemczech oraz zamieszkanie dziecka na terytorium Polski w sprawie zastosowanie znajdują zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń zawarte w art. 68 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004. Przywołany artykuł przewiduje, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, w pierwszej kolejności udzielane są prawa z tytułu pracy, a w drugiej z tytułu miejsca zamieszkania członków rodziny. A zatem ze względu na wykonywanie pracy w Niemczech pierwszeństwo do wypłaty świadczeń rodzinnych leży po stronie tego kraju. Zgodnie z art. 68 ust. 2 ww. rozporządzenia w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym, jako mające pierwszeństwo. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i, w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. Instytucja nie mająca pierwszeństwa przekazuje wniosek instytucji właściwej Państwa Członkowskiego i zapewnia, jeżeli to konieczne, dodatek dyferencyjny. Ze względu na niespełnienie polskich warunków ustawowych do przyznania świadczeń rodzinnych oraz kwotowo wyższe świadczenia rodzinne w Niemczech organ uznał, że brak jest podstaw do przyznania dodatku dyferencyjnego w Polsce. Wyżej wymieniona decyzja została stronie doręczona w dniu [...] i stała się ostateczna, ponieważ nie złożono od niej w ustawowym terminie odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie, w opisanym powyżej stanie faktycznym i prawnym, Marszałek Województwa decyzją [...] Nr [...], z dnia [...], wydaną na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 7, ust. 8, ust. 9 w związku z art. 21 i 23a ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalił, że świadczenia rodzinne wypłacone M.T., na dziecko M.T., w okresie [...], w kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Stwierdził, że zgodnie z art. 23 a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podlegają dochodzeniu przez marszałka województwa. Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważane są świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...], strona była pouczona o konieczności niezwłocznego powiadamiania organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienie do świadczeń rodzinnych, w tym, między innymi, o podjęciu zatrudnienia poza granicami RP i uzyskaniu dochodu. W przypadku rodziny M.T. przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia 1 kwietnia 2012 r., zatem w myśl przywołanych przepisów art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia wypłacone M.T. w okresie [...] w kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, które podlegają zwrotowi. Od decyzji tej odwołanie wniosła M.T. podnosząc, że nie zgadza się z nią, albowiem decyzja z dnia [...] wydana przez Familienkasse pomniejszyła wypłacony jej w Niemczech zasiłek rodzinny o wypłacony w Polsce zasiłek rodzinny. Oświadczyła więc, że nie pobierała zdublowanego zasiłku rodzinnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania M.T. od decyzji administracyjnej Marszałka Województwa z dnia [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania, w tym także rozstrzygnięcie od którego wniesiono odwołanie. Stwierdziło, że stosownie do treści art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Zdaniem Kolegium, wynika z powyższego, że aby uznać, iż w sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ orzekający obowiązany jest wykazać występowanie w oznaczonym przypadku jednej z okoliczności, o których mowa w zacytowanym art. 30 ust. 2 pkt 1-4. Organ I instancji wskazał na punkt 3 tegoż artykułu. Decyzją administracyjną z dnia [...] Prezydent Miasta przyznał M.T. zasiłek rodzinny na syna M.T., na okres [...] w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie jednorazowej [...] zł. Jak ustalił Marszałek Województwa, w przypadku rodziny M.T. od dnia [...] mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze, Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia [...] uchylił od dnia [...] swoją decyzję z dnia [...] przyznającą świadczenia, a następnie wydał zaskarżoną decyzję uznającą świadczenia rodzinne wypłacone stronie w okresie [...] za świadczenia nienależnie pobrane w kwocie [...] zł. W tym stanie faktycznym Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenia rodzinne wypłacone M.T. za okres [...], to świadczenia wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2 (wyjazd członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne) ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjazd M.T. do Niemiec miał miejsce po wydaniu decyzji z dnia [...] przyznającej jej świadczenia rodzinne (od dnia [...] M.T. pracuje i podlega ubezpieczeniu społecznemu na terenie Niemiec). W tym stanie rzeczy, świadczenia rodzinne wypłacone M.T. w okresie od [...] są świadczeniami nienależnie pobranymi. Kolegium stwierdziło ponadto, że przytoczone w decyzji przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a decyzje na ich podstawie wydawane - decyzji tzw. związanych. Organy orzekające w sprawie nie mogą zatem brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności istniejących w sprawie - nie działają bowiem w ramach uznania administracyjnego. Powyższa decyzja została zaskarżona przez M.T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca stwierdziła, że nie zgadza się z orzeczeniem o niesłusznie pobranym zasiłku rodzinnym, ponieważ decyzją z dnia [...] Familienkasse pomniejszyło jej wypłatę zasiłku rodzinnego o pobierany zasiłek rodzinny w Polsce w wysokości [...] zł, czyli otrzymywała zamiast [...] EUR, tylko [...] EUR i było to w okresie [...]. Następnie otrzymała decyzję z Urzędu Marszałkowskiego z dnia [...] uchylającą wypłatę zasiłku rodzinnego w Polsce i decyzją wydaną w dniu [...] przez Familienkasse zaczęła otrzymywać zasiłek rodzinny w pełnej wysokości czyli [...] EUR. Skarżąca stwierdziła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swojej decyzji cały czas powołuje się na koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, które to mają za zadanie chronić osoby wykonujące prace za granicą przed utratą ochrony w zakresie zabezpieczenia społecznego. Zdaniem skarżącej, jak zwykle w Polsce doprowadza się do kłopotów i zubożenia komórki rodzinnej. Podkreśliła, że nie pobrała na dziecko zdublowanego zasiłku rodzinnego, a decyzję Kolegium Odwoławczego uważa za bardzo krzywdzącą i niesprawiedliwą, która zniszczyła jej godność. Do skargi M.T. dołączyła artykuł ustawodawstwa unijnego mówiący o pobieraniu zasiłku rodzinnego więcej niż w jednym kraju i stwierdziła, że niemiecki zasiłek rodzinny został jej pomniejszony o wypłatę zasiłku w Polsce i to pozwalało jej legalnie pobierać jednocześnie świadczenie, zarówno w Polsce, jak i w Niemczech. Nadmieniła, że jeżeli zajdzie taka konieczność będzie szukała sprawiedliwości w Sztrasburgu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, a odnosząc się do zarzutów skargi stwierdziło, że jeżeli członek rodziny uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami kraju i staje się osobą uprawnioną do świadczeń w innym kraju, instytucje kraju, w którym podjął zatrudnienie powinny wypłacać świadczenia rodzinne w pełnej wysokości. Jeszcze raz podkreśliło także, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają organom na swobodę działania, wyznaczając kolejne etapy postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.). Sąd podzielił ustalenia faktyczne organów obu instancji, przyjmując je za własne i czyniąc podstawą poniższych rozważań. Zgodnie z art.30 ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz.U. z 2013 r., poz.1456 ze zm.) za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone - w przypadku ustalenia, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i następnie uchylenia przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne - za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Bezsprzecznie od [...] M.T. świadczy pracę na obszarze innego państwa Unii Europejskiej – Niemiec. Marszałek Województwa ustalił więc, że w przypadku M.T. od dnia 1 kwietnia 2012 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ostateczną decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta uchylił od 1 kwietnia 2012 r. decyzję z dnia [...], ustalającą prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na M.T. Spełnione więc zostały wszystkie przesłanki określone w art.30 ust.2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym zaistniała podstawa prawna do ustalenia świadczenia nienależnie pobranego w wysokości świadczeń rodzinnych pobranych w okresie 1 kwietnia 2012 r. do końca okresu zasiłkowego, tj. [...] (okres zasiłkowy skończył się przed wydaniem decyzji uchylającej decyzję przyznającą zasiłek rodzinny w Polsce). Zgodnie bowiem z art. 23a ust.9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Odnosząc się do zarzutu skargi, iż instytucje niemieckie, w okresie pobierania przez skarżącą zasiłku rodzinnego na syna M.T. równocześnie w Polsce i w Niemczech, od zasiłku wypłacanego w tym kraju odliczały kwotę zasiłku pobieranego w Polsce, a tym samym nie można skarżącej zarzucić podwójnego pobierania zasiłku, stwierdzić należy, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przewidują konkretne zasady postępowania organów decyzyjnych w sprawach zabezpieczenia społecznego. Przede wszystkim ustalana jest zasada pierwszeństwa w przypadku zbiegu prawa do świadczeń w oparciu o art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 (Dz.U.UE.L.2004.166.1), a dalej postępowanie w każdym kraju toczy się zgodnie z obowiązującym i stosowanym przez dany kraj ustawodawstwem. Tak więc w Polsce podstawy postępowania organów wyznaczają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepisy tej ustawy, krok po kroku, wyznaczają kolejne działania organów, przy czym nie przewidują możliwości ingerowania w decyzje wydawane w innych Państwach Członkowskich Unii Europejskiej, nie uzależniają one również uznania świadczenia za nienależnie pobrane od faktu pobrania świadczenia równocześnie w dwóch krajach. Art.30 ust.2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jedyną podstawą prawną jaka obowiązuje marszałka województwa przy ustalaniu świadczenia nienależnie pobranego, w rozumieniu tej ustawy. Brak jest natomiast jakiejkolwiek podstawy prawnej do pominięcia tego przepisu, w sytuacji pomniejszenia zasiłku rodzinnego wypłacanego przez instytucję niemiecką, właściwą do jego wypłacania na wspomnianej powyżej zasadzie pierwszeństwa. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.