II SA/Sz 129/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Sędziowie: Sędzia WSA Maria Mysiak Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk – Meder /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2005r. sprawy ze skargi A. K. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby oddala skargę Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego na podstawie art. 62 ust. 1 , art. 63 ust. 1 pkt 7 , art. 64 ust. 1 i 3, art. 69, art. 71 w związku z art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o służbie celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802 ze zmianami) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 kwietnia 2000 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz.U. Nr 35, poz. 405 ze zm.) uznał A. K. młodszego rewidenta celnego zatrudnionego na stanowisku młodszego kontrolera celnego w Urzędzie Celnym winnym naruszenia obowiązków funkcjonariusza celnego poprzez niegodne zachowanie się w służbie oraz poza nią, tj. obowiązku wynikającego z art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o służbie celnej i orzekł karę dyscyplinarną wydalenie ze służby celnej określoną w art. 63 ust. 1 pkt 7 tej ustawy. W postępowaniu dyscyplinarnym A. K. został postawiony zarzut wykorzystywania zajmowanego stanowiska służbowego do celów prywatnych. Z uzasadnienia orzeczenia oraz materiałów zebranych w toku postępowania dowodowego wynikało, Kierownik Oddziału Celnego został powiadomiony telefonicznie przez anonimowego informatora, że A. K. pobrał z firmy [...] dwa okna nie uiszczając za nie zapłaty, żądał tankowania paliwa do swojego samochodu prywatnego od kierowców firmy [...], od przedstawicieli niektórych firm odzieżowych - wyrobów tekstylnych oraz to, że w siedzibie Agencji Celnej nieznane osoby pozostawiały dla niego drobne pakunki. W toku dalszego postępowania wyjaśniającego nie znalazły potwierdzenia zarzuty dotyczące tankowania paliwa do samochodu prywatnego A. K. oraz żądania wyrobów tekstylnych od firm odzieżowych. Potwierdziły się natomiast zarzuty dotyczące żądania przez A. K. wykonania w firmie [...] dwóch okien oraz odebrania ich z magazynu bez uregulowania należności. Firma [...], gdzie pracował A. K. korzysta z pozwoleń na procedury gospodarcze – uszlachetniania czynnego w systemie ceł zawieszonych, gdzie produktem kompensacyjnym wywożonym za granicę są okna PCV. Przesłuchana na okoliczność zamówienia okien przez funkcjonariusza Oddziału Celnego R. S.- specjalista ds. celnych w firmie [...] potwierdziła, że okna zamówił telefonicznie A. K. nie dokonując ustaleń co do wysokości, sposobu oraz terminu zapłaty. W związku z zamówieniem nie spisano z A. K. żadnej umowy, natomiast umowa produkcyjna i umowa dostawy jako klienta określają [...]. Faktura VAT Nr [...] z dnia [...] r. ustalająca należność za okna została wystawiona na prośbę Kierownika Oddziału Celnego i jemu doręczona. Do tego dnia A. K. nie pytał kogokolwiek w firmie o sposób i termin zapłaty za okna. Składając wyjaśnienia w dniu [...] r. A. K. potwierdził, że zamówienie na wykonanie okien złożył bezpośrednio, bez pośrednictwa osób trzecich u R. S. Nie potrafił jednak wyjaśnić dlaczego [...] nie dysponowała jego danymi osobowymi umożliwiającymi wystawienie faktury, powodów nie doręczenia faktury w miejscu zamieszkania lub w miejscu pracy, szczególnych powodów nie sporządzenia umowy określającej terminy płatności. Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził w wydanym orzeczeniu dyscyplinarnym, ze w służbę celną może pełnić wyłącznie osoba, która cieszy się nieposzlakowaną opinią, rzetelnie wykonuje powierzone jej zadania oraz strzeże dobrego imienia służby, honoru i godności funkcjonariusza celnego. Kierownik Oddziału Celnego w dniu [...] r. wystawił w oparciu o własne obserwacje dobrą opinię A. K, której nie potwierdziły relacje tego funkcjonariusza z firmą [...]. Organ prowadzący postępowanie dyscyplinarne orzekając karę dyscyplinarną był przekonany o winie obwinionego. W ocenie organu I instancji A. K. nie dopełnił podstawowych norm postępowania obowiązujących funkcjonariuszy służby celnej, zgodnie z którymi: - funkcjonariusz celny nie wykorzystuje zajmowanego stanowiska do osiągania jakichkolwiek prywatnych korzyści; nie przyjmuje żadnych dóbr, nie zaciąga również żadnych "dowodów wdzięczności" w związku z wykonywaniem swoich obowiązków, - funkcjonariusz celny nie zachowuje się w sposób wskazujący na chęć uzyskania jakichkolwiek korzyści materialnych za pełnienie swoich obowiązków, - funkcjonariusz celny nie dopuszcza do konfliktów interesów , to znaczy do sytuacji, w której sprawy prywatne kolidują z wykonywanymi obowiązkami, powodując podejrzenie o stronniczość lub interesowność, - w czasie służby i poza nią funkcjonariusz celny postępuje w sposób nie godzący w prestiż Służby Celnej i w dobre imię funkcjonariuszy. W odwołaniu od orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] r. A. K. zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 32 ustawy o służbie celnej poprzez przypisani mu winy w sytuacji, gdy brak jest ku temu przesłanek, oparcie orzeczenia na okolicznościach nie udowodnionych oraz szereg uchybień proceduralnych, które miały wpływ na treść wydanego orzeczenia. Odwołujący się podważa wiarygodność R. S, jedynego świadka którego zeznania są dowodem obciążającym w sprawie. Podnosi, że świadek był kilkakrotnie karany mandatami karnymi w związku ze stwierdzonymi w zgłoszeniach celnych nieprawidłowościami i obciążające go zeznania są chęcią zemsty na niewygodnym funkcjonariuszu. A. K. podaje nadto, że nie można czynić zarzutu z faktu odmowy w postępowaniu dowodowym odpowiedzi na niektóre pytania, albowiem § 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych daje mu prawo do odmowy składania zeznań. Odwołujący się zarzuca również błędy w ustaleniach faktycznych i oparcie przeczenia dyscyplinarnego na przekonaniu o jego winie, która nie została udowodniona. A. K. oświadczył nadto, że nie chciał uzyskać żadnych korzyści od firmy [...], lecz jego zamiarem był zakup dwóch okien na takich samych warunkach jak inni klienci, a tylko procedura zamówienia była uproszczona. Zarzuty odwołującego się dotyczą również błędów proceduralnych, w tym braku w postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego zarzucanego czynu, braki w protokołach przesłuchań świadków w zakresie określenia osoby przeprowadzającej przesłuchanie, ich nie odczytanie i nie podpisanie przez A. K , nie omówienie w protokołach skreśleń, uchybienia w sporządzeniu protokołu z zakończenia postępowania dyscyplinarnego, brak uzasadnienia faktycznego i prawnego orzeczenia dyscyplinarnego. Dyrektor Izby Celnej orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] r. utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne wydane przez Naczelnika Urzędu Celnego . W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalił, że młodszy kontroler celny A. K. zamówił telefonicznie w firmie [...] dwa okna, a składając zamówienie nie interesował się ceną, formą i terminem płatności. Również podczas odbioru okien w dniu [...] r. jak i w terminie późniejszym nie był zainteresowany uregulowaniem należności za okna. Pracownikom firmy wydającym okna oświadczył, że wszystko załatwił z R. S. i nie podał swoich danych osobowych niezbędnych do wystawienia faktury. Faktura za wykonane dla funkcjonariusza celnego okna została wystawiona dopiero w dniu [...] r. na prośbę Kierownika Oddziału Celnego . Za okoliczność w sprawie bezsporną organ uznał fakt zlecenia przez A. K. wykonania na jego rzecz dwóch okien w firmie, która w związku z charakterem swej działalności ściśle związana jest z Urzędem Celnym Oddziałem Celnym , w której zdarzają się przypadki błędów i uchybień w rozliczeniach procedur gospodarczych, a nieprawidłowości ujawniane są przez celników podczas kontroli celnych. W odwołaniu obwiniony funkcjonariusz wskazał, że zeznania świadka R. S. noszą znamiona zemsty, gdyż świadek został ukarany przez odwołującego się w postępowaniu mandatowym za stwierdzone w zgłoszeniu celnym nieprawidłowości. Nadto w Oddziale Celnym znajduje się dokumentacja potwierdzająca działania R. S. z zamiarem dokonania uszczupleń podatkowych i dowód ukarania jej karą pieniężną. Ponadto wiadomym jest mu, że [...] usiłowała wywieźć z Polski mniejszą ilość odpadów PCV od deklarowanej, a agencja celna obsługująca firmę składała w Urzędzie Celnym umyślnie wadliwie wypełnione deklaracje SAD licząc na brak dokładności i wnikliwości celników wypełniających swe obowiązki służbowe. Dyrektor Izby Celnej nie podzielił tych zarzutów i uznał, że linia obrony przyjęta przez obwinionego ma na celu uniknięcie konsekwencji za niejasne kontakty i nieformalny układ z przedstawicielem [...]. Funkcjonariusz celny zatrudniony w Urzędzie Celnym prowadzącym sprawy firmy [...] winien otwarcie dystansować się od nieformalnych kontaktów z przedstawicielem kontrolowanej firmy, albowiem stan taki wywołuje podejrzenie o interesowność. Zachowanie A. K. organ odwoławczy uznał za noszące znamiona naruszenia obowiązków funkcjonariusza celnego w zakresie dbałości o wizerunek Służby Celnej. Obwiniony, w ocenie tego organu, powinien mieć świadomość że jego działania zarówno w pracy jak i poza nią winny zmierzać do pogłębiania zaufania obywateli do organu państwowego, który reprezentuje i nie mogą godzić w prestiż Służby Celnej oraz dobre imię jej funkcjonariuszy. Dobra te A. K. swym postępowaniem naraził na szwank. Niegodne zachowanie obwinionego w tej sprawie jest oczywiste i stanowi podstawę do zastosowania kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby celnej. Organ II instancji nie uznał za zasadne zarzutów A. K. odnoszących się do kwestii proceduralnych, tj, wskazanych przez odwołującego się braków formalnych w protokołach postępowania dyscyplinarnego, dokonanych skreśleń. Obwiniony został zapoznany z aktami postępowania dyscyplinarnego, zeznania przesłuchiwanych świadków były odczytywane przez protokolanta wszystkim obecnym w trakcie przyjmowania zeznań, a protokół zakończenia postępowania dowodowego został przez niego podpisany. Od powyższego orzeczenia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył A. K. wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie orzeczenia poprzedzającego z dnia [...] r. jako niezgodne z prawem i uniewinnienie skarżącego od stawianego zarzutu. W uzasadnieniu skargi A. K. zarzuca, że postępowanie dyscyplinarne zostało oparte na przekonaniu Naczelnika Urzędu Celnego o jego winie, nie zaś na zebranych w sprawie dowodach, do których organ ten się nie ustosunkował.. Orzeczenie dyscyplinarne w ocenie skarżącego nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego. A. K. podniósł nadto, ze organ prowadzący postępowanie nie uwzględnił pozytywnej opinii wydanej o nim przez bezpośredniego przełożonego E. P, oparł się natomiast wyłącznie na zeznaniach R. S. Skarżący podaje, że złożył zamówienie w firmie [...] , albowiem firma ta znana jest z wysokiej jakości wykonanych produktów, produkuje duże ilości okien, w tym niestandardowe, a cała jej produkcja trafia na rynek Unii Europejskiej. Zarzuty A. K. dotyczą również wydania przez organy orzekające w sprawie orzeczeń pomimo nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności faktu nie sporządzenia umowy o wykonanie okien na piśmie, umieszczenia w zamówieniu zapisu [...] zamiast danych skarżącego, braku w firmie [...] danych osobowych skarżącego, obdarzenia skarżącego szczególnym zaufaniem przez pracownika firmy [...] R. S. i nie sporządzenie umowy dotyczącej warunków płatności za okna. Skarżący podnosi również, że pozbawiono go prawa do obrony, albowiem orzeczenia dyscyplinarne I i II instancji nie zawierają określenia zarzucanego czynu, a postępowanie dyscyplinarne było prowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych. W ocenie skarżącego, treść orzeczenia II instancji sprawia wrażenie usprawiedliwiania przez ten organ błędów popełnionych w postępowaniu dyscyplinarnym przed organem I instancji i w konsekwencji wydania przez ten organ orzeczenia dyscyplinarnego z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego. Według skarżącego, organy orzekające w sprawie nie wykazały w sposób nie budzący wątpliwości winy obwinionego i stąd też zgodnie z zasadą domniemania niewinności powinien zostać uniewinniony. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Organ wskazuje nadto, że ciąg zdarzeń związanych z otrzymaniem przez skarżącego okien oraz zgromadzone w postępowaniu dyscyplinarnym dowody, tj zamówienie na odbiorcę [...], odbiór okien [...] bez zapłaty, brak wystawionej faktury w dacie odbioru okien, nie pozostawienie danych potrzebnych do wystawienia faktury jak również wystawienie jej dopiero po interwencji Naczelnika Oddziału wskazują na jednoznaczne wykorzystanie stanowiska służbowego do osiągnięcia prywatnych korzyści, tzn. otrzymania dwóch okien dla własnych potrzeb bez zapłaty ceny na co strony, tj. funkcjonariusz celny oraz przedstawiciel firmy wytwarzającej okna wyraźnie się godziły. Skarżący chcąc uzyskać potwierdzenie korzystnych dla siebie zdarzeń zmienił w porozumieniu z pracownikiem firmy termin zapłaty na fakturze do dnia [...] r. w sytuacji, gdy gotówką zapłacił w dniu [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Mając na uwadze zakres kompetencji Sądu oraz ustalony stan faktyczny i prawny należało uznać, że skarga nie jest zasadna. W rozpatrywanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że funkcjonariusz celny A. K. dokonał telefonicznego zamówienia u specjalisty ds. celnych Spółki dwóch okien PCV, nie zawarł w związku z zamówieniem żadnej umowy na piśmie, nie uzgodnił sposobu i terminu płatności za wykonanie zamówienia oraz nie dokonał zapłaty ceny za okna przy ich odbiorze w dniu [...] r. lecz po wystawieniu faktury z datą [...] wskutek interwencji Kierownika Oddziału Celnego . Niesporne jest również, że wytwórca okien PCV- [...] korzysta z pozwoleń na procedury gospodarcze uszlachetniania czynnego w systemie ceł zawieszonych, gdzie produktem kompensacyjnym wywożonym za granicę są okna PCV, a kontrolę celną i dozór celny tej Spółki prowadził Oddział Celny , w którym zatrudniony był skarżący na stanowisku młodszego kontrolera celnego. Postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącego zostało wszczęte postanowieniem z dnia [...] r. w związku z naruszeniem przez A. K. obowiązków funkcjonariusza celnego określonych w art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz.802 ze zmianami). Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusz celny jest obowiązany do godnego zachowywania się w służbie oraz poza nią. Organy orzekające w postępowaniu dyscyplinarnym zgodnie stwierdziły, że złożenie przez funkcjonariusza celnego zamówienia dotyczącego wykonania okien do użytku prywatnego okolicznościach trybie i na zasadach, które budziły uzasadnione podejrzenie o uczciwość tej transakcji godzi w wizerunek Służby Celnej oraz obowiązujące w tej służbie zasady etyki zawodowej. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało w sposób nie budzący wątpliwości, że dokonanie zamówienia, odbiór gotowych wyrobów oraz termin i sposób zapłaty za wykonane okna naruszał normy rzetelności i uczciwości funkcjonariuszy Służby Celnej. Kodeks etyki funkcjonariuszy Służby Celnej jednoznacznie stanowi, że funkcjonariusz celny nie dopuszcza do konfliktu interesów, to znaczy do sytuacji w której sprawy prywatne kolidują z wykonywanymi obowiązkami powodując podejrzenie o stronniczość lub interesowność. Organy orzekające w postępowaniu dyscyplinarnym stawiając skarżącemu zarzut niegodnego zachowania się przez skarżącego na służbie lub poza nią, niezależnie od proceduralnego zaangażowania w sprawie wynikającego wprost z ustawy o Służbie Celnej oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia..., miały na celu wskazanie funkcjonariuszowi celnemu jakie są rzeczywiste oczekiwania stawiane osobom zatrudnionym w Służbie Celnej i naruszenie jakich reguł obowiązujących w tej służbie pomimo uprzedniej dobrej oceny jej przebiegu może spotkać się z najsurowszą w katalogu kar dyscyplinarnych- wydalenia ze Służby Celnej. Na szczególny charakter Służby Celnej oraz wysoki poziom etyki zawodowej jakiego oczekuje się od funkcjonariuszy Służby Celnej wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 19 października 2004 r. – K 1/04 oraz z dnia 21 grudnia 2004 r. SK 19/03. Trybunał stwierdził m.in. że " należy zwrócić uwagę na doniosłość prawidłowego wykonywania zadań Służby Celnej dla budżetu państwa. Powszechnie znane SA ryzyka towarzyszące wykonywaniu służby oraz ich skala – w szczególności wywierana na celników presja korupcyjna oraz częstotliwość stykania się ze środowiskami przestępczymi. Wieloaspektowy, publiczny wymiar Służby Celnej powoduje, że w istotnym stopniu jej działania, a nawet wyobrażenia o nich, kształtują autorytet organów państwa i zaufanie do ich funkcjonariuszy. Stąd też wymagania w stosunku do funkcjonariuszy publicznych Służby Celnej muszą być tak wysokie, aby umacniały podstawy ich autorytetu." Okoliczności sprawy stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego oraz wydania orzeczenia o wydaleniu A. K. ze Służby Celnej wskazują, że skarżący nie spełnia wyższych wymagań personalnych, kwalifikacyjnych czy charakterologicznych stawianych wobec funkcjonariuszy celnych. Stosunek służbowy funkcjonariusza celnego charakteryzuje to, ze w związku z dobrowolnym zgłoszeniem się do służby funkcjonariusz ten musi poddać się regułom pełnienia służby nacechowanej istnieniem specjalnych uprawnień, ale też szczególnych obowiązków. Kodeks etyki zawodowej zawiera unormowania, których naruszanie postrzegane jest jako naruszenie godności i prestiżu zawodowego funkcjonariuszy celnych. Jedną z norm jest zachowanie bezstronności w relacjach służbowych. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd zasada ta została ewidentnie naruszona, albowiem zachwiana została transparentność zawodowa i majątkowa funkcjonariusza celnego, który wszedł w nieczytelne relacje z firmą wobec której wykonywał obowiązki służbowe. W realiach niniejszej sprawy, okoliczności popełnienia przypisanych skarżącemu przewinień, a zwłaszcza beztroskie zachowanie funkcjonariusza celnego pełniącego funkcję publiczną od którego oczekuje się uczciwości i wiarygodności, przemawia za uznaniem, ze wymierzona kara dyscyplinarna żadną miarą nie może być współmierna do popełnionego przezeń czynu i stopnia jego zawinienia. Trybunał Konstytucyjny, którego orzeczenia Sąd wyżej przywołał stwierdził również, że " Karnoprawna zasada domniemania niewinności nie może być wiązana z każdym naruszeniem prawa. Przede wszystkim nie może być rozumiana tak szeroko, aby stanowiła usprawiedliwienie czy formę zabezpieczenia obiektywnych naruszeń prawa, zwłaszcza gdy od adresata normy wymaga się zawodowych zachowań, zarówno sferze ekonomicznej jak i prawnej." W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 200 2 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.