II SA/Sz 1293/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda Sędziowie: Asesor WSA Kazimierz Maczewski /spr./ Asesor WSA Joanna Wojciechowska Protokolant Agata Banc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję Prezydenta Miasta z [...] Nr [...], II orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] znak [...] Prezydent Miasta , po przeprowadzonym na wniosek Z. Z. postępowaniu, orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego J. Z. oraz jej córki A. Z. z lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w [...] - uznając, że osoby te nie zamieszkują w wymienionym lokalu od dnia [...]. W odwołaniu od tej decyzji J. Z. zarzuciła, iż postępowanie administracyjne wszczęte zostało już po 4 tygodniach od opuszczenia przez nią wymienionego mieszkania i prowadzone było w niewłaściwy sposób, a wnioski wyciągnięte przez organ z zebranego materiału dowodowego są błędne i nieuzasadnione. Odwołująca się podkreśliła, że nadal chce i ma zamiar mieszkać w przedmiotowym lokalu, który opuściła czasowo jedynie z tego powodu, że zostało ono doszczętnie zdemolowane przez Z. Z. (który m. in. wybił szybę okienną w jedynym pokoju) i z tego powodu, a także w obawie o życie swoje i dziecka obecnie musi zamieszkiwać u rodziców. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy na skutek wniesionego odwołania Wojewoda orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w sytuacji gdy osoba podlegająca wymeldowaniu opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, organ administracji publicznej zobowiązany jest do wydania z urzędu lub na wniosek strony decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące. Do wydania decyzji o wymeldowaniu J. Z. oraz jej córki A. Z. niezbędne było zatem tylko ustalenie, iż opuściły one przedmiotowy lokal i w nim nie zamieszkują. Organ odwoławczy uznał, że organ gminy właściwie ustalił stan faktyczny sprawy i prawidłowo zastosował wymieniony przepis ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem faktem jest, że odwołująca się oraz jej córka nie mieszkają w lokalu położonym przy ul. [...] w [...] i że skupiają interesy życiowe poza tym mieszkaniem - co potwierdzają wyjaśnienia J. Z. z dnia 23 czerwca, 9 lipca, 2 i 4 sierpnia 2004 r. oraz wyjaśnienia Z. Z. z dnia 9 lipca 2004 r. W ocenie organu II instancji, zachowanie J. Z. i jej córki, stanowi opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przepis art. 9 ust. 2b omawianej ustawy stanowi natomiast, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Wobec ustalenia, że J. Z. oraz jej córka A. Z. nie mieszkają w przedmiotowym lokalu, ich zameldowanie w tym lokalu prowadziłoby do utrzymywania fikcji w ewidencji ludności i dlatego - zdaniem organu odwoławczego - uznać należy, że decyzja organu I instancji o ich wymeldowaniu jest zasadna i prowadzi do uporządkowania ewidencji ludności. Odpowiadając na zarzuty podniesione w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że są one bezzasadne, ponieważ postępowanie dowodowe nie wykazało, aby J. Z. podjęła prawne kroki w celu powrotu do przedmiotowego lokalu. Organ podkreślił, że ponieważ odwołująca się nie przedstawiła ani organowi I instancji ani II instancji prawomocnego wyroku sądu, przywracającego jej utracone posiadanie lokalu, uznać należy, że przedmiotowe mieszkanie opuściła dobrowolnie. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono ponadto, że nieporozumienia rodzinne nie mają żadnego znaczenia w sprawie meldunkowej i powinny być rozstrzygane w postępowaniu cywilnym, przed sądem powszechnym, natomiast w sytuacji, gdy J. Z. oraz jej córka powrócą do przedmiotowego lokalu, to zgodnie ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych będą mogły ponownie się zameldować w tym lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J. Z. wniosła o odrzucenie w całości decyzji organu I instancji i organu II instancji oraz o przywrócenie posiadania praw do przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w dniu 16 lutego 2000 r. orzeczony został rozwód pomiędzy nią a Z. Z.. W wyroku rozwodowym nie orzeczono o sposobie podziału majątku, zaś strony przed zawarciem związku nie sporządziły intercyzy przedmałżeńskiej. W 1998 r. Z. Z. wyprowadził się ze wspólnie zajmowanego (jednopokojowego) mieszkania do innej kobiety. W połowie kwietnia 2004 r. Z. Z. ponownie wprowadził się do mieszkania, po czym w dniu 25 kwietnia 2004 r. wyrzucił skarżącą wraz z nieletnią córką, nadto pobił skarżącą w obecności dziecka - postępowanie w tej sprawie prowadzi Prokuratura. Nie widząc innej możliwości skarżąca udała się wraz z dzieckiem do swoich rodziców. Skarżąca podniosła dalej w skardze, że w dniu 20 maja 2004 r. Z. Z. wyrzucił na klatkę schodową rzeczy osobiste jej i córki, a także meble (szkolne biurko dziecka). Rzeczy tych skarżąca nie mogła wnieść z powrotem do mieszkania, ponieważ zamek w drzwiach został zmieniony, a Z. Z. nie chciał jej wpuścić do środka. Wyrzucone rzeczy zostały wniesione z powrotem do mieszkania dopiero w asyście policji. W dniu następnym Z. Z. zdemolował mieszkanie i sprawa ta trafiła na wokandę Sądu Rejonowego w dniu 15 listopada 2004 r. Skarżąca uważa, iż nie można wymagać aby wraz z dzieckiem nocowała w zniszczonym lokalu w obecności osoby agresywnej i uzależnionej od alkoholu. Podkreśliła również, że Z. Z. oparł swój wniosek o wymeldowanie na fałszywych zeznaniach, w których opisał, że skarżąca dobrowolnie opuściła mieszkanie. Stwierdzenie takie jest oczywistą nieprawdą i w związku z poświadczeniem nieprawdy na wniosek skarżącej prowadzone jest postępowanie w Prokuraturze (nr [...]). Z tego też powodu skarżąca uważa, że decyzja organu I instancji, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja organu II instancji oparte są na fałszywych zeznaniach. Odnosząc się do stwierdzeń zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, iż "J. Z. nie podjęła kroków prawnych w celu powrotu do przedmiotowego lokalu" i dlatego "uznać należy, że w takiej sytuacji przedmiotowe mieszkanie opuściła dobrowolnie" - skarżąca wskazała, że takie działania podjęła, składając w dniu 23 czerwca 2004 r. do Sądu Okręgowego wniosek o podział majątku, o czym powiadomiła organ I instancji. Skarżąca kategorycznie podkreśla, że nadal chce i ma zamiar mieszkać pod adresem, z którego próbuje się ją i jej nieletnią córkę wymeldować. Do skargi załączono m.in. kopię pozwu skarżącej z dnia 7 listopada 2004 r. (złożonego 08.11.2004 r.) o przywrócenie posiadania przedmiotowego lokalu i kopię pozwu z 18 sierpnia 2004 r. o zapłatę [...] zł, wniesionego przeciwko Z. Z. przez Prokuratora, działającego na rzez J. Z. - z tytułu odszkodowania za zniszczone w dniu 21 maja 2004 r. wyposażenie mieszania, meble i odzież. Z uzasadnienia tego pozwu wynika, że za zniszczenie tych rzeczy Z. Z. oskarżony został o czyn z art. 288 § 1 k.k. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że skarżąca wystąpiła wprawdzie do sądu z powództwem o przywrócenie posiadania lokalu, jednak uczyniła to już po wydaniu zaskarżonej decyzji, a więc fakt ten nie mógł być uwzględniony przy wydawaniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia - poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), zgodnie z którym "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Przepis ten ściśle nawiązuje do przepisu ust. 1 tegoż artykułu, który określa obowiązek wymeldowania się, stanowiąc, że "osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca". Zasadniczą kwestią wymagającą dokładnego wyjaśnienia i rozważenia w sprawie o wymeldowanie jest wymieniona w tych przepisach przesłanka "opuszczenia miejsca pobytu ". Zdaniem Sądu, przez "opuszczenie miejsca pobytu", o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, rozumieć należy takie opuszczenie lokalu, które ma charakter dobrowolny i trwały - pogląd taki wyrażany jest też w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21.03.2001 r., sygn. akt V SA 2950/00 i z 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest też pogląd, iż nawet w przypadku wymuszonego opuszczenia lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie, można podjąć decyzję o wymeldowaniu jej z miejsca stałego pobytu, jeżeli nie podjęła ona prawnych środków zmierzających do przywrócenia jej poprzedniego stanu posiadania, tzn. powrotu do przedmiotowego lokalu. Z poglądem takim należy się zgodzić, jeżeli taka bierność osoby zainteresowanej wskazuje na fakt, że pogodziła się z zaistniałym stanem faktycznym, a zatem opuszczenie lokalu ma charakter trwały. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z miejsca stałego pobytu ma więc przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym brakiem (wygaśnięciem) zamiaru stałego przebywania w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania. Zauważyć przy tym należy, że istnienie takiego zamiaru oceniać należy nie tyle poprzez słowne zapewnienia osoby wobec której prowadzone jest postępowanie w sprawie wymeldowania, lecz poprzez całokształt okoliczności sprawy, w szczególności poprzez podejmowane przez nią działania prawne i faktyczne. Taki zamiar stałego przebywania w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania musi więc być uzewnętrzniony i oczywisty. Niewątpliwie istotnym dowodem (wskazanym także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) świadczącym o zamiarze powrotu do miejsca stałego zameldowania, jest orzeczenie sądu cywilnego przywracające utracony stan posiadania, uprawniające do powrotu do tego miejsca (z możliwością zastosowania przymusu egzekucyjnego) lub wszczęcie takiego postępowania sądowego. Nie jest to jednak jedyny dowód, którym można wykazywać istnienie zamiaru powrotu do miejsca stałego zameldowania. W przypadku gdy opuszczenie lokalu zostało wymuszone działaniem innej osoby (przez przymus fizyczny lub psychiczny) za taki dowód, może być uznane także zawiadomienie organów ścigania o popełnionym przestępstwie lub wykroczeniu, zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba zainteresowana, np. z uwagi na pracę, naukę, sytuację rodzinną, ma możliwość czasowego przebywania w innym miejscu, nie jest więc zmuszona do niezwłocznego wszczynania postępowania cywilnego o przywrócenie stanu posiadania. Taki dowód może być potwierdzony innymi okolicznościami, np. ponawianiem prób powrotu do miejsca stałego zameldowania, ponoszeniem opłat związanych z utrzymaniem przedmiotowego lokalu, pozostawieniem rzeczy osobistych itp. Organ wydający decyzję o wymeldowaniu osoby z miejsca jej stałego zameldowania może podjąć taką decyzję po przeprowadzeniu postępowania w celu wyjaśnienia zarówno okoliczności opuszczenia miejsca stałego pobytu, jak i zachowania takiej osoby po opuszczeniu tego miejsca. W takim postępowaniu - zgodnie z art. 7 k.p.a. - organ administracji powinien podjąć wszelkie kroki niezbędne w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Nakaz taki wynika również z art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez organy obu instancji wymogi wynikające z wymienionych przepisów k.p.a. Nie zostały bowiem bliżej wyjaśnione okoliczności opuszczenia przez skarżącą i jej dziecko przedmiotowego lokalu, w tym również zniszczeń dokonanych w jego wyposażeniu. Na te okoliczności nie przesłuchano świadków, a w szczególności nie zasięgnięto informacji z policji, mimo iż skarżąca podnosiła fakt obecności funkcjonariuszy przy zdarzeniach związanych z opuszczeniem przez nią tego lokalu. Skarżąca wskazywała także na fakt powiadomienia prokuratury o różnych zdarzeniach związanych z zachowaniem Z. Z., które miały wpływ na opuszczenie przez nią lokalu - okoliczności te nie zostały ani należycie wyjaśnione ani rozważone. Wprawdzie skarżąca przyznała, że opuściła przedmiotowy lokal i zamieszkała czasowo wraz z dzieckiem u rodziców, jednak wielokrotnie podkreślała, że została do tego zmuszona zachowaniem byłego męża - Z. Z. i ma zamiar powrócić do tego lokalu oraz, że podejmowała różne kroki, także prawne, potwierdzające ten zamiar. Dla oceny, czy istnieją przesłanki uzasadniające podjęcie decyzji o wymeldowaniu skarżącej i jej dziecka z przedmiotowego lokalu, niezbędne jest więc wyjaśnienie powyższych kwestii, a ich niewyjaśnienie w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym uznać należy za naruszenie wymienionych przepisów postępowania. Uznając zatem, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzeczono jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). O niewykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tejże ustawy.