II SA/Sz 1295/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2013 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego J. G. C. kwotę [...] ([...]) zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone skarżącej na zasadzie prawa pomocy . Zastępca Wójta Gminy [...], decyzją z dnia [...], po rozpoznaniu wniosku Z.C. z dnia 10 września 2012 r., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 12, art. 106 i art. 107 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze. zm.) i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 118, poz. 712), odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy w formie zasiłku stałego. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał na rażącą dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu wnioskodawczyni a stanem faktycznym. Po przytoczeniu treści art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organ wyjaśnił, że pomoc społeczna nie jest przeznaczona dla osób i rodzin, których standard życia nie potwierdza deklarowanego niedostatku w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Organ stwierdził, iż uwzględniając zakres i charakter potrzeb wszystkich oczekujących pomocy na terenie Gminy [...], o niskim współczynniku zatrudnienia i niskich dochodach mieszkańców oraz ograniczone, niewystarczające w stosunku do potrzeb środki finansowe, pozostające do dyspozycji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie ma możliwości udzielenia pomocy wnioskodawczyni. W odwołaniu od decyzji organu I instancji Z.C. podała, iż niezrozumiałe jest dla niej uzasadnienie decyzji o odmowie przyznania zasiłku. Wskazała, że nie posiada żadnych zasobów finansowych, z wyjątkiem zasiłku rodzinnego w kwocie [...] zł i dodatku na jej dziecko w kwocie [...] zł. Wyjaśniła, że faktycznie jest współwłaścicielką z byłym mężem, nieruchomości położonej w [...]. Jest to mały dom jednorodzinny o powierzchni [...] m², w którym zamieszkuje z [...] synem. Podała, że nawet gdyby chciała swój udział sprzedać, to nikt udziału nie kupi, bo musiałby mieszkać z jej byłym mężem. W domu posiada podstawowe przedmioty, a więc miejsce do spania i jedzenia, zużytą pralkę, telewizor i lodówkę. Dodała, że jest osobą starszą, ma [...]lat, chorą, z poważnym i bolesnym uszkodzeniem kręgosłupa, głównie szyjnego, który nie pozwala jej na podjęcie pracy. Aktualnie, kwota [...] zł, którą otrzymuje z pomocy społecznej, pozwala na opłacenie światła i wody oraz zakup niektórych, najtańszych środków czystości. Niezbędnych dla siebie leków nie wykupuje. Wyżywienie jest wyżebrane od ludzi, podobnie jak i potrzebne, szczególnie dziecku ubrania. Nie bez znaczenia jest fakt, że wyposażenie dziecka do szkoły i to nie kompletne, sfinansowała ze [...] zł otrzymanych na dziecko w związku z początkiem roku szkolnego. W piśmie z dnia [...] r., będącym uzupełnieniem odwołania, Z.C. wyjaśniła, że w sprawie nie powinno mieć znaczenia, czy jej dom jest ładny, czy brzydki. Dom był budowany w latach [...], natomiast wniosek dotyczy roku [...]. Wyposażenie domu stanowią stare sprzęty, które pochodzą z "wystawek" w [...], gdzie zebrała je córka. Fakt, że są to ładne sprzęty świadczy tylko o jej zaradności. Jeśli chodzi o środki finansowe na utrzymanie, to pochodzą one z żebrania. Jednak, mając na uwadze godność ludzką, Z.C. wyraziła oczekiwanie, aby pomogło jej Państwo, którego ona jak i jej syn są obywatelami, a które deklaruje, że dzieci i rodziny ma w szczególnej pieczy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 12 i art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, po rozpatrzeniu odwołania Z.C. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało, że wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Nie posiada żadnych kwalifikacji zawodowych, nigdy nie podjęła zatrudnienia. Zarejestrowana jest jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Były mąż jest również osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Ze gromadzonego materiału dowodowego wynika, że Z.C., wspólnie z byłym mężem, aktem notarialnym z dnia [...] r. nabyła dwie niezabudowane działki numer [...] ha, położone w m. [...], za łączną cenę [...] zł. Byli małżonkowie wspólnie wybudowali dom mieszkalny o pow. [...] m², składający się z salonu z aneksem kuchennym, [...] pokoi, łazienki i wc. Według oświadczenia wnioskodawczyni, środki na budowę domu pochodziły ze sprzedanego w [...] r. mieszkania w [...], za cenę [...] zł oraz darowizny w kwocie [...] zł od nieżyjącej już matki. Na przestrzeni lat [...] małżonkowie okresowo przebywali za granicą u dzieci, pozostając na ich utrzymaniu. Na stałe powrócili w [...] r. i zamieszkali w wybudowanym domu. Zdaniem Kolegium, dom, jego wysokostandardowe wyposażenie i otoczenie świadczą niewątpliwie o zaangażowaniu znacznych środków finansowych, nieadekwatnych do przedstawianej przez wnioskodawczynię sytuacji materialnej. W dokumentach sprawy występuje wiele nieścisłości. Z.C. podaje sprzeczne ze sobą dane np. że dzieci przebywające za granicą nie pomagają jej w żadnej formie, ponieważ nie mają stałej pracy. Tymczasem podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] r. wnioskodawczyni podała, że wyposażenie domu: drogie meble, sprzęty AGD, plazmowy telewizor są własnością córki mieszkającej w [...]. W odwołaniu podaje, że uzyskiwany dochód w wysokości [...] zł pozwala jedynie na opłatę energii elektrycznej i dostawę wody, a z wywiadu wynika, iż opłatę za energię elektryczną w wysokości [...]zł uiścił były mąż. Zdaniem organu odwoławczego, wykazana przez wnioskodawczynię sytuacja dochodowa pozostaje w kolizji ze stanem majątkowym. Organ podał, iż art. 12 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. W ocenie Kolegium, bieżące utrzymanie domu bez posiadania sporych zasobów finansowych nie byłoby możliwe nawet wtedy, gdyby organ pomocy społecznej przyznał wnioskowane świadczenie w kwocie [...] zł. Ponadto, wnioskodawczyni jest w stanie sama, przy wykorzystaniu własnych możliwości zaspokoić własne potrzeby życiowe. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Z.C. wniosła o jej uchylenie jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła Kolegium, że wskazany przez organ brak możliwości pokrycia z zasiłku stałego kosztów miesięcznego utrzymania domu nie jest ustawową przesłanką do odmowy jego przyznania. Ponownie wyjaśniła, że były mąż nie zgadza się na sprzedaż domu i niewykonalne jest sprzedanie połowy udziału w nieruchomości. Były mąż, z którym mieszka, nie jest ojcem jej syna, który zmarł nie spełniając warunków do uzyskania renty przez dziecko. Jedyną pomoc jaką otrzymuje od córki to rzeczy z "wystawek" w [...], innej pomocy córka nie jest w stanie udzielić. Nazwane przez organ "wysokostandardowe" wyposażenie to standardowe wyposażenie każdego domu w Polsce, bowiem na tzw. "wystawkach" Polacy zaopatrują się także w Niemczech. Zdobycie tych przedmiotów nie oznacza, że skarżąca i jej syn mają co jeść i w co się ubrać. Utrzymanie domu praktycznie ponosi były mąż i z tego względu skarżącej rosną długi u męża. Kwota zasiłku [...]zł pozwoliłaby na zakup jedzenia na dwa tygodnie. Według skarżącej, choroba kręgosłupa uniemożliwia jej podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Obecna na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiona w ramach prawa pomocy, radca prawny J.G., podtrzymała skargę i argumentację w niej zawartą. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje: Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji stały się przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa". Warunki przyznania będącego przedmiotem wniosku Z.C. zasiłku stałego określa art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przyznanie zasiłku stałego, jak i innych form wsparcia przewidzianych w ustawie, musi być przy tym zbieżne z celami pomocy społecznej. Dlatego, rozstrzygając o tego rodzaju pomocy ze środków publicznych, należy mieć również na uwadze przepis art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z powyższej normy wynika, że osoba bądź rodzina chcąca skorzystać z tej pomocy ma obowiązek, w pierwszej kolejności, wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień do przezwyciężenia trudności, w których się znalazła. Pomoc społeczna państwa pełni rolę uzupełniającą i nie można oczekiwać, że rozwiąże wszystkie problemy życiowe, które dana osoba lub rodzina powinna przezwyciężać samodzielnie. Z akt sprawy wynika, iż Z.C. posiada orzeczenie z dnia [...] r., wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, o [...] stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 6 pkt 1 ustawy, całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Wobec powyższego skarżąca spełnia przesłankę całkowitej niezdolności do pracy określoną w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy. Kolejna przesłanka konieczna do przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego, związana jest z dochodem osoby ubiegającej się o pomoc. Dochód Z.C., według jej oświadczenia, stanowi kwota [...] zł otrzymywana z opieki społecznej ([...] zł jako zasiłek rodzinny i [...] zł jako dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka). Sytuacja skarżącej wyczerpuje zatem teoretycznie hipotezę przepisu art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy i winna skłaniać do uznania, że skarżąca spełnia przesłanki otrzymania pomocy w formie zasiłku stałego, którego przyznanie nie podlega uznaniu organu administracji. Ustawa o pomocy społecznej przewiduje jednak, w sytuacjach szczególnych, możliwość odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 12 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości organ może odmówić przyznania świadczenia. Należy zaznaczyć, że istnienie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny musi zostać wykazane w sposób przekonujący. W rozpoznawanej sprawie w ramach postępowania przed organem I instancji pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy w domu wnioskodawczyni. Zdaniem Sądu, wnioski jakie organy wyciągnęły na podstawie poczynionych w trakcie wywiadu ustaleń oraz ich zestawienie z wyjaśnieniami skarżącej, nie są dowolne, a w szczególności, nie przekraczają granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.). Organy miały podstawę przyjąć w niniejszej sprawie, że wystąpiła rażącą dysproporcja pomiędzy udokumentowanymi, niskim dochodami skarżącej a jej sytuacją majątkową i warunkami bytowymi w jakich się ona znajduje. Nie można odmówić organom orzekającym trafności poczynionych spostrzeżeń, że zamieszkiwanie w okazałym domu jednorodzinnym (z zagospodarowanym ogrodem, stawem wodnym z drewnianym pomostem, ogrodzeniem z metaloplastyki) w pełni wyposażonym i to nie tylko w urządzenia podstawowe, pierwszej potrzeby (wg. wywiadu są to "stylowe meble w części z marmuru, sprzęt AGD i telewizor plazmowy nowej generacji"), nie świadczy o skrajnie trudnej sytuacji materialnej rodziny, w której konieczna byłaby pomoc państwa mająca na celu umożliwienie skarżącej i jej dziecku życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a do których odwołuje się art. 3 ust. 1 ustawy. W ocenie Sądu, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, że rozważono warunki bytowe, w jakich skarżąca się znajduje i uznano, że nie są to skrajnie trudne warunki i nie wymagają one ingerencji pomocy społecznej. Deklarowany przez skarżącą dochód jest niski, jednak nieruchomość skarżącej jak i przedmioty materialne będące na wyposażeniu domu nie tworzą tego rodzaju warunków życia, w których znajdują się rzeczywiście ludzie ubodzy, żyjący na granicy ubóstwa. Za uzasadnioną należy również uznać uwagę organu odwoławczego, odnoszącą się do nieprzekonujących wyjaśnień składanych w toku postępowania przez Z.C. Wątpliwości wzbudza już sam fakt możliwości funkcjonowania przez skarżącą oraz jej syna z kwoty [...] zł miesięcznie, nawet przy uwzględnieniu deklarowanych, okazjonalnych dochodów (tj. w wys. [...] zł w [...] r. ze sprzedaży grzybów). Co prawda skarżąca wskazuje, że środki na życie oraz ubrania uzyskuje od innych osób (jako jałmużnę), to okoliczność ta nie znalazła odzwierciedlenia w wiedzy pracownika socjalnego zajmującego się monitorowaniem społeczności lokalnej na danym terenie. Z.C. z jednej strony podaje, że troje jej dorosłych dzieci przebywa poza granicą kraju i jej nie pomagają, bowiem nie mają stałej pracy (dowód: oświadczenie z dnia [...] r., karta [...] akt administracyjnych), z drugiej zaś strony wyjaśnia, że przez kilka lat, do [...] r. przebywała w [...], niegdzie nie pracując i pozostając na utrzymaniu syna (dowód: oświadczenie z dnia [...]). Jednocześnie skarżąca w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego wskazała, że meble, jak i sprzęty AGD i telewizor plazmowy, są własnością córki (dowód: aktualizacja wywiadu, część IV, pkt VII z dnia [...] r.), choć córka ta od wielu lat nie mieszka w kraju, przebywa w [...], rzekomo nie mając tam stałego zatrudnienia. Skarżąca w wyjaśnieniach swych akcentuje, że mieszka z byłym mężem, bowiem są po rozwodzie, co miałoby potwierdzać fakt prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego. Okoliczność ta również mogła wzbudzić w organach pewne wątpliwości, zważywszy na dotychczasowy sposób postępowania byłych małżonków, który bynajmniej nie potwierdzał rozpadu związku małżeńskiego. Świadczyć może o tym zestawienie takich faktów jak: rozwiązanie przez rozwód małżeństwa L.C. z Z.C. wyrokiem z dnia [...] r., a następnie wspólne kupno z byłym już mężem, po niecałych [...] miesiącach, w dniu [...] r., [...] niezabudowanych działek gruntu, wspólny wyjazd do A., budowa nowego domu oraz wspólne w nim zamieszkanie w [...] r. Podjęcie tak istotnych decyzji jak wspólne zainwestowanie, tuż po rozwodzie, wszystkich środków finansowych przez byłych małżonków, na budowę domu świadczy raczej o zamiarze trwałego związania się również na przyszłość, nie zaś o wygaśnięciu związku emocjonalnego między małżonkami. Skarżąca wskazuje, że trudno jest sprzedać połowę udziału w domu jednorodzinnym. Może ona jednak poczynić starania o dokonanie podziału majątku, w ramach którego jedna ze stron zobowiązana byłaby do spłaty określonej wartości udziału. Są jeszcze inne możliwości wykorzystania własnych zasobów celem zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wartościowe przedmioty i wyposażenie domu można spieniężyć, zamienić na skromniejsze, tańsze i w ten sposób uzyskać środki na niezbędne potrzeby takie jak jedzenie lub leki. Reasumując należy stwierdzić, że wydając zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo zinterpretowało i zastosowało obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej, w niewadliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Przy uzasadnieniu zaprezentowanego stanowiska organ nie naruszył również przepisów postępowania (art. 107 3 K.p.a.) w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi. O przyznanych kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd rozstrzygnął zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).