II SA/Sz 1296/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi P N. na decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności uchyla zaskarżoną decyzję Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 568/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził nieważność decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. (dalej określanego także skrótowo: "organ odwoławczy") z dnia [...] r. nr [...] umarzającej postępowanie odwoławcze w sprawie wydania P. N. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż ww. decyzja została wydania z rażącym naruszeniem przepisu art. 107 § 1 K.p.a., ponieważ została podpisana jednoosobowo przez Sekretarza Zespołu działającego z upoważnienia Przewodniczącej Zespołu. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. powinna być wydana przez wymienionych indywidualnie w treści decyzji członków składu orzekającego Zespołu i przez nich podpisana, gdyż zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności zespoły orzekają w składach dwuosobowych (w kwestiach proceduralnych), bądź co najmniej dwuosobowych (w odniesieniu do orzeczeń merytorycznych), a więc zawsze kolegialnie. Wykonując powyższy wyrok i naprawiając wskazane przez Sąd uchybienie Wojewódzki Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. ponownie umorzył postępowanie odwoławcze wszczęte odwołaniem P. N. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] r. W uzasadnieniu powyższej decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny sprawy: W dniu 2 października 2014 r. P. N. złożył w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dniu [...] r. wskazany organ wydał orzeczenie zaliczające P. N. do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2015 r. W dniu 6 listopada 2014 r. P. N. wniósł odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w R., który zmienił powyższe orzeczenie w zakresie 6 pkt. Od tej decyzji P. N. odwołał się do Sądu Rejonowego w P. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który w dniu [...] r. uchylił orzeczenie organu odwoławczego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.oraz umorzył postępowanie sądowe. Po ustaleniu miejsca pobytu P. N. (Areszt Śledczy w S.) Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, rozstrzygając spór kompetencyjny w zakresie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia jego odwołania wyznaczył do rozpatrzenia powyższego odwołania Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. Po przeanalizowaniu zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji, wskazany organ odwoławczy stwierdził, iż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., o którego weryfikację wniósł P. N., straciło już ważność, zatem postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe, wobec czego należy je umorzyć. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym, z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego. Sprawa administracyjna jest więc bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. W niniejszym przypadku sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego z powodu utraty ważności zaskarżonego orzeczenia z dniem [...] r., zatem rozpatrzenie odwołania od tegoż orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w P. stało się bezprzedmiotowe. Ponadto, w przedmiotowej sprawie należy wziąć pod uwagę fakt, iż w dniu 19 lutego 2014 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., w wyniku rozpatrzenia odwołania P. N. od orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w G., wydał orzeczenie zaliczające go do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia 1 marca 2016 r. Od tej decyzji P. N. wniósł odwołanie do Sądu Rejonowego [...] IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który w dniu 14 kwietnia 2016 r. zakończył postępowanie w tej sprawie zarządzając zwrot odwołania. Oznacza to, iż Powiatowy Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności w P., rozpatrując w dniu 31 października 2014 r. wniosek P. N. z dnia 2 października 2014 r. doprowadził do wydania dwóch tożsamych decyzji, orzekających w tej samej sprawie - tj. decyzji Wojewódzkiego Zespołu w S. zaliczającego P. N. do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia 1 marca 2016 r. i decyzji Powiatowego Zespołu w P. zaliczającego tę samą osobę do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2015 r. - co jest działaniem niedopuszczalnym. Podobnego naruszenia dokonał Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R., rozstrzygając w sprawie, w której toczyło się postępowanie. Prawidłowym bowiem rozstrzygnięciem w tym przypadku byłoby umorzenie postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość, bowiem postępowanie w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności wobec P. N. toczyło się w tym czasie przed Sądem Rejonowym [...] IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. Co więcej, P. N. złożył kolejny wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. w dniu 2 lutego 2017 r. Organ ten wystąpił do Powiatowego Zespołu w G. jako prowadzącego dotychczas postępowanie w sprawie o przekazanie akt celem kompleksowego rozpatrzenia wniosku i po otrzymaniu przedmiotowych dokumentów wydał w dniu [...] r. rozstrzygnięcie. W ocenie organu odwoławczego, nadanie biegu sprawie z wniosku P. N. z dnia 2 października 2014 r. przez organy orzekające o niepełnosprawności w województwie p., mimo prowadzenia w tej samej sprawie postępowania przez organy orzekające o niepełnosprawności oraz sąd powszechny w województwie zachodniopomorskim, należy uznać za prowadzone z rażącym naruszeniem prawa. Jednakże ze względu na fakt, iż orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. straciło ważność przed przekazaniem sprawy Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. (w dniu 30 marca 2017 r.), organ ten - z powodu braku przedmiotu sprawy - uznał postępowanie w tej sprawie za bezprzedmiotowe, wobec czego postanowił umorzyć przedmiotowe postępowanie odwoławcze. Pismem z dnia 11 października 2017 r. P. N. złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając tej decyzji nieważność z uwagi na jej podpisanie przez Przewodniczącego Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności oraz przez sekretarza tego Zespołu, który podlegał wyłączeniu z mocy prawa. Zdaniem skarżącego, prowadzone w sprawie postępowanie nie było bezprzedmiotowe, zaś jego umorzenie odbiera mu możliwość uzyskania i wyrównania świadczeń za okres 2014-2017, uzależnionych od stopnia niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona dotknięta uchybieniem uzasadniającym jej wzruszenie, a tym samym skarga winna być uwzględniona, choć z innych względów niż wskazane przez Skarżącego. Bezpodstawne jest bowiem prezentowane w skardze stanowisko, iż zachodzi nieważność zaskarżonej decyzji z powodu jej podpisania przez sekretarza tego Zespołu, który – zdaniem Skarżącego - podlegał z mocy prawa wyłączeniu z rozpoznania sprawy, gdyż podpisał poprzednią decyzję unieważnioną przez Sąd. W niniejszej sprawie przesłanki wyłączenia, wskazane w art. 24 K.p.a., nie zachodzą. Wymieniona w § 1 pkt 5 tego przepisu przesłanka "brania udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji" odnosi się do sytuacji, gdy w postępowaniu odwoławczym orzeka osoba, która brała udział w wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, co w tym przypadku nie miało miejsca. Tym niemniej zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie z powodu wady prawnej polegającej na jej wydaniu w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. mimo braku podstaw do zastosowania tego przepisu, odnoszącego się wyłącznie do postępowania odwoławczego. Skarżący trafnie bowiem podnosi, iż wskutek okoliczności wskazanych przez organ, postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe. Należy bowiem rozróżnić bezprzedmiotowość danego postępowania, na co w niniejszej sprawie wskazuje organ odwoławczy w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, od bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego, która odnosi się tylko do tej fazy postępowania. Nie ma też racji organ odwoławczy stwierdzając, iż niniejsza sprawa, utraciła charakter sprawy administracyjnej z powodu utraty ważności zaskarżonego odwołaniem orzeczenia, wobec czego rozpatrzenie odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności stało się bezprzedmiotowe. Należy zatem podkreślić, iż umorzenie postępowania odwoławczego może mieć miejsce jedynie w przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego, a nie postępowania w danej sprawie co – jak się zdaje – miał na myśli organ odwoławczy, powołując się na upływ – z dniem 31 października 2015 r. ważności orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P., jak i na fakt, że orzeczenie to zostało wydane mimo niedopuszczalności postępowania przed tym organem w związku z obowiązywaniem w tym czasie ostatecznego orzeczenia w tym samym przedmiocie, wydanego w dniu [...] r. przez Wojewódzki Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności w S., również zaliczającego Skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności – do dnia 1 marca 2016 r. Ta ostatnia okoliczność – jak słusznie zauważył organ odwoławczy - wskazuje na bezprzedmiotowość, w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., całego postępowania wszczętego złożonym przez Skarżącego w dniu 2 października 2014 r. wnioskiem do Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w P. ale nie na bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego, która zachodzi w zasadzie tylko w razie braku podstaw do rozpatrzenia odwołania co ma miejsce wówczas, gdy strona skutecznie cofnęła odwołanie (art. 137 K.p.a.), lub w razie ustalenia przez organ odwoławczy, że osobie, która wniosła odwołanie, nie przysługuje przymiot strony danego postępowania, tj. gdy nie spełnia ona warunku z art. 127 § 1 w zw. z art. 28 K.p.a. W rozpatrywanej sprawie przypadki te nie zachodzą. Nie jest też tak, jak podaje organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż wskutek upływu terminu, na który wydano Skarżącemu orzeczenie o niepełnosprawności, przestał istnieć przedmiot postępowania odwoławczego. Weryfikacja w postępowaniu odwoławczym aktów administracyjnych, które utraciły swą moc prawną jest bowiem dopuszczalna, ponieważ ich wydanie wywołało określony skutek prawny, z którym strona może się nie zgadzać, co oczywiście nie znaczy, że zawsze będzie możliwe i konieczne merytoryczne rozpoznanie sprawy. To bowiem zależy już od konkretnych okoliczności i ustaleń organu w danej sprawie. Instytucje prawne umorzenia postępowania, o której mowa w art. 105 K.p.a. oraz umorzenia postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. mają zatem zastosowanie w odmiennych sytuacjach prawnych. Różne są też prawne skutki ich zastosowania. Umorzenie zaskarżoną decyzją postępowania odwoławczego wywołuje skutek w postaci pozostawienia w obrocie prawnym – jako ostatecznego - orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] r. co – w świetle wywodów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – nie było intencją organu odwoławczego, jak też nie było zasadne ze względu na treść art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Z powyższego wynika, iż Wojewódzki Zespół ds. orzekania o Niepełnosprawności w S., wskazany w odpowiednim trybie jako organ odwoławczy w powyższej sprawie, zobowiązany był orzec w sprawie z uwzględnieniem dokonanych w sprawie, a przytoczonych wyżej, ustaleń. Jeśli – jak zdaje się wynikać z treści zaskarżonej decyzji – organ odwoławczy uznaje, że w niniejszej sprawie zachodziła niedopuszczalność postępowania, w którym wydano zaskarżone do niego orzeczenie, winien był – po uchyleniu tego orzeczenia –umorzyć to postępowanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 oraz 139 K.p.a. W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały natomiast podstawy do umorzenia postępowania odwoławczego, zatem należy stwierdzić, że wydając takie rozstrzygnięcie organ odwoławczy naruszył art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Końcowo zauważyć należy, iż w komparycji zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. organ odwoławczy nie wskazał przedmiotu odwołania, tj. orzeczenia organu I stopnia. Wynika to dopiero z uzasadnienia tej decyzji. Ponadto wskazano w niej, iż sprawę rozpatrzono na posiedzeniu w dniu 19 kwietnia 2017 r. co jest pewnie błędem pisarskim. Wskazania do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych wyżej rozważań Sądu.