II SA/Sz 1297/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], znak: [...] w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko O. R.-G.. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r. nr [...], znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 kpa, art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 14, pkt 20 lit. a, art. 4, art. 5, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 2, art. 13, art. 18, art. 27 ust. 3 , art. 28, art. 48, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 114 z późn.zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214), po rozpatrzeniu wniosku M. R. - odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: O. R. – G. ur. [...] r., natomiast przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko: A. R.-G. ur. [...] na okres od 2016-04-01 do 2017-09-30 w wysokości [...] zł miesięcznie Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...]r. M. R. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na O. R.-G. i A. R.-G. na okres 2016/2017 wskazując, iż wnosi o ustalenie prawa do powyższego świadczenia na pierwsze dziecko. Wyjaśniając obowiązujący stan prawny organ powołał się na art. 5 ust. 3 i ust. 4, art. 2 pkt 1 i 2, art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Organ ustalił, że we wniosku strona wskazała 3 członków rodziny, w tym siebie jako osobę osiągającą dochody w roku bazowym 2014. Do wniosku dołączyła dokument potwierdzający fakt, że w 2014r. pracowała przez 1 miesiąc w firmie [...] i w tym okresie osiągnęła dochód w wysokości [...] zł. W związku z powyższym organ ustalił, że dochód w przeliczeniu na liczbę miesięcy wynosi [...] zł miesięcznie, gdyż [...] zł (dochód za 2014r.) : 1 miesiąc = [...] zł. Ponadto w dochodzie rodziny za 2014r. organ uwzględnił kwotę zasądzonych alimentów, ponieważ w tym okresie egzekucja komornicza nie była prowadzona. W związku z powyższym ustalił, że miesięczny dochód z tytułu dochodów nieopodatkowanych wynosi [...] zł miesięcznie [...] zł, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie [...] 3 osoby w rodzinie). Z uwagi na to, że kwota ta jest wyższa od kwoty określonej w art. 5 ust. 3 ww. ustawy odmówiono przyznania świadczenia wychowawczego na O. R.-G., a przyznano świadczenie na A. R.-G. M. R. nie zgadzając się z powyższą decyzją wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr SKO.[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz.23 ze zm.) oraz art. 2, 4, 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz.1659), po rozpatrzeniu odwołania utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wyjaśniło między innymi, że w myśl przepisów ustawy w sprawie pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie wychowawcze przysługuje do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Świadczenie to przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nic przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł. Natomiast dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1 - 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które dotyczą dochodu uzyskanego i utraconego i również zostały przytoczone. Kolegium wyjaśniło ponadto, że prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym wyżej mowa, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka. Pierwszy okres, na który jest przyznawane świadczenie wychowawcze kończy się 30 września 2017 r. (art. 48 ustawy). W tym przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalania prawa do świadczenia, jest rok 2014. Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie spełnia kryterium dochodowego, uprawniającego do nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia. Ustalił, że rodzina składa się z 3 osób, dziecko nie jest dzieckiem niepełnosprawnym. M. R. od 01.01.2005 r. jest zatrudniona na czas nieokreślony w Firmie [...] W roku bazowym, tj. 2014 r. pracowała 1 miesiąc i uzyskała dochód w wysokości [...] zł. .Ponadto na dochód rodziny składały się alimenty w kwocie [...] zł. w ciągu 2014 r., tj. [...] zł. Tak więc, przeciętny miesięczny dochód tej rodziny w roku 2014 wyniósł: [...] Otrzymany dochód w kwocie [...] zł. podzielono przez trzy osoby, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł. Powyższe oznacza, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. kwotę [...]zł. W tym stanie rzeczy prawo do świadczenia wychowawczego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, nie przysługuje. Wyżej opisaną decyzję ostateczną w całości zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. R. domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie o przyznaniu świadczenia wychowawczego na O. R. – G. 500 zł miesięcznie albo proporcjonalnie do kwoty należnej po odliczeniu kwoty przekroczenia dochodowego, za pełen wnioskowany okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę od dnia 01 kwietnia 2016 r. i kolejnych terminów wymagalności oraz zwrot kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła całkowitą bezzasadność oraz brak podstaw dla jej wydania w świetle obowiązujących przepisów oraz stanu faktycznego, a także istotny dla rozstrzygnięcia błąd logiczny i rachunkowy w zakresie wyliczenia dochodu stanowiącego podstawę do przyznania albo odmowy świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko O. R.-G.. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Wobec treści zawartego w skardze wniosku, wyjaśnić trzeba na wstępie, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej w skrócie: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej według kryterium zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Między innymi z kontrolnej funkcji sądu administracyjnego wynika, że nie zastępuje on właściwych organów administracji publicznej w merytorycznym rozstrzyganiu spraw administracyjnych, a zatem nie orzeka o prawach i obowiązkach stron, nie przyznaje praw (ani ich nie pozbawia). Nie jest zatem uprawniony do przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego nawet wówczas, gdy stwierdza, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca są niezgodne z prawem i wymagają uchylenia. Organ I instancji kwestionowaną decyzją rozstrzygnął o prawie skarżącej do świadczenia wychowawczego odnośnie do dwojga dzieci (bliźniąt) odmawiając przyznania tego prawa na córkę O. R. – G., jako pierwsze dziecko, a przyznał świadczenie wychowawcze na drugie dziecko, tj. syna A. R.-G. Wprawdzie skarżąca we wstępnej części skargi wskazała, że skarży decyzję "w całości", jednakże pozostała treść skargi wskazuje, iż skarga dotyczy w istocie tej części rozstrzygnięcia, która odmawia przyznania świadczenia wychowawczego na córkę O. R.-G. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji (w zaskarżonej części rozumianej tak, jak zostało to powyżej wskazane), stanowi art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej w skrócie określanej: ustawą p.p.w.d.), przewidujący, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nic przekracza kwoty 800,00 zł., (jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, kryterium to zostało podniesione do kwoty 1200 zł.). Ustawodawca uzależniając prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko od spełnienia wskazanego wyżej kryterium dochodowego zawarł w ustawie definicje dochodu na osobę w rodzinie, dochodu uzyskanego, dochodu utraconego oraz odesłał w zakresie definicji "dochodu" do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Definicje te zostały zacytowane w uzasadnieniach prawnych decyzji organów obu instancji orzekających w sprawie. Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji istotne znaczenie mają definicje dochodu, dochodu na osobę w rodzinie oraz dochodu uzyskanego, ponieważ okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy był dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie uzyskany w 2014 r. Skarżąca wniosła bowiem o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres, który zgodnie z art. 48 ustawy p.p.w.d. rozpoczynał się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. 1 kwietnia 2016 r.) i kończy się dnia 30 września 2017 r. (ust. 1), a rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014, przy czym prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (ust. 2). Organy obu instancji przyjęły, że w roku 2014 dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i przekroczył wyżej wskazane kryterium dochodowe wynoszące 800 zł na osobę w rodzinie przewidziane ustawą w przypadku pierwszego dziecka (nie będącego dzieckiem niepełnosprawnym). Na kwotę osiągniętego w 2014 dochodu rodziny złożyły się: 1) dochód skarżącej w kwocie [...] zł z tytułu wynagrodzenia za 1 miesiąc przepracowany w 2014 r. przez M. R. w firmie [...] w której jest zatrudniona od 1.01.2005 r., 2) alimenty uzyskane w 2014 r. w kwocie [...] zł . W ocenie Sądu wyżej wskazane ustalenia budzą wątpliwości w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Jeśli chodzi o pierwszy z wyżej wskazanych dochodów, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie zamieszczono precyzyjnego wyjaśnienia faktycznego i prawnego uwzględnienia kwoty [...] zł bez jej rozliczenia na 12 miesięcy. Co do drugiego składnika dochodu, tj. kwoty [...] zł z tytułu alimentów należy zauważyć, że co do zasady, kwoty uzyskanych alimentów są zaliczane do dochodu rodziny. W art. 2 pkt 1 ustawy p.p.w.d., ustawodawca zawarł bowiem odesłanie do definicji dochodu w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych, alimenty na rzecz dzieci zaliczane są do dochodu. Warunkiem jednak uzasadniającym zaliczenie alimentów na rzecz dzieci jest ustalenie, że faktycznie zostały wypłacone, samo prawo do alimentów nie tworzy bowiem przychodu po stronie uprawnionego. Tymczasem w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione na jakiej podstawie faktycznej ustalono, że skarżąca w 2014 r. otrzymała na dzieci alimenty we wskazanej wyżej kwocie, skoro sam organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że "uwzględniono kwotę zasądzonych alimentów, ponieważ w tym okresie egzekucja komornicza nie była prowadzona". Uwadze organów obu instancji uszło, że skarżąca w odręcznym oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2016 r. złożonym organowi I instancji wskazała, że w 2014 r. egzekucja komornicza była zawieszona, gdyż: "dłużnika nie było". Z oświadczenia tego, sporządzonego w dalszej części pismem nieczytelnym, jak również z żadnego innego dowodu zebranego w toku postępowania nie wynika, aby skarżąca taką kwotę alimentów otrzymała bezpośrednio od zobowiązanego lub aby w 2014 r. pobierała świadczenie alimentacyjne z ZUS. Brak wyjaśnienia wyżej wskazanych okoliczności dowodzi, że materiał dowodowy nie został wszechstronnie zebrany i w konsekwencji sprawa nie została należycie wyjaśniona, a zatem merytoryczne rozstrzygnięcie zapadło co najmniej przedwcześnie. Organ I instancji wydając, w oparciu o niepełny materiał dowodowy, rozstrzygniecie merytoryczne naruszył art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a. Zauważyć też należy, iż uzasadnienie decyzji nie odpowiada art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ przytoczone w nich przepisy nie są powiązane z odpowiednimi ustaleniami i de facto nie wyjaśniają stronie, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej oraz w jaki sposób ustalono, że w 2014 r. dochód w rodzinie skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kryterium 800 zł, co również nie czyni zadość wyrażonej w art. 8 K.p.a. zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Organ odwoławczy uchybień tych nie usunął, a utrzymując w mocy wadliwą decyzję powtórzył błędy organu I instancji oraz naruszył art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Skoro bezbłędne ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie ma istotne znaczenie dla rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, to oczywiste jest, że wyżej opisane naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym jej rozpatrzeniu rzeczą organu będzie usuniecie braków materiału dowodowego i wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla merytorycznej oceny wniosku skarżącej dotyczącego przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko O. R.-G. oraz wydanie rozstrzygnięcia odpowiedniego do tych ustaleń i ocen prawnych oraz wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji toku rozumowania organu w sposób zrozumiały dla strony. Dlatego należało uchylić zaskarżoną decyzję, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.