II SA/Sz 13/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2010r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza Gminy [...], decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 8, art. 17 ust. 5, art. 39 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku W.K. z dnia [...] odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, samotnie gospodarującą, ze względu na potrzebę całodobowej opieki mieszkającą w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie, z czego 70% tj. kwotę [...] zł przeznacza na pokrycie kosztów pobytu w DPS w [...]. Do dyspozycji strony pozostaje kwota [...] zł która nie wystarcza na pokrycie takich potrzeb jak zakup leków. Kryterium dochodowe dla wnioskodawcy, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł, zatem wnioskodawca kwalifikuje się do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Jednakże ze względu na brak środków finansowych na realizację zadań własnych, w tym na zasiłki celowe, organ I instancji nie może udzielić pomocy finansowej na zakup leków. Strona na okres od września do grudnia 2009 r. otrzymała pomoc w formie zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Pomimo zrozumienia dla trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy organ nie może udzielić więc dodatkowej pomocy. W odwołaniu od tej decyzji W.K. podniósł, że kwota którą może dysponować nie wystarcza na kupno potrzebnych mu leków, które niezbędne są do przeżycia, a stan jego zdrowia pogarsza się. Pomimo tego organ I instancji odmawia odwołującemu się udzielenia pomocy, albo przyznaje zasiłek okresowy w minimalnej wysokości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że strona kwalifikuje się do objęcia świadczeniami z pomocy społecznej, a jednym z takich świadczeń jest zasiłek celowy. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Zamieszczenie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Tym samym, spełnienie kryteriów przez stronę nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Organ rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a strona składając wniosek musi liczyć się z tym, że organ odmówi jej przyznania tego świadczenia. Przyznanie świadczenia uzależnione jest bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących zamieszkujących na terenie danej gminy. Wnioskodawca od kilku lat jest objęty różnymi formami opieki społecznej, utrzymuje się wyłącznie z przyznanych świadczeń pieniężnych tj. z zasiłku pielęgnacyjnego i zasiłku stałego w łącznej miesięcznej kwocie [...] zł. Na podstawie innej decyzji, także z dnia [...], został mu przyznany zasiłek okresowy od [...] w kwocie [...] zł miesięcznie. Z ustawy o pomocy społecznej wynika, że ośrodki pomocy społecznej winny udzielać potrzebującym pomocy w pokonywaniu trudności materialnych i życiowych, ale nie mają obowiązku ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób i realizacji wszystkich ciążących na nich zobowiązań finansowych wraz z zaspokojeniem wszelkich zgłaszanych przez te osoby potrzeb. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na opisaną wyżej decyzję W.K. wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi odwoławczemu powierzchowne rozpatrzenie odwołania. Podniósł, że jest osobą samotną, mieszkającą w domu pomocy społecznej i z kwoty [...] zł, która zostaje mu do dyspozycji, musi kupić środki czystości, artykuły kosmetyczne i przede wszystkim leki, które są mu niezbędne do przeżycia. Skarżący zauważył, że nie ma możliwości samodzielnie poprawić swojej trudnej sytuacji materialnej ponieważ jest osobą niepełnosprawną i wymaga całodobowej opieki, nie może więc podjąć zatrudnienia. Ponadto przyznanie zasiłku okresowego w kwocie [...] zł miesięcznie jest krzywdzące i poniżające dla skarżącego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie dokonuje więc kontroli aktów lub czynności pod względem słusznościowym. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a także stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu. Użycie sformułowania "w szczególności" świadczy, że jest to katalog przykładowy, niezamknięty. Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Istotą więc zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby, czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie. Dlatego też, organy orzekające w sprawie obowiązane są ustalić czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne. Organ powinien więc wydając decyzję ocenić całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, mającej niewątpliwie wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba, która nie może być zaspokojona, w tym w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, czyli wnioskowana pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Podkreślić należy, iż mimo swobody działania organu w ramach tzw. uznania administracyjnego, organ nie jest zwolniony z obowiązku starannego przeprowadzenia postępowania, zgodnego z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia, które nie może nosić cech dowolności. Działanie w ramach tegoż uznania powinno polegać, stosownie do art. 7 Kpa, na załatwieniu sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Podnieść należy, iż na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością (art. 7 i 77 Kpa). Przy czym obowiązek ten dotyczy nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, ale również i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do pozostałych okoliczności decydujących o przyznaniu wnioskowanej formy pomocy. Poczynione zaś w sprawie ustalenia muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w sprawie decyzji, zgodnie z postanowieniami art. 107 § 3 Kpa. Uzasadnienie z jednej strony ma na celu umożliwienie stronom postępowania poznania motywów, którymi kierował się organ administracji wydając decyzję, a z drugiej strony kontrolę rozstrzygnięcia. Skarżący podnosi, że leki które winien wykupić i na które posiada recepty, są mu niezbędne do przeżycia. Organy w ogóle nie wyjaśniły i nie ustosunkowały się do tej kwestii. Należy także dodać, że ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej mogą niewątpliwie, co wynika z treści art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, determinować treść rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji jednak organ winien szczegółowo określić jakie w istocie ma środki do dyspozycji na udzielenie pomocy w formie zasiłków celowych, jaka jest liczba osób ubiegających się o taką pomoc i jakie kryteria zostały wypracowane przy jej przyznawaniu, skoro wysokość posiadanych środków nie daje możliwości przyznania zasiłku uwzględniającego wniosek w całości lub w części. W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał jedynie "na brak środków finansowych na realizację zadań własnych w tym zasiłki celowe". W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a szczególności art. 7, 77 i 107 § 3 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. W punkcie II wyroku Sąd orzekł na podstawie art.152 ww. ustawy.