II SA/Sz 1300/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia WSA Barbara Gebel, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., numer [...], znak: [...], wydaną na podstawie art. 104, 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 19 lit. c, art. 4, art. 5, art. 7 ust. 1, art. 10 ust. 2, art. 13, art. 18, art. 27 ust. 3, art. 28, art. 48, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 214) Prezydent Miasta K. przyznał M. L. świadczenie wychowawcze na dziecko K. L. na okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Następnie, decyzją z dnia [...] r., nr [...], znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 i 163 k.p.a., art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 14, pkt 19 lit. c, pkt 20 lit. e, art. 4, art. 5, art. 7 ust. 1, ust. 3, art. 10 ust. 2, art. 13, art. 18, art. 27, art. 28, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie praw do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) Prezydent Miasta K. uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] r., przyznającą M. L. świadczenie wychowawcze na córkę K. L.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wymieniona we wniosku wskazała 3 członków rodziny w tym siebie oraz męża jako osiągającego dochody w roku kalendarzowym 2014 r. oraz po tym roku. W aktach sprawy znajduje się dokument potwierdzający fakt, że mąż skarżącej utracił dochód z 2014 r. wobec czego ustalając dochód jej rodziny nie uwzględniono dochodu z tego tytułu. Ponadto skarżąca do wniosku dołączyła dokument potwierdzający fakt, że w 2014 r. pracowała przez 12 miesięcy w firmie [...] i w tym okresie uzyskała dochód w wysokości [...] zł. W związku z powyższym dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł miesięcznie (przeciętny miesięczny dochód za 2014 r. w wysokości [...] zł : 3 osoby w rodzinie). Z uwagi na fakt, że skarżąca nie przekraczała kryterium uprawniającego do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznano jej świadczenie wychowawcze na córkę K. L.. Organ wskazał, że w dniu 25 maja 2017 r. do akt sprawy wpłynął dokument potwierdzający rozpoczęcie przez M. L. wykonywania działalności gospodarczej z dniem 22 maja 2017 r. W dniu 11 lipca 2017 r. do akt sprawy wymieniona dołączyła zaświadczenie potwierdzające wysokość uzyskanego dochodu netto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za miesiąc czerwiec 2017 r. w kwocie [...]zł. Biorąc powyższe pod uwagę, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł miesięcznie, przy czym kwota ta jest wyższa od kwoty określonej w art. 5 ust. 3 ustawy. W tej sytuacji, z uwagi na uzyskanie przez skarżącą dochodu powodującego utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty, czyli w wypadku strony od dnia [...] r. W odwołaniu z dnia 29 sierpnia 2017 r. skarżąca zarzuciła powyższej decyzji naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego. Wniosła o jej uchylenie i wydanie decyzji, "że świadczenie wychowawcze na córkę przysługuje jej nieprzerwanie zgodnie z decyzją nr [...]". W uzasadnieniu odwołania, strona podniosła, że organ nie dokonał analizy faktycznej sytuacji finansowej jej rodziny i przyjął, że jej dochód każdorazowo co miesiąc będzie wynosił [...] zł, mimo że był to dochód uzyskany tylko w czerwcu 2017 r. Tymczasem jej faktyczny dochód w okresie od stycznia do lipca 2017 r. wyniósł [...] zł, a zatem "średniomiesięcznie – [...] zł : 7 = [...] zł". Ponieważ był to jedyny dochód jej rodziny, średnia na osobę wynosi zatem [...] zł ([...] zł : 3 osoby). W tej sytuacji kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (wynoszące [...] zł miesięcznie na osobę) jest spełnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 7 ust. 3 i art. 10 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 6, art. 20 ust. 1 a także art. 27 ust. 1 i art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wyjaśniło, że po wydaniu decyzji z dnia [...] r. sytuacja rodziny zmieniła się bowiem M. L. od dnia [...] r. rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej. Po przedłożeniu przez nią zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu za miesiąc czerwiec 2017 r., organ ponownie przeanalizował sytuację dochodową strony, uwzględniając do obliczeń uzyskany przez nią dochód za drugi miesiąc, tj. czerwiec 2017 r., w wysokości [...] zł. Ustalono, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i tym samym przekracza kryterium dochodowe, uprawniające do otrzymywania przedmiotowego świadczenia. W następstwie powyższego organ pierwszej instancji, zgodnie z art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zaskarżoną decyzją uchylił swoją decyzję przyznającą stronie świadczenie wychowawcze z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo zweryfikował dochody rodziny mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, a zatem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Powyższa decyzja została zaskarżona przez M. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca ponownie podniosła, że organy nie dokonały rzetelnej analizy faktycznej sytuacji jej rodziny i wyliczyły dochód tej rodziny niezgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W jej ocenie, z powyższego przepisu wynika, że dochód jej rodziny (w związku z podjęciem przez nią działalności gospodarczej od miesiąca maja 2017 r.) należy wyliczyć w sposób następujący: [...] zł (dochód bazowy za 2014 r.) + [...] zł (za miesiąc czerwiec 2017 r.) = [...] zł. Ponieważ dochód ten został uzyskany w ciągu 13 miesięcy zatem średniomiesięczny dochód jej 3 osobowej rodziny wyniósł [...] zł : 13 = [...] zł, a zatem na jednego członka rodziny wyniósł [...] zł : 3 = [...] zł. Skarżąca podkreśliła, że prowadzenie działalności gospodarczej jest obarczone ryzykiem i "w poszczególnych miesiącach dochodu w ogóle może nie być". Wobec tego jej dochód z czerwca 2017 r. nie może być utożsamiany z jej średniomiesięcznym dochodem w skali roku, a takie założenie przyjęło Kolegium w zaskarżonej decyzji. Dodała, że w swoim odwołaniu z dnia 29 sierpnia 2017 r. wyliczając średni dochód członka rodziny na kwotę [...]zł opierała się na dochodach z okresu od [...] r. do [...] r. Natomiast w niniejszej skardze, wyliczeń średniego dochodu dokonała zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w tym zwłaszcza art. 7 ust. 3. Strona podniosła, że przy rozpatrywaniu jej skargi powinien mieć posiłkowo zastosowanie art. 5 k.c. Wskazane wyżej błędne wyliczenie spowodowało zawyżenie średnich miesięcznych dochodów rodziny ponad 8 razy i spowodowało rzekomą utratę przez nią prawa do świadczenia na córkę. Takie działanie organów jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem "ustawy 500 +" i zasadami współżycia społecznego, a nawet z matematycznymi zasadami dotyczącymi prawidłowego wyliczania miarodajnych średnich. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W tak określonym zakresie kognicji, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a.- zarzutami i wnioskami skargi, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje rozstrzygające w sprawie zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., uchylającą decyzję nr [...] z dnia [...] r. o przyznaniu M. L. świadczenia wychowawczego na córkę K. L.. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 196 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Z powyższych uregulowań wynika jednoznacznie, że uzyskanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy). Natomiast ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a, które regulują przypadki utraty i uzyskania dochodu (art. 2 pkt 2 ustawy). W myśl art. 48 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. (ust. 1). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (ust. 2). Organ właściwy oraz marszałek województwa mogą przy tym bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 20 lit e cytowanej ustawy, przez uzyskanie dochodu należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 14 a ust. 1 d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. W wypadku skarżącej uzyskanie dochodu było spowodowane rozpoczęciem z dniem 22 maja 2017 r. pozarolniczej działalności gospodarczej, przy czym zgodnie z treścią zaświadczenia o dochodach z dnia 10 lipca 2017 r. nastąpiło ono w czerwcu 2017 r. a zatem po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego. W takim przypadku, zgodnie z treścią art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wspomniany dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Wobec takiego brzmienia przepisu nie sposób zgodzić się z argumentacją skarżącej, że skoro jej dochód (z tytułu działalności gospodarczej oraz z tytułu zatrudnienia) został uzyskany w ciągu 13 miesięcy zatem dochód rodziny winien zostać wyliczony poprzez podzielenie kwoty [...]zł przez 13, a następnie przez liczbę członków rodziny – tj. przez 3. Sposób wyliczenia przedstawiony przez skarżącą może mieć zastosowanie w odniesieniu do dochodu uzyskanego przez nią w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane było prawo świadczenia wychowawczego (zgodnie z art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy, dochód dzieli się wówczas przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany o ile jest uzyskiwany w okresie na jaki ustalane jest prawo do świadczenia) jednak nie znajduje zastosowania do dochodu uzyskanego przez nią po roku kalendarzowym poprzedzającym wspomniany okres. Pomimo to nie można nie przyznać racji skarżącej, że wyliczenie jej dochodu budzi istotne wątpliwości. Organ I instancji nie poczynił bowiem niezbędnych ustaleń pozwalających na takie wyliczenie, zaś organ odwoławczy takie niekompletne ustalenia uznał za prawidłowe i wystarczające do wyliczenia dochodu rodziny skarżącej. Jak już wcześniej wskazano, w zaświadczeniu o dochodach z dnia 10 lipca 2017 r. wskazano, że M. L. z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła w miesiącu czerwcu dochód netto w wysokości [...] zł. Jednocześnie w aktach brak jest jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, czy wymieniona uzyskała jakikolwiek dochód w miesiącu maju 2017 r. Pomimo to, organ nie dokonał w tym zakresie dodatkowych ustaleń lecz uznał, że do wyliczenia należy przyjąć kwotę [...]zł, a zatem kwotę stanowiącą dochód strony netto za czerwiec 2017 r. Tymczasem w świetle cytowanych wyżej przepisów, dochód członka rodziny należy w tym wypadku (uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane było prawo do świadczenia) powiększyć o kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Gdyby przyjąć, zgodnie ze wspomnianym zaświadczeniem (niekwestionowanym przez organ), że skarżąca uzyskała dochód w wysokości [...] zł w czerwcu 2017 r. wówczas do wyliczenia należałoby uwzględnić dochód za miesiąc następujący po tym miesiącu – czyli za lipiec 2017 r. W aktach brak jest jednak jakiegokolwiek dokumentu zawierającego informację o wysokości dochodu skarżącej za lipiec 2017 r. wobec czego nie sposób stwierdzić jak powinno faktycznie przedstawiać się wyliczenie dochodu rodziny, a co za tym idzie, czy doszło do przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – tj. K. L.. Niezależnie od powyższego, należy zaznaczyć, że nawet gdyby (tak jak to przyjął organ) doszło do przekroczenia tego kryterium to wspomniane ustalenia byłyby istotne także z punktu widzenia uregulowania zawartego w art. 18 ust. 6 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W tej sytuacji ustalenie czy uzyskanie dochodu nastąpiło w maju 2017 r. czy też w czerwcu 2017 r. niewątpliwie jest kluczowe. Zdaniem Sądu, brak jednoznacznych ustaleń co do miesiąca uzyskania przez skarżącą dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (a co za tym idzie także prawidłowej jego wysokości) doprowadził do przedwczesnego przyjęcia, że rodzina strony przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko i w rezultacie doprowadziło do nieuprawnionego usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznającej skarżącej prawo do tego świadczenia. Następstwo powyższego stanowiło wydanie zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, podjętą z naruszeniem ww. przepisów postępowania – w tym art. 7 i art. 77 k.p.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji, zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego przez Sąd zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak sentencji wyroku.