II SA/Sz 1301/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 marca 2013 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję zastępcy Dyrektora MOPS (działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta), odmawiającą umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego R.K. w wysokości [...] zł, podlegających zwrotowi z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym [...] wypłaconych A. K. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta zobowiązał R. K. do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych w okresie od [...] r. z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej A. K. łącznie z ustawowymi odsetkami. Następnie wskutek rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie tych należności decyzją z dnia [...] r. zastępca Dyrektora MOPS działając z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższa decyzja po rozpatrzeniu odwołania R. K. została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 70/12 uchylił ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Sąd podał, że decyzja nie zawiera starannego uzasadnienia, brak jest m.in. precyzyjnego wskazania argumentów jakie legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia, nie wskazano jakichkolwiek kwot, czy to dochodów, czy wydatków R. K. jak też ciążących na nim obciążeń i zadłużeń. Ponadto nie dokonano analizy jego sytuacji finansowej, materialnej, zdrowotnej, rodzinnej. W ocenie Sądu nie można też było pominąć więzi emocjonalnej łączącej dłużnika alimentacyjnego z jego dziećmi. Sąd podkreślił również, że egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji w której dłużnik Skarbu Państwa, spłacający w ratach swoje zaległości, w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej. Na skutek ww. wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji nr [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania decyzją z dnia [...] zastępca Dyrektora MOPS działając z upoważnienia Prezydenta Miasta na podstawie art. 12 ust. 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) ponownie odmówił R. K. morzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ szczegółowo opisał sytuację materialno-bytową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, stwierdzając, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z [...] synem. Od [...] r. leczy się na przewlekłą chorobę – [...]. Pracuje w sklepie [...] w [...] za wynagrodzeniem w wysokości [...] zł. Syn R. w [..] r. ukończył trzyletnie studia na kierunku [...], jednakże nie podjął pracy i nie ma żadnych dochodów, a z dniem [...] r. utracił status osoby bezrobotnej z powodu niestawienia się w wyznaczonym przez urząd terminie. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy kształtują się na poziomie ok.[...] zł i stanowią je: opłata za mieszkanie – [...] zł, gaz – [...] zł, prąd – [...] zł, internet – [...] zł, leki – [...] zł, alimenty na rzecz córki – ok. [...] zł ([...]), ubezpieczenie PZU – [...] zł, spłata zaległych alimentów do MOPS – [...] zł Po odliczeniu kosztów utrzymania od osiąganych dochodów pozostaje kwota [...] zł. Skarżący oświadczył, że od dnia [...] r. jego sytuacja się pogorszyła, ponieważ syn nie otrzymuje już świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nadto na karcie ma debet w wysokości [...] zł, bez którego nie miałby pieniędzy na funkcjonowanie. Matka dzieci, razem z córką A., przebywa w [...], gdzie pracuje i rzadko wspomaga syna finansowo. Skarżącego łączy z dziećmi bardzo silna więź. Łącznie należności skarżącego z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] r. na dzień [...] r. wynoszą [...] zł, z czego należność główna to [...] zł, odsetki [...] zł. Skarżący spłacił zobowiązanie w wysokości [...] zł, w tym należność główną [...] zł, odsetki [...] zł. Według skarżącego, jego zadłużenie powstało w wyniku wypadku przy pracy w dniu [...] r., wskutek czego utracił możliwości zarobkowe. Organ uznał powyższe wyjaśnienia wnioskodawcy za niezgodne z rzeczywistością, albowiem przez cały czas wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci był on zatrudniony oraz nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Jego zadłużenie zaczęło narastać od [...] r. Syn od [...] r. nie osiąga żadnych dochodów. Zobowiązanie alimentacyjne za okres świadczeniowy od [...] r. zostało rozłożone skarżącemu na raty w wysokości [...] zł miesięcznie. Mając na uwadze ustaloną powyżej sytuację skarżącego organ stwierdził, że nie zachodzi szczególnie uzasadniona przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia zadłużenia. Jego powstanie i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania polegającego na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego w pełnej wysokości wobec dzieci, ustanowionego wyrokiem Sądu. Nie zgadzając się z wydaną decyzją R. K. złożył od niej odwołanie, wnosząc o umorzenie powstałego zadłużenia. Zarzucił organowi naruszenie art. 10 K.p.a. poprzez uniemożliwienie mu ustosunkowania się do zebranych materiałów dowodowych oraz zgłoszonych żądań. Podniósł również, iż jego sytuacja materialno-bytowa pogorszyła się, ponieważ musi utrzymywać syna, który nie może znaleźć zatrudnienia. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Na sytuację tę składają się nie tylko otrzymywane dochody ale także takie okoliczności jak stan zdrowia i możliwości uzyskania dodatkowego dochodu. Organ I instancji rozważając przesłanki umorzenia należności ustosunkował się do przesłanek wskazanych przez dłużnika, tj. stanu jego zdrowia oraz możliwości zarobkowych. Organ dokładnie zbadał i opisał jego sytuację materialno-bytową, rodzinną i zdrowotną. W ocenie Kolegium stanowisko organu I instancji jest uzasadnione. Sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednakże nie wyklucza uznania, że istnieją możliwości spłaty zadłużenia wobec Skarbu Państwa w dłuższym czasie. Na zmianę tej sytuacji w późniejszym czasie będzie też miało wpływ podjęcie zatrudnienia przez syna i usamodzielnienie się przez niego. Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 10 K.p.a., bowiem w aktach sprawy znajduje się doręczone skarżącemu zawiadomienie o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów. Na powyższą decyzję R. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zarzucił organowi naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. W ocenie skarżącego organy wbrew zaleceniom Sądu nie wzięły pod uwagę od kiedy powstało jego zadłużenie, i z jakich powodów, jak przebiegało. Nie wykazały jakie były wpływy alimentów w latach [...] określając cały stan zadłużenia bez uwzględnienia spłat dokonywanych przez komornika. Organy nie wzięły również pod uwagę relacji istniejących pomiędzy nim a dziećmi oraz sytuacji panującej na rynku pracy w [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zajętego w sprawie, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) kontrola sądu administracyjnego sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dokonuje natomiast merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie; jest to wyłączna kompetencja właściwego organu administracji. Dlatego też zawarty w skardze wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mógł podlegać rozpoznaniu przez Sąd. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się zatem do ustalenia, czy organy prawidłowo orzekły o odmowie umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych. Na wstępie należy wskazać, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 70/12 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującą w mocy odmawiającą umorzenia należności decyzję organu I instancji. Zdaniem Sądu w ww. decyzji zabrakło precyzyjnego wskazania argumentów, które legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia oraz analizy sytuacji finansowej, materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego. Rzeczą Sądu w niniejszej sprawie jest przede wszystkim dokonanie oceny, czy przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zastosował się do wytycznych Sądu (art. 153 P.p.s.a.) i tym samym prawidłowo wydał ponowne rozstrzygnięcie w sprawie. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który stanowi materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji, organ właściwy wierzyciela może, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Z treści przepisu, w szczególności użycia w nim słowa "może" wynika, iż decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy. W utrwalonym orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. W takim przypadku Sąd ocenia jedynie prawidłowość postępowania organu, w szczególności czy należycie i wszechstronnie ustalił niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, dokonał trafnej ich oceny i należycie oraz przekonywująco uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie i zajęte w sprawie stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1658/07 wyraził pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane dochody, ale także inne okoliczności, w szczególności stan zdrowia i możliwości uzyskania dodatkowego dochodu. Działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. W ocenie Sądu - w toku prowadzonego ponownie postępowania organy zastosowały się do wytycznych zawartych w ww. wyroku Sądu z dnia 8 marca 2012 r. i w sposób wyczerpujący zebrały oraz oceniły materiał dowodowy, na podstawie którego uznały, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – w tym przypadku na rzecz córki A. K. Organy wskazały, że obiektywnie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, bowiem, jak wynika z dokonanych ustaleń, z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Skarżący, mający obecnie [...] lat, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem, który ukończył studia i aktualnie pozostaje na utrzymaniu skarżącego. Z akt postępowania wynika także, iż córka A. wraz z matką mieszka obecnie w [...], gdzie matka pracuje. Organ ustalił także miesięczne wydatki gospodarstwa domowego skarżącego stwierdzając, że po odliczeniu kosztów utrzymania, w tym miesięcznej spłaty zadłużenia w kwocie [...] zł pozostaje kwota [...] zł. Zdaniem Sądu należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że z uwagi na wiek i sytuację osobistą skarżącego nie można uznać aktualnej sytuacji skarżącego za stan stały. Jest on zdolny do wykonywania pracy a zatem także poszukiwania dodatkowego zarobku lub lepiej płatnego zatrudnienia. Nadto syn, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, może również podjąć pracę. Winien też czuć się zobowiązanym do wsparcia ojca, który obecnie spłaca należności wynikające z udzielonego wsparcia ze środków publicznych również na jego utrzymanie. Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem organów, iż obecna trudna sytuacja skarżącego ma charakter przejściowy, wobec czego brak jest społecznego uzasadnienia do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za spłatę powstałego zadłużenia w funduszu alimentacyjnym. Należy też mieć na uwadze, iż zasadą jest spłata zadłużenia, zaś wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a więc kosztem wszystkich podatników (społeczeństwa), mają charakter wyjątkowy. Umorzenie należności wynikających z tego tytułu i wypłaconych przez organy administracji publicznej powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja majątkowa i zdrowotna zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu w sposób trwały na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku ich zwrotu. Przerzuceniu tego obowiązku na wszystkich podatników, sprzeciwia się interes ogółu i zasady sprawiedliwości społecznej. W ocenie Sądu, w ustalonym przez organy stanie faktycznym i prawnym sprawy zaskarżona decyzja nie narusza prawa, gdyż całkowicie mieści się w zakresie uznania administracyjnego, a przedstawiona przez organ argumentacja jest przekonywująca i w okolicznościach niniejszej sprawy zasługuje na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zastrzeżenia skarżącego nie stanowią naruszenia prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należało zatem uznać, iż organy należycie wyjaśniły i rozważyły istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, a to, że nie podzieliły stanowiska skarżącego i nie uwzględniły jego wniosku o umorzenie należności nie świadczy o wadliwości decyzji. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.