II SA/Sz 1302/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Gminy Bierzwnik od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 grudnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Gminy Bierzwnik na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 7 września 2016 r. nr P.1.4131.209.2016.K w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia w sprawie odwołania ze stanowiska Dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury w Bierzwniku oraz Gminnej Biblioteki Publicznej w Bierzwniku postanawia : utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnymi w Szczecinie z dnia 8 grudnia 2016 r. Pismem z dnia 7 października 2016 r. Gmina wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia [...] stwierdzające nieważność zarządzenia nr [...] Wójta Gminy z dnia [...] r. w sprawie odwołania B. I. ze stanowiska Dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury oraz Gminnej Biblioteki Publicznej. W skardze zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwagi na skomplikowany charakter sprawy i brak w budżecie Gminy środków na zatrudnienie pełnomocnika w przedmiotowej sprawie. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPPr Wójt Gminy wskazał, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o majątku i dochodach Gminy podał, że wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi [...] zł, wartość zysku za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł, a na dwóch rachunkach bankowych Gminy znajduje się kwota [...] zł. Dodatkowo z wniosku wynika, że Gmina zaciągnęła kredyt w kwocie [...] zł, jej dochody na dzień [...] r. wynosiły [...] zł, a wydatki [...]zł. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, po rozpoznaniu ww. wniosku, odmówił ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że wnosząc skargę na rozstrzygniecie nadzorcze Gmina powinna była zabezpieczyć odpowiednie środki na prowadzenie postępowania sądowego. Nie podjęcie takich działań świadczy o niewystarczającym dbaniu o własne interesy. Skarb Państwa, z którego środków pokrywany jest koszt udzielonej pomocy prawnej, nie może finansować Gminy w związku z jej zaniedbaniami. Prawo pomocy jest bowiem szczególną formą wsparcia dla osób, które rzeczywiście w żaden sposób nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a sytuacja finansowa Gminy w żaden sposób nie pozwala na uznanie jej za podmiot niebędący w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego z posiadanych środków. Ponadto podkreślono, że zakwestionowane przez organ nadzoru zarządzenie Wójta Gminy zostało wydane w dniu 25 lutego 2016 r. więc organ ten winien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w tej sprawie i w tym celu zgłosić propozycję zmian w budżecie gminy, do czego posiada wyłączną kompetencję. Od powyższego postanowienia skarżąca Gmina złożyła sprzeciw wnosząc o jego zmianę poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Strona podniosła, że okoliczności posiadania przez Gminę środki na rachunkach bankowych nie oznacza, iż może nimi dowolnie dysponować. Środki wydawane są zgodnie z budżetem i Wójtowi nie wolno wydać środków na cel nieprzewidziany w budżecie. Stąd posiadanie środków na rachunku bankowym nie świadczy o posiadaniu środków na zatrudnienie radcy prawnego do reprezentowania w niniejszym postępowaniu. Gmina dysponuje małym budżetem, który z ledwością wystarcza na sfinansowanie obowiązkowych zadań Gminy oraz majątkiem, którego spieniężenia nie sposób dokonać w czasie wymaganym do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym i orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 P.p.s.a.). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie posiada ich chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania. Prawo pomocy powinno być zatem stosowane wówczas, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych pozwalających na uiszczenie opłat sądowych czy opłacenie zastępstwa procesowego. Przy czym ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek w tym przedmiocie. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd badając sytuację materialną Gminy wziął pod uwagę zarówno kwotę środków zgromadzonych na rachunkach bankowych i posiadany majątek, ale również bieżące dochody oraz ciążące na niej zobowiązania. Porównanie tych danych dowodzi, że podzielić należy stanowisko referendarza sądowego, iż sytuacja finansowa Gminy nie uzasadnienia przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Już z samego porównania kwoty bieżąco uzyskiwanych dochód ([...] zł) i wydatków ([..] zł) wynika, że strona dysponuje wolnymi środkami. Zaakcentować również wypada, że na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, na rachunkach bankowych Gminy dostępne były środki w łącznej wysokości [...] zł. Co prawda podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, zaś środki muszą być wydawane zgodnie z tą uchwałą, tym nie mniej gmina jako jednostka samorządu terytorialnego nie została pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków finansowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być bowiem tworzone rezerwy finansowe na nieprzewidziane wydatki, które służą elastycznemu procesowi wydatkowania środków publicznych przy ograniczonych zmianach uchwały budżetowej w toku roku budżetowego. W art. 222 ust. 1 ustawy o finansach publicznych postanowiono, że w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę ogólną, w wysokości nie niższej niż 0,1% i nie wyższej niż 1% wydatków budżetu, zaś w ustępie 2 tego przepisu przewidziano także możliwość utworzenia rezerw celowych. W uchwale budżetowej Gminy z dnia 28 grudnia 2015 r. ustalono rezerwę ogólną w wysokości [...] zł, zaś celową w kwocie [..] zł na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego. Również w projekcie uchwały w sprawie uchwalenia budżetu Gminy na rok [...] r. przewidziano rezerwę ogólną w kwocie [..] zł i celową –[..]zł. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że skoro gmina posiada środki pieniężne na rachunku bankowym, a nadto zaplanowała w uchwale budżetowej rezerwę na nieprzewidziane wydatki to nie sposób przyjąć, aby strona skarżąca była pozbawiona możliwości wygospodarowania odpowiednich środków na pokrycie kosztów pełnomocnika z wyboru. Należy podkreślić, że nawet jeśli pozostające do jej dyspozycji środki przeznaczone są na realizację zadań innych, niż związanych ze wszczętymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi, to ten fakt nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony i przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przy czym nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że wnioskująca strona milczeniem pominęła kwestię możliwości zgłoszenia propozycji zmiany w budżecie [...]r., czy zaplanowania w roku budżetowym[..] wydatków z tytułu postępowań sądowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu. Powołanie się jednak przez referendarza na okoliczność posiadania majątku, nie oznacza automatycznie, że skarżąca jest zmuszona do jego spieniężenia, skoro może on być przedmiotem np. dzierżawy, najmu czy ostatecznie też służyć jako zabezpieczenie pożyczki/kredytu. Brak takich działań oznacza, że skarżąca zmniejsza możliwy do uzyskania dochód z posiadanego majątku wskutek jego niepełnego wykorzystywania, a pozbawiając się w ten sposób świadomie środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, musi liczyć się z odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt II OZ 1120/13, dostępne w Internecie). Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.